Nieuw! Elke maand
15 Premium artikelen gratis.
Registreer nu of log in en lees voortaan elke maand 15 Premium artikelen gratis.
Dit is het laatste Premium artikel dat u gratis kunt lezen. Tijd voor een abonnement!
premium

"Duyvendak in harde kern RaRa"

15 AUG 2008 JOOST DE HAAS en BART MOS

Op de dag dat Wijnand Duyvendak zijn aftreden bekendmaakte, onthulden medewerkers van opsporingsen inlichtingendiensten tegenover De Telegraaf nog meer geheimen uit het verleden van de GroenLinks-politicus. Afgelopen week ontkende Duyvendak ten stelligste iedere betrokkenheid bij de terreurorganisatie RaRa, die tal van aanslagen pleegde in de jaren tachtig. Er was „geen splinter bewijs”, riep Duyvendak. Maar onze bronnen vertellen een heel ander verhaal: „Hij speelde een sleutelrol binnen RaRa.”

Foto: Robert Vos
Foto: ANP

Een mistige nacht, 21 jaar geleden in het groene hart van Overijssel. De politie houdt bij een verkeerscontrole een auto aan. Tot de drie inzittenden behoort Wijnand Duyvendak, destijds woonachtig in het kraakpand De Groote Keijser in Amsterdam. Het drietal wekt de argwaan van de agenten, die besluiten de auto enige tijd te volgen. Maar de zware mist speelt hen parten en zij raken de auto kwijt. De volgende dag wordt ontdekt dat er die nacht een aanslag is gepleegd op een militaire zendmast op de Overijsselse Lemelerberg.

De mogelijke betrokkenheid van Duyvendak, die in de verdachte auto zat, deed destijds alle alarmbellen rinkelen bij een rechercheteam dat net was begonnen om de daders van diverse terreuraanslagen in kaart te brengen.

Een voormalig politieman vertelt deze week over de aanwezigheid van Duyvendak in de buurt van de Lemelerberg, waar op 9 februari 1987 de zendmast omver was gehaald. De 100 meter hoge mast maakte deel uit van het militaire telefoonnet; de aanslag werd gepleegd uit protest tegen een NAVOoefening.

De ex-agent: „Al snel werd een speciaal team geformeerd, het zogeheten Mastenteam. Duyvendak was hoofdverdachte nummer 1. De personen met wie hij in die auto zat, bleken ook afkomstig uit de harde kern van radicale activisten in Amsterdam. Alle informatie en bewijzen die wij hadden, werden overgedragen aan het landelijke team dat bezig was met het onderzoek naar brandstichtingen bij vestigingen van de Makro.”

Het zogeheten Landelijk Coördinatie Team (LCT) was kort daarvoor opgericht, nadat in het Zuid-Limburgse plaatsje Nuth de vierde Makrovestiging binnen anderhalf jaar tijd in vlammen was opgegaan. Deze aanslag was voor de Steenkolen Handelsvereniging (SHV) – eigenaar van de Makro – aanleiding om te zwichten voor de eisen van een linkse terreurorganisatie die met de aanslagen ageerde tegen de apartheid in Zuid-Afrika en al 150 miljoen gulden schade had aangericht.

„We worden gedwongen te buigen voor terreur”, verklaarde SHV-topman F.H. Fentener van Vlissingen over de beslissing om zich terug te trekken uit Zuid-Afrika. Onder leiding van de landelijke terreurofficier van justitie moest het LCT jacht maken op de harde kern van de groep achter de branden: de Revolutionaire Anti-Racistische Actie (RaRa).

Het team zou twee jaar de tijd krijgen om RaRa te ontmaskeren en mocht ook gebruikmaken van de dossiers bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD). In de archieven van de huidige AIVD bevindt zich dan ook een schat aan informatie over de meest geheimzinnige terreurbende uit de Nederlandse geschiedenis.

RaRa manifesteerde zich voor het eerst op grootschalige wijze met de brand van de Makro in Duivendrecht, op 17 september 1985. Ruim een jaar later, in december 1986, sloeg de groep opnieuw toe, in Duivendrecht en Duiven, gevolgd door de aanslag in Nuth van 10 januari 1987.

Een ander slachtoffer van de RaRa-terreur was Shell Nederland. Tientallen Shell-stations werden, verspreid over het land, aangevallen. Daarbij werd onder meer gebruikgemaakt van fosforbommen. Later trok RaRa ten strijde tegen het asielbeleid met aanslagen op het huis van toenmalig staatssecretaris van Justitie Aad Kosto (1991) en het ministerie van Sociale Zaken (1993).

Op de burelen van de BVD werd echter niet gesproken van terrorisme. Voormalig BVD-medewerker Frits Hoekstra daarover in zijn in 2004 verschenen boek In dienst van de BVD: „Het ging de RaRaaanhangers er immers niet om de samenleving te ontwrichten door deze schrik aan te jagen met terreur voor het bereiken van een politiek, zo men wil revolutionair, doel. Men wilde een beperkt doel, namelijk de terugtrekking van Shell en SHV uit Zuid-Afrika, bereiken door gewelddadige acties. Vandaar dat de BVD strak volhield dit als ’gewelddadig politiek activisme’ te bestempelen en niet als terrorisme.”



„BVD had vuistdik dossier over hem ”



Opsporingsambtenaren stuitten echter op een groep die alle kenmerken van een terreurorganisatie had. Het ging, zo vertellen betrokken uit die tijd, om een afsplitsing van de antimilitaristische actiegroep Onkruit.

De personen die op de korrel werden genomen tijdens observaties en telefoontaps, hanteerden een strakke discipline. Bijeenkomsten in openbare gelegenheden werden zoveel mogelijk vermeden, met name ’s nachts waren er frequente contacten in de Amsterdamse kraakpanden die als uitvalsbases dienden.

„Het was een zeer hechte groep, waarbij onderling ook heel veel seks werd bedreven”, vertelt een oud-rechercheur. „Enkele vrouwelijke leden stonden te boek als groupies. Dit werd tijdens onze observaties allemaal waargenomen. Ook kwam ons ter ore dat de mannelijke kopstukken een kind van de beweging wilden produceren.”

Het plan had volgens rechercheurs iets weg van het Lebensborn-project waarmee de nazi’s Arische kinderen wilden creëren. „In Amsterdam hoopten de mannen achter RaRa dit te bereiken door een cocktail samen te stellen van hun sperma. Dit moest vervolgens worden ingebracht in een van de groupies. Op een gegeven moment vingen wij via de tap op dat een van de dames een geslachtsziekte had opgelopen.”

Het LCT schaduwde ongeveer vijftien personen. Op basis van BVD-informatie werd een lijst samengesteld van RaRa-leden. De geheime dienst beschikte vermoedelijk over een infiltrant die ook deelnam aan strafbare feiten, vertellen ex-agenten.

Op de lijst van het LCT verscheen ook de naam van Anton Johan Wijnand Duyvendak, geboren 30-11-1957 te Markelo. Een voormalig opsporingsambtenaar: „De BVD had een vuistdik dossier over de man. Hij was volgens de geheime dienst betrokken bij zowel de Makro-branden als de Shell-aanslagen. Duyvendak zat er heel diep in en speelde een sleutelrol binnen het netwerk. Hij had zijn sporen toen al verdiend als lid van Onkruit. Enkele figuren die later bekend zouden worden als RaRa-verdachten, behoorden in die tijd tot zijn intimi.”

Het LCT hoopte de groep op heterdaad te betrappen. Dat lukte niet, maar wel werd begin 1988 een doorbraak bereikt na een mislukte aanslag op paspoortdrukker Elba in Schiedam. Op het ontstekingsmechanisme van de bom werd een vingerafdruk gevonden van de Amsterdamse activist René Roemersma.

„Hij was een van de intimi van Duyvendak, samen met de fanatieke kraakster Henneke Hagen. Zij was een wel heel populaire vrouw binnen de groep”, zegt een ex-agent. „Zij werden al maandenlang nauw in de gaten gehouden. Uit gegevens van de BVD bleek onder andere dat Roemersma contacten had gelegd met de IRA voor financiële ondersteuning.”

Het net leek zich te sluiten. Roemersma werd rond de klok geobserveerd. Maar in maart 1988 sprak een hoge BVD-ambtenaar zijn mond voorbij. Tegenover een krant meldde hij dat de politie twintig RaRaverdachten in het vizier had. De observatie liep stuk, betrapping op heterdaad werd onmogelijk. De BVD’er moest later de dienst verlaten.

Het LCT ging kort daarna toch tot actie over. Op 11 april 1988 werden om 07.00 uur ’s morgens zeven panden in Amsterdam bestormd door arrestatieteams. De politie deed ook een inval op het adres waar Duyvendak verbleef.

Vorige week bevestigde Duyvendak de inval, maar zei daarbij dat de politie helemaal niet in hem geïnteresseerd was. Volgens de GroenLinkspoliticus zochten de agenten naar Jan van B., een medebewoner.

Tot de acht arrestanten van het eerste uur behoorden onder andere Roemersma en Hagen. Van B. meldde zich later. Alleen Roemersma bleef vastzitten, de rest kwam vrij door gebrek aan bewijs.

Ex-BVD’er Hoekstra daarover in zijn boek: „De arrestatie van een aantal verdachten van de RaRa-aanslagen in 1988 was te weinig gestoeld op informatie uit een gerechtelijk vooronderzoek en te veel op informatie van de BVD. De hoop dat de verdachten tijdens de verhoren zouden ’doorslaan’ bleek ijdel.”



„De mannen wilden een kind van de beweging en maakten spermacocktail”



In de woning van Henneke Hagen trof de politie een brief aan met teksten die overeenkomsten vertoonden met verklaringen van RaRa. Onvoldoende bewijs, zo oordeelde een rechter-commissaris waarna Hagen – volgens de BVD destijds een van de kopstukken – vrijkwam.

De strafzaak tegen Roemersma liep uit op een drama. De ’sociaal cultureel werker’ stond terecht wegens zes RaRa-aanslagen. De rechtbank veroordeelde hem tot vijf jaar, maar in hoger beroep ging hij voor vijf aanslagen vrijuit. Het gerechtshof in Amsterdam oordeelde dat het bewijs onrechtmatig was verkregen, omdat de rechter-commissaris die leiding moest geven aan de huiszoeking tijdelijk afwezig was geweest.

Zo resteerde alleen het bewijs voor de mislukte Elbaaanslag. De straf voor Roemersma: achttien maanden, waarvan zes voorwaardelijk. Omdat hij al geruime tijd in voorarrest had gezeten, was hij vrij man. Later ging Roemersma aan de slag bij het Nederlands Instituut Zuidelijk Afrika (NIZA) en trok hij naar Angola voor het opzetten van radiostations. „Hij werkte daar met steun van de Wereldomroep en de Nederlandse overheid”, aldus voormalig BVD’er Hoekstra.

Duyvendak was tijdens het voorarrest van Roemersma prominent aanwezig op ’lawaaidemonstraties’ bij de Bijlmerbajes, aldus ex-rechercheurs. Ook zat hij, samen met Jan van B., nog jarenlang in het bestuur van uitgeverij Ravijn op het adres van het extreemlinkse blad N.N., dat de ’RaRa-kommunikees’ publiceerde. „Zijn verklaring dat hij de acties van RaRa afwees, is dus ook ongeloofwaardig”, menen oud-speurders.

Het gisteravond opgestapte Tweede Kamerlid wil in het komende week te verschijnen boek Klimaatactivist in de politiek afrekenen met zijn actieverleden. Maar met de bekentenis, vorige week, van een inbraak op het ministerie van Economische Zaken in 1985 was lang niet alles verteld, blijkt uit de ervaringen van de betrokkenen bij het RaRa-onderzoek.

Duyvendak bleef destijds verder buiten schot. Binnen politiekringen geldt hij echter nog steeds als een hoofdverdachte achter de aanslagen van toen. „Er was gewoonweg te weinig hard bewijs tegen hem, maar naar onze overtuiging was hij wel degelijk een kernlid van RaRa.”

Verder lezen?
Elke maand 15 premium artikelen gratis
Ik heb al een account / ik ben abonnee
Verder lezen?
U heeft deze maand 15 Premium artikelen gratis gelezen.
Tijd voor een abonnement!
19.9 °C
O3
Beurs AEX
AEX 518.88
+ / - -0.33%