Nieuw! Elke maand
15 Premium artikelen gratis.
Registreer nu of log in en lees voortaan elke maand 15 Premium artikelen gratis.
Dit is het laatste Premium artikel dat u gratis kunt lezen. Tijd voor een abonnement!
premium

DOEM profeten tegen wil en dank

21 JUN 2009 René Steenhorst

BILTHOVEN/ROTTERDAM - "Iedereen verklaart je voor gek als je een oorlog in vredestijd voorspelt", verzucht Nederlands bekendste virusdeskundige en pandemieënvoorspeller Ab Osterhaus. "Je bent een bangmaker, een doemdenker, een rampenverkondiger. Ach, ik heb dat zo vaak naar mijn hoofd geslingerd gekregen. Maar op het moment dát het gebeurt, dat de ramp over het land komt, roept iedereen nóg harder dan ik steeds heb gedaan hoe érg het wel niet is. En, waarom ik niet eerder heb gewaarschuwd. Het is dus nooit goed, wat je ook doet."

Foto: EPA

Zo verbaasde het Osterhaus enigszins dat afgelopen week het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) ineens concrete sterftevoorspellingen voor Nederland deed over de aanzwellende 'Mexicaanse griep': "Tussen vierduizend en tienduizend, zeiden ze. Waarom nu ineens die cijfers?! Ik ben nooit verder gegaan dan te zeggen dat je daar serieus rekening mee zou moeten houden. Maar ík overdreef steeds..." "Gék worden we van die berichten over de griep", roept ene Theo in een reactie op het internet over de volop beschreven opmars van het 'nieuwe H1N1-influenzavirus' dat de Mexicaanse griep de komende maanden breed over de wereld voert. "Laat die Osterhaus en Coutinho alsjeblieft een andere hobby gaan zoeken. We kunnen gewoon niet meer slapen. Want straks zijn we misschien allemaal wel dood door dat virus." Professor Osterhaus (61), gepassioneerd wetenschappelijk straatvechter in de wereld van fijnbesnaarde, diplomatiek opererende gezondheidsambtenaren, die vaak liever hun tong inslikken dan keihard zeggen waar het op staat, glimlacht. Hij zegt te hebben leren leven met dit soort reacties. Erg reëel zijn ze niet", zegt hij, ,,wel begrijpelijk." Soms verschillen ze niet zoveel, de reacties. Of ze nu uit gezondheidskringen komen of uit het algemene publiek, signaleert hij. Maar je hoort de Rotterdamse griepexpert grommen en knarsetanden. ,,'t Is een beetje de ondankbare kant van dit soort werk. Jíj, de deskundige, hebt het altijd gedaan als het misgaat. Net als de weerman, voor als het noodweer heviger uitpakt dan verwacht." ,,Lastig zijn die zogenaamde deskundigen", schimpt Osterhaus nu. ,,Experts, die vanaf de kantlijn steeds hebben geroepen dat het allemaal wel zal loslopen met die griep. Het woord 'bangmakerij', door anderen dan zij, lag hen in de mond bestorven. Maar ze hoefden geen enkele verantwoordelijkheid te nemen bij het beteugelen van deze pandemie en de gevolgen ervan voor Nederland. Maar weet u: als straks de epidemie hier in volle hevigheid losbarst, staan ze vooraan in de rij om virusremmers en vaccins voor zichzelf en hun familie te bemachtigen. En, zo gaat dat, de wereld zal dan moeten horen "dat zij deze situatie altijd al voorzien hebben". Kóm nou toch!" De veterinair viroloog van het Erasmus Medisch Centrum, ooit begonnen als dierenarts die via dierlijke ziekteverwekkers uiteindelijk toch weer bij de mens uitkwam en zich posteerde op de grens van mens- en diervirussen, heeft de hardheid om zichzelf tegen roddel, achterklap en collegiaal venijn te beschermen en verwensingen vanuit de burgerij voor lief te nemen. Maar toch knaagt het, je voelt het bij hem. Iets ín hem voelt zich onbegrepen, ook al ontkent hij dat. Een 'Boze Burger uit Amsterdam' moet intussen even kwijt via de mailbox: ,,Deze grieppaniek is veel gevaarlijker dan het griepje zelf. Bedankt heren deskundigen."

Ook prof. dr. Roel Coutinho (63), directeur van het Centrum voor Infectieziektebestrijding bij het RIVM te Bilthoven, ziet net als Osterhaus "goed voorlichten" als een belangrijke opdracht. "Ik heb het gevoel dat ik helemaal geen paniek zaai, maar reëel vertel wat de feiten zijn. Ik probeer een zo zuiver mogelijk beeld te geven van wat er gaande is. Dat het H1N1-virus nu nog een milde vorm van griep veroorzaakt, maar dat al wel honderdduizenden mensen in de Verenigde Staten geïnfecteerd zijn geraakt. En ook, dat je dus niet weet hoe dit virus zich mede daardoor zal gaan ontwikkelen en wat daarvan de gevolgen zijn."

Bas uit Amersfoort luchtte onlangs per e-mail cynisch-relativerend zijn hart, juist toen het zesde infectiegeval in Nederland bekend werd. "Waarom schreeuwt iedereen moord en brand?! Goh zeg, er lijden wel zes mensen aan deze zéér dodelijke ziekte. Jeetje. Wat een onzin. Want als er gewone griep heerst hebben tienduizenden mensen het tegelijkertijd. En jaarlijks gaan er zo'n duizend mensen alleen al in Nederland aan dood. Conclusie: die hele Mexicaanse griep is gewoon bangmakerij en aanstellerij." Professor Coutinho: "Kijk, we hebben een unieke situatie nu. Nooit eerder waren we in staat een epidemie zo vroeg al te zien ontstaan. We zijn er inderdaad vanaf het allereerste besmettingsgeval getuige van. Dat is nog nooit gebeurd. Vroeger kwam zo'n epidemie gewoon over je heen en zat je ineens volop in de ellende. Nu zie je het onheil naderen. Dat is het grote verschil met zo'n veertig, vijftig jaar geleden. Er waren nu al heel vroeg tekenen dat er iets stond te gebeuren met een nieuw griepvirus. Dat werd overigens al jaren verwacht. De nieuwsmedia zijn er nu ook vanaf het allereerste moment bij geweest en berichten er intensief over. Dat heeft zo zijn functie, maar het heeft ook het merkwaardige effect dat de epidemie al in de media 'leeft' op het moment dat er nog helemaal geen - of bijna geen - ziektegevallen zijn. Dus reacties in de zin van 'bangmakerij', wat het natuurlijk niet is, begrijp ik wel." Persoonlijk is Coutinho, anders dan Osterhaus, dit keer niet aangesproken op vermeende 'virushitserij'. ,,Ik heb dat eerder dit jaar weer wel ondervonden bij de commotie over vaccinatie tegen baarmoederhalskanker. Dat ging er in aan mij gerichte mails soms stevig aan toe." Allerminst prettig vindt Ab Osterhaus het dat er in de reacties op de Mexicaanse griep een verband wordt gesuggereerd tussen zijn 'influenzaprofetieën' en eventuele banden met de farmaceutische industrie. Als hij de regering adviseert massaal virusremmers in te slaan om alle burgers te beschermen, schreeuwt iemand onbetamelijk via het internet: "Die 'Oosterhuis' probeert ons allemaal aan de pillen te krijgen door paniek te zaaien. Kan-ie weer lekker zijn zakken vullen." En ene Joep uit Amsterdam sart met de opmerking dat "Osterhaus zijn vakantiegeld zeker nog moet krijgen". Licht geprikkeld nu: "Alsof ik belang zou hebben bij een griepepidemie en mijn aandelen daardoor in waarde zouden stijgen. Onzin. Want ik heb helemaal geen aandelen...! Ik probeer slechts het land goed voor te bereiden op de dingen die vrij zeker gaan komen. Dat is mijn taak." Osterhaus' benadering van de onlangs uitgeroepen grieppandemie is, zo geeft hij toe, mede gestoeld op wat er op zondag 26 december 2004 vreselijk misging in de wereld, toen een zeebeving in de Indische Oceaan een vloedgolf veroorzaakte met uiteindelijk 300.000 doden. Het was een van de grootste natuurrampen uit de recente geschiedenis. Osterhaus: "Jarenlang werd zo'n situatie al voorzien. Het zou een keer gebeuren, dat was zeker. Er is ook aan infrastructuur gewerkt. Maar op het fatale moment was er geen goed alarmeringssysteem om iedereen tijdig te waarschuwen. Vele mensen gingen onnodig dood. Ik bedoel: er zijn veel overeenkomsten met hoe de wereld zich heeft voorbereid op deze grieppandemie. In het begin mondjesmaat. Nu, door indringend te laten weten wát er allemaal mis kan gaan, door alle mogelijke scenario's op tafel te leggen, zijn we redelijk tot goed voorbereid... voor als de vloedgolf eenmaal over ons heen komt."

Maar er is voor professor Osterhaus nog een drijfveer, een wel heel persoonlijke, om de enigszins ondankbare rol te blijven spelen van de doemprofeet die balanceert op het schrikdraad van de publieke opinie: "Als het straks misgaat met dit virus - want dat kan - wil ik niet dat mijn familie, mijn kinderen en kleinkinderen, mijn vrienden en goede relaties iets overkomt. Ik bescherm hen tegen dit virus, net zoals ik wil dat straks iedereen in dit land veilig is en optimale overlevingskansen heeft."

Verder lezen?
Elke maand 15 premium artikelen gratis
Ik heb al een account / ik ben abonnee
Verder lezen?
U heeft deze maand 15 Premium artikelen gratis gelezen.
Tijd voor een abonnement!
4.2 °C
ONO3
Beurs AEX
AEX 511.53
+ / - -0.21%