Bejaarden steeds crimineler

Foto: Geensceneerde foto: MIchel Schnater

Professor Karel Oei. Foto: Rene oudshoorn

Momenteel loopt een justitieonderzoek naar de haalbaarheid van 'bejaardenstrafrecht'. "Misschien moet je hoogbejaarden niet strafrechtelijk willen vervolgen, net zoals kinderen onder de twaalf jaar nooit in de cel kunnen belanden", zegt hoogleraar forensische psychiatrie prof.dr. Karel Oei.

Het zijn die kleine, grappige éénkolommertjes, zoals die van gisteren in deze krant, onder de kop 'Kras oudje'. Een 75-jarige vrouw uit het Twentse Borne werd in de boeien geslagen door de politie nadat ze een auto had bekrast. Volgens de hoogbejaarde, die een nachtje zonder schoenveters moest doorbrengen in een koude politiecel, had ze zich geërgerd aan het feit dat het voertuig voor haar woning stond geparkeerd.

Ogenschijnlijk zijn het ludieke zaken, maar justitie ziet daadwerkelijk een trend: een grijze golf hoogbejaarde agressievelingen is doorgedrongen tot onze rechtbanken! Een beperkte zoektocht levert karrenvrachten voorbeelden op van bejaarden op het verkeerde pad. Zoals de 87-jarige man uit Ochten die zijn 68-jarige buurman bekogelde met eieren of de 81-jarige Dordtenaar die werd gearresteerd wegens mishandeling van een beveiliger in een winkelcentrum. Of een 73-jarige dief die pas gepakt kon worden na een achtervolging met een helikopter en de inzet van een politiehond. Onder de voorbeelden zitten zéér ernstige zaken, zoals de 85-jarige Eerbekenaar W.S. die een half jaar de cel in moest wegens brandstichting. De bejaarde ergerde zich aan de rotzooi op het erf van zijn overbuurman en besloot hem te beschuldigen van branden die hij zélf stichtte.

Krasse knar

Met zijn beschuldigingen kreeg hij de buurt mee, waarna de overbuurman als een paria uit zijn huis werd verdreven, zijn spullen en zijn huisdieren kwijtraakte. Pas toen de politie een camera plaatste, ontdekte men dat de krasse knar zelf rondliep met flessen spiritus, wasbenzine en proppen papier. Of neem die 78-jarige Fries, gearresteerd wegens betrokkenheid bij het verschepen van een container met 4000 kilogram (!) cocaïne. Triest hoogtepunt is de moord door een 80-jarige vrouw uit Hardenberg op haar 51-jarige verstandelijk gehandicapte dochter.

"Het lijkt een tendens dat ouderen zich vaker dan vroeger moeten verantwoorden voor de rechter", meent ook de Haagse officier van justitie Kiki Plugge. Zij sleepte onlangs een 70-jarige dame voor de rechter, omdat de bejaarde vrouw iemand bewust had aangereden met haar rollator. In haar verzorgingstehuis had ze het aan de stok gekregen met een medebewoner. Toen beide kemphanen elkaar troffen bij de lift reed ze vol in op het slachtoffer, die zijn heup brak. Een getuige hoorde haar roepen, toen het slachtoffer op de grond lag, dat hij 'zijn straf had gehad'.

Het herstel duurde bijna één jaar. Volgens de officier is het logisch dat de grijze golf doordringt tot het strafrecht. "Ouderen worden steeds langer verantwoordelijk gehouden, want ze worden minder snel oud. Mensen van tachtig reizen bijvoorbeeld nog. Ze nemen veel actiever, als volwaardige burger, deel aan de maatschappij. Ouderen worden daarom ook als zodanig behandeld. Het medelijden is een beetje weg... en terecht ook." Volgens de Haagse aanklaagster worden 'bejaarde boeven' onterecht weggezet in de beeldvorming als 'zielig' of 'hulpeloos'. "Het lijkt ludiek, een oudere dame die uit een misplaatst gevoel voor vergelding met een rollator op iemand inrijdt, maar als je de bejaarde vervangt voor een stevige kerel en de rollator door een flink stuk hout wordt het bericht ineens een stuk minder geinig."

Hoogleraar forensische psychiatrie prof.dr. Karel Oei van de Universiteit Tilburg, geeft een aantal verklaringen voor het toenemende criminele gedrag onder bejaarden: eenzaamheid, lichamelijke en psychische problemen en ontevredenheid met hun maatschappelijke rol. "En ook een puur biologische verklaring: want het functioneren van hun hersenen gaat substantieel achteruit, waardoor hun kritische oordeel vermindert en ze minder in staat zijn normen en waarden te hanteren. Ze reageren impulsiever en slaan sneller van zich af. Die agitatie bij bejaarden heeft vaak een puur fysieke reden." Officier Plugge ziet geen belemmeringen voor het vervolgen van bejaarden. "Je kunt je afvragen waarom we ouderen zouden moeten vervolgen, maar je kunt het net zo goed omdraaien... waarom eigenlijk niet?"

Ook de Twentse politie benadrukt dat de autobekrasster uit Borne is behandeld als 'normale' verdachte. "We hebben haar niet anders behandeld vanwege haar leeftijd." Kortom: nachtje cel, proces-verbaal, dagvaarding, terechtzitting. Hoogleraar Oei pleit echter voor de invoering van een speciaal bejaardenstrafrecht, waarbij 75-plussers niet meer strafrechtelijk kunnen worden vervolgd, eigenlijk omdat ze puur biologisch gezien niet meer toerekeningsvatbaar gehouden kunnen worden. "De huidige wetgeving is verouderd. Mensen worden ouder dan ooit gedacht. Onder de huidige wetgeving hebben tachtigplussers ook geen strafblad meer, want de wetgever dacht vroeger dat je dan allang dood was. Maar nu zijn bejaarden nog steeds vitaal, althans ogenschijnlijk. Maar wat betreft hun verstandelijke capaciteiten is de aftakeling al wel gaande."

Enkele maanden geleden sprak de hoogleraar over de invoering van dit bejaardenstrafrecht met twee onderzoekers van het wetenschappelijk bureau van het openbaar ministerie. In landen als Engeland en Duitsland bestaan zelfs speciale bejaardengevangenissen. "In Japan zien ze ook een enorme toename van criminaliteit onder 65-plussers. En ook in Amerika is er aandacht voor. Daarom moeten ook wij nadenken of er ouderdomsgrenzen zijn aan iemands toerekeningsvatbaarheid."

 Mail  Print

Plaats op: