Spionage-rel MIVD

Het MIVD-hoofdkwartier

Pieter Cobelens, chef van de MIVD Foto: Ligtenberg, Serge

Henk kamp, voormalig minister van Defensie

De operatie in het Midden-Oosten werd omschreven als'high risk, high impact'. Het groene licht kwam van de top, maar gaandeweg ontstonden op het hoofdkwartier van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) de nodige twijfels. Wat voerden de collega's precies uit in het verre buitenland? Er werd nauwelijks gerapporteerd, direct leidinggevenden kregen niets te horen. De stekker moest eruit, maar het belang van de operatie was te groot. De spanning liep op, wantrouwen kreeg de overhand en de geheime dienst van Defensie belandde in een ernstige crisis.

Twee medewerkers lijken daarvan nu de dupe te worden: T. en K. Zo worden deze inlichtingenofficieren aangeduid in een rapport van een onderzoekscommissie onder leiding van de Commissaris van de Koningin in Noord-Holland, Harry Borghouts.

Samen met Gerard Roes, lid van de Raad van State in buitengewone dienst, nam Borghouts in het diepste geheim het rumoer bij de MIVD onder de loep. Het vertrouwelijke rapport, gedateerd 18 juli 2008, is onlangs ingezien door De Telegraaf.

T. en K. zijn aan de kant geschoven op grond van een waslijst aan beschuldigingen - variërend van corruptie, het laten lekken van geheime informatie tot omstreden declaraties en dubieuze contacten in het criminele circuit.

De commissie-Borghouts moest op grond van een speciale beschikking van het ministerie van Defensie beoordelen of de twee terecht op een zijspoor zijn gezet.

Maar tot grote schrik van de MIVD en de Defensietop kwam de commissie met vernietigende kritiek: de gespannen verhoudingen en het gebrek aan onderling vertrouwen binnen de dienst waren mede debet aan de verwijten die T. en K. troffen. De commissie signaleerde tekortkomingen in het interne onderzoek als gevolg van de verziekte sfeer.

Afkeuring

Het tweetal wordt in het rapport grotendeels vrijgepleit. Hun gedragingen kunnen de beslissing om de twee eruit te gooien niet dragen, aldus de commissie die daarmee scherpe afkeuring uitspreekt over het optreden van secretaris-generaal Ton Annink, de hoogste ambtenaar op het ministerie van Defensie.

Annink wilde T. en K. de 'verklaring van geen bezwaar' ontnemen. De in ongenade gevallen MIVD'ers hebben de zogeheten A-status nodig voor hun werk als inlichtingenofficier. Een voormalig lid van de dienst over het afpakken van die status: "Het is een hele zware maatregel. Je kan dan niet meer werken bij de MIVD en wordt binnen Defensie aangesteld als 'Hoofd Sokkenteller' of logistiek commandant van een poetsdoekenfabriek."

Defensie houdt ondanks het rapport-Borghouts voet bij stuk en is van plan T. en K. het werken voor de MIVD te beletten, omdat zij op sommige punten toch in de fout zijn gegaan. Een woordvoerder van het ministerie bevestigt het geschil, maar weigert inhoudelijk commentaar hangende lopende procedures.

De advocaat van T. en K., mr. Bart Damen, spreekt van een schokkende zaak die bol staat van de staatsgeheimen en wil verder niets kwijt in verband met de veiligheid van zijn cliënten. Verklaringen van insiders schetsen, los van het rapport-Borghouts, een verontrustend beeld. Niet alles kan verteld worden, zo is duidelijk, omdat de zaak het stempel 'Staatsgeheim' heeft gekregen.

T. en K. zouden betrokken zijn geweest bij een 'Oliver North-achtige operatie'. Daarmee wordt gedoeld op het Iran/Contra-schandaal uit de jaren tachtig. Onder aansturing van kolonel North, medewerker van toenmalig VS-president Ronald Reagan, werden wapens geleverd aan Iran in een poging gijzelaars in Libanon vrij te krijgen. Het Witte Huis sluisde de opbrengsten van de wapenhandel in het geheim door naar de Contra's in Nicaragua die tegen een links regime vochten.

In de zaak rond T. en K. gaat het volgens sommige bronnen om een operatie die verliep via de Jordaanse hoofdstad Amman. T. en K. figureerden in dekmantelbedrijven die door de MIVD worden ingezet voor buitenlandse activiteiten. Daarbij is naar verluidt zwart geld gebruikt voor zakelijke transacties in de oliewereld.

In een afgeluisterd gesprek zou zijn opgevangen dat T. en K. onderling bespraken hoe zij voor zichzelf 'een pensioenvoorziening' konden opbouwen. Alle alarmbellen gingen af op het MIVD-hoofdkwartier. Vermoedelijk werd het gesprek opgevangen via de telefoon van T., die sinds een eerdere affaire zou worden afgeluisterd. T. was in 2006 korte tijd geschorst vanwege banden met een mogelijke crimineel. Die informatie kwam in mei van dat jaar via de Amsterdamse politie terecht op het bureau van de pas aangetreden MIVD-chef Pieter Cobelens.

Volgens een oud-medewerker nam Cobelens direct het besluit T. te schorsen: "Er werd door de directeur heel kort door de bocht geredeneerd van: 'Oh, dus deze man is niet te vertrouwen want hij gaat om met criminelen en dan ligt zo meteen het kroonjuweel van de MIVD op straat'. Later werd hem pas duidelijk dat T. die contacten al in 2004 had gemeld bij de dienst. Het ging immers om een relatie, die hij niet zomaar kon afkappen."

Het vermoeden dat T. en K. gelden uit de 'Amman-operatie' voor eigen gewin wilden aanwenden, was de directe aanleiding voor hun schorsing in mei 2007. Het interne onderzoek dat volgde, zou volstrekt verkeerd zijn aangepakt. Dat verklaart een voormalig leidinggevende, die van nabij meemaakte hoe de leider van het onderzoek - aangeduid als 'majoor X4' - te werk ging.

"Er is stomweg heel onprofessioneel gehandeld door X4 en zijn club. Hij ging als een olifant door de porseleinkast. We hebben om die reden operaties in het buitenland moeten afbreken." Majoor X4 zou identificeerbaar wereldwijd geheime bronnen hebben opgezocht. "Hij schond de plicht om je eigen organisatie en de mensen die je rekruteert af te schermen. Het is een van de pijlers voor de afdeling met mensen die in het buitenland hun nek uitsteken om de BV Nederland te helpen."

MIVD-chef Cobelens zou daarvan op de hoogte zijn gesteld, maar majoor X4 niet tot de orde hebben geroepen. "Het was heel duidelijk dat meneer Cobelens en een paar onderzoekers die hele afdeling totaal niet vertrouwen", aldus de ex-MIVD'er.

Privésfeer

Enkele maanden na de schorsing werd gevreesd voor represailles van T. en K., vertelt een inlichtingenman: "Cobelens sprak van een mogelijk wraakproces en was bang voor geweld. Via de secretaris-generaal kwam geld op tafel voor beveiligingsmaatregelen in de privésfeer. Er werd 16.000 euro per woning uitgetrokken voor een alarminstallatie en folie op de ramen. Later zou er nog een afschrikkend gesprek met de heren plaatsvinden."

De affaire zorgde voor grote commotie binnen de dienst, waar T. en K. opvielen als eigengereid en dynamisch. "Ze waren goud waard", zegt een ex-lid van de dienst. Zoals deze krant eind vorig jaar meldde was de MIVD begin 2007 dankzij een van de twee getipt over plannen voor terreuraanslagen op knooppunten van het openbaar vervoer in Amsterdam. De informatie was afkomstig van een bron in Afghanistan.

Een ex-leidinggevende over het duo: "T. was een spil op zijn afdeling en K. kreeg voor elkaar wat anderen niet lukte. Met name K. was een organisatie in één persoon. Hij ging heel onorthodox te werk, maar wel met de zegen van Cobelens. Terwijl andere collega's bezig waren met het invullen van hun rittenstaat, vergat hij de hele administratieve lijn en de toestemmingscyclus en alles wat daar aan vast zat. Dat maakte ik ook nog mee, tot aan de ministerraad."

"Het werk dat K. deed paste niet bij de bureaucratische papierwinkel, maar je moet wel de chefs, inclusief de directeur en de minister de kans geven om ergens wat van te vinden en er niet achteraf mee geconfronteerd te worden. Maar die procedures zijn opgerekt door K. en dat oprekken is toegelaten door de directie."

In het voorjaar van 2007 zou toenmalig minister Henk Kamp tijdens een afscheidsbezoek aan de Afghaanse hoofdstad Kaboel door een betrokkene op de hoogte zijn gesteld van een MIVD-operatie die de dienst waarschijnlijk liever geheim had gehouden. Kamp zou ontstemd hebben gereageerd, omdat hij niet eerder was geïnformeerd. Advocaat Damen wil dit noch bevestigen, noch ontkennen.

Conclusies

Zijn cliënten T. en K. vechten een gedwongen vertrek bij de MIVD aan en houden vast aan de conclusies van het rapport-Borghouts, waarin de meeste verwijten onterecht worden genoemd. Voor het opbouwen van een 'pensioenvoorziening' - de corruptiebeschuldiging - zou zelfs geen enkele aanwijzing zijn gevonden. Ook wordt vastgesteld dat het tweetal, ondanks aarzelingen over de 'Amman-operatie', de ruimte werd gelaten door de dienst.

Inmiddels is de onafhankelijke Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en de Veiligheidsdiensten naar verluidt bezig met een vooronderzoek naar de affaire.

 Mail  Print

Plaats op: