De argumenten van Krugman
Samenvattend zijn de argumenten die hij gebruikt de volgende:
- De overheid moet meer spenderen en het grotere begrotingstekort dat daardoor ontstaat heeft niet de negatieve impact die door anderen werd voorspeld (oplopende rente die de overheid moet betalen) want de rente op staatsschuld (in de VS) is super laag gebleven. Kortom, omdat er door de crisis een vraaguitval is, moet de overheid bijspringen en haar bestedingen omhoogschroeven zodat de economie geen terugval kent. De begrotingstekorten die daardoor verder oplopen is een non-issue waar niemand zich nu zorgen over moet maken.
- Verder stelt Dhr. Krugman dat overheidsschuld niet hetzelfde is als private schuld, want families moeten ooit hun schuld terug betalen en overheden niet. Overheden moeten er alleen voor zorgen dat de staatsschuld niet harder groeit dan de belastinggrondslag. Zo had de VS een enorme schuld direct na de Tweede Wereldoorlog; een schuld die nooit is terugbetaald want de economie van de VS liet gestage groei zien (en de belastinginkomsten groeiden mee).
- Een familie die tot in de oren in de schulden zit, is geld verschuldigd aan iemand anders (met name andere Amerikanen). De Amerikaanse schuld is dus grotendeels een schuld die ze aan zich zelf hebben. Weliswaar is veel Amerikaanse schuld in handen van het buitenland (China, Japan, etcetera) maar daar staat tegenover dat de VS weer claims heeft op andere landen. Die betalen meer rente hierover dan dat de VS betaald op haar eigen schuld. Al met al komt het erop neer dat de VS al haar schuld aan zichzelf is verschuldigd en dus geen probleem is.
Overheidstekorten en -uitgaven slecht idee
Het eerste argument van Dhr. Krugman houdt geen steek naar mijn mening. Ten eerste hebben overheden keer op keer bewezen dat ze erbarmelijk slecht zijn in het besteden van geld. Het gaat vaak naar projecten waar uiteindelijk geen of te weinig vraag voor is (bijvoorbeeld een brug, een schouwburg, een hondenkuuroord, of een spoorlijn waar niemand op staat te wachten).
Deze projecten zorgen er wel voor dat de bouwvakkers en toeleveranciers geld blijven verdienen maar het levert op de lange termijn te weinig voordeel op. Als een goed geleid bedrijf een lening neemt om bijvoorbeeld een fabriek te kopen, dan kijkt het bedrijf of ze met deze investering meer of minder geld kunnen verdienen. Als er door de investering minder (of te weinig) verdiend kan worden dan gaat de investering niet door (want anders zou het bedrijf in de toekomst slechter af zijn dan nu). De investeringen van de overheid zijn vaak misinvesteringen en brengen dus korte termijn opluchting maar langetermijn-ellende.
Probleem
Verder is een oplopend begrotingstekort wel degelijk een probleem en al helemaal bij een hoog staatsschuldniveau. Een lage rente zegt niet zoveel (zeker niet als de centrale bank, in dit geval de Fed, de rentestanden verstoort door haar Quantitative Easing-programma’s), want rentestanden kunnen snel veranderen. Ierland had bijvoorbeeld ook een lage rente op haar staatsschuld voor het in de problemen kwam.
De hulplijnen naar de Ierse banken hebben de staatsfinanciën en staatsschuldpositie van Ierland binnen zeer korte tijd volledig doen exploderen. Ierland had voor de crisis losbarstte weinig staatsschuld maar desondanks kwam de klap zeer hard aan. Nu heeft de VS wel een hoge staatsschuld en ook een financiële sector die enerzijds bezittingen (uitstaande kredieten) heeft waarvan de waarde in twijfel getrokken kan worden en waarbij anderzijds verplichtingen heeft die veel groter zijn dan voorheen aangenomen (bijvoorbeeld de tikkende cds ( credit default swaps)-tijdbom).
Het lijkt erop dat Dhr. Krugman alleen naar de symptomen van de huidige crisis kijkt (vraaguitval) en die wil opvangen door hogere overheidsbestedingen. Maar de echte oorzaak van de vraaguitval is waar het om draait en dat is teveel (slechte) schuld. De schulden zijn niet goed (te veel, te goedkoop en aan de verkeerde mensen en bedrijven en overheden) gegeven door de banken en niet goed gespendeerd/geïnvesteerd door de overheden, bedrijven en particulieren.
Piramidespel
De opbrengsten per geleende dollar over tijd, is een andere manier van kijken die het bovenstaande bevestigd. Volgens sommige economen zijn de opbrengsten van iedere geleende dollar over de afgelopen decennia alleen maar omlaag gegaan. In de periode 1947-1952 bracht 1 geleende dollar nog meer dan 4,50 dollar op in BBP maar in de periode 2000-2009 is dit cijfer gedaald naar een schrikbarende 7 dollarcent.
Meer lenen levert dus niet zo veel meer op en daardoor gaat de (neo-) Keynesiaanse model in deze crisis niet werken. De overheid in de VS (dit geldt voor de meeste overheden in de wereld) zou zich dus moeten voorbereiden op wat komen gaat (systeemcrisis) en meer schulden maken is het slechtste wat ze kunnen doen. Een schuldenprobleem oplossen door meer schulden te maken is geen dus economische beleid maar het runnen van een piramidespel.
Alexander Sassen van Elsloo is oprichter van Sassen Research & Consultancy Company. Voorheen was hij head of research bij Hobart Capital Markets in Londen en deed hij aandelen- en hedgefundsales bij onder andere Kepler, MF Global en Rabo Securities.
