Topberaad met Donner rijt oude wonden open

De sociaaldemocraten hebben flink gelobbyd om niet Donner maar Maxime Verhagen in het CDA-team tegenover zich te krijgen. De minister van Buitenlandse Zaken is in de ogen van de PvdA een dealmaker, die bij de formatiegesprekken in Beetsterzwaag op zijn oude opponent Wouter Bos indruk had gemaakt. De PvdA wilde ook voorkomen dat Donner bij het beraad Mariëtte Hamer zou treffen. De PvdA-fractievoorzitter, met wie Donner eind 2007 een loopgravenoorlog over een versoepeling van het ontslagrecht voerde, kon deze keer niet worden gepasseerd. Bos weet bovendien dat Donner een even stugge als onvoorspelbare onderhandelaar is. Zo vroeg de minister van Financiën de afgelopen weken van alle vakministers plannen voor mogelijke bezuinigingen, en uiteraard schermden de bewindspersonen hun begroting af. Met uitzondering van Donner, die Bos bijkans uitnodigde een greep in zijn departementale kas te doen. Dat zou de CDA'er een reden geven om zijn politieke agenda uit te voeren, zoals het inkorten van de ww, iets wat de PvdA juist niet wil. Dat het CDA voor Donner als onderhandelaar koos, heeft meerdere redenen. In tegenstelling tot Verhagen zit hij in de zogeheten zeshoek, de belangrijkste onderraad van zes ministers die normaliter vergaderen over sociaal-economische thema's. Verder raken veel van de te nemen maatregelen Sociale Zaken, en zit er op dat departement genoeg expertise om buiten Financiën om rekenwerk voor het CDA te doen. Maar bovenal had Donner duidelijk gemaakt zich niet gehouden te voelen aan een akkoord waar hij niet bij betrokken was. Dat zou onwerkbaar zijn aangezien de bewindsman met de uitkomst moet gaan polderen.

Verbleekt

Binnen het CDA heeft Donner sowieso aan gewicht gewonnen. Waar hij zijn positie eerder moest afstaan aan Ernst Hirsch Ballin - die op Donners geliefde departement Justitie zit en net als hem aast op het vice-presidentschap van de Raad van State - is de ster van de minister van Justitie wat verbleekt. De rivaliteit tussen de twee leidde enkele weken geleden nog tot een frontale botsing in de ministerraad, toen CDA-bewindslieden plots begonnen te schieten op een initiatiefwet om rechters de bevoegdheid te geven wetten te toetsen aan de grondwet. Hirsch Ballin was hiervoor, maar Donner, die tegen was, had de avond ervoor in het bewindspersonenoverleg van de christendemocraten, waar de minister van Justitie en de premier die keer ontbraken, de andere ministers heimelijk tegen het voorstel opgezet. Het beraad over de crisisaanpak kende de afgelopen dagen met Donner ook de nodige spanningen, vooral tussen hem en Bos. Het CDA verwijt de PvdA'er zich aan de onderhandelingstafel meer als partijleider dan als schatkistbewaarder te gedragen, en het zal niet verbazen dat Donner samen met Van Geel die rol nu overneemt. Kern van het dispuut in de coalitie blijft dat het CDA de hard oplopende staatsschuld als grootste probleem van de crisis ziet en de PvdA meer oog heeft voor investeringen om de economie op te peppen. Daarmee hopen de sociaaldemocraten ook de vakbonden te paaien voor pijnlijke ingrepen, die moeten volgen op de langere termijn.

Bakzeil

Saillant is dat de wonden van de ontslagrechtoorlog niet blijken geheeld. De CDA-top voelt er niets voor nu een akkoord te sluiten met de PvdA om straks geconfronteerd te worden met een financieel gat als die partij net als twee jaar geleden bakzeil haalt door een draaiende vakbeweging, waar de SP de hoog van de toren blazende FNV-baas Agnes Jongerius feitelijk in de houdgreep heeft. Dat is precies de reden waarom een verhoging van de aow-leeftijd, waarvoor Bos open staat maar de FNV mordicus tegen is, niet prijkt op het lijstje houdbaarheidsingrepen van de wantrouwende christendemocraten. Op dat lijstje staan overigens wel ingrepen in de ww, de algemene heffingskorting en de zorg.

De ChristenUnie heeft evenzeer geleerd van de ontslagrechtcrisis. Toen koos de kleinste coalitiepartner vrij snel partij voor de PvdA, en zo'n 'beginnersfout' wil de partij deze keer niet maken. André Rouvoet en Arie Slob hopen een brugfunctie te vervullen door met voorstellen te komen die het midden houden tussen die van CDA en PvdA. Naast versnelde en extra investeringen plus een aantal ombuigingen in deze kabinetsperiode, omvat dat ingrepen op de middellange en lange termijn. Voor Jan Peter Balkenende, die voorzitter is van het topberaad, zal het een hele kluif worden om de onderhandelingen tot een goed einde te brengen. Hem trof het verwijt dat er op de eerste onderhandelingsdag geen stuk klaarlag, maar de premier kan zijn leiderschap bestendigen door voor komend weekeinde een akkoord te presenteren. Met het oog op het PvdA-congres zal vooral Bos hem dan dankbaar zijn.

Weekendabonnement?