U wordt genept!

Mail

Print

 DFT Nieuwsbrief

Proefabonnement,
10 weken € 30,-!

Ze hebben het idee dat de crisis alleen maar erger wordt en dat de crisismaatregelen niet effectief zijn, maar ze kunnen deze ingeving niet bevestigd zien. Immers, de aandelenkoersen zijn hoger, obligatiekoersen zijn hoger, goud is hoger, de werkeloosheid is laag, politici vertellen iedere dag dat het allemaal wel goed gaat komen (er moet alleen wat gesleuteld worden), en zo verder. Door de tweespalt tussen hun ingeving en de wereld die ze aanschouwen, twijfelen ze genoeg om niet tot actie over te gaan. Bent u zo iemand? Dan waarschuw ik u hierbij, want u wordt genept!

Economisch wonder blijkt illusie

Zoals u wellicht weet zitten we al een tijdje in een schuldencrisis die twee hoofdoorzaken kent: contraproductieve financiële sector regulering en de euro. Het economische wonder van de afgelopen decennia was geen wonder maar een schuldgedreven illusie. Geld lenen aan de PIIGS (Portugal, Italië, Ierland, Griekenland en Spanje) die dan bij ons goederen en diensten kwamen inkopen heeft erg veel bijgedragen tot onze economische groei, maar toen de PIIGS deze leningen niet meer konden terugbetalen zaten we in een penibele situatie. Maar net als in de sprookjes van vroeger, verschijnt er altijd een witte ridder ten tonele als de strijd verloren lijkt.

ECB, façadebouwer pur sang

In het geval van deze crisis was deze ridder natuurlijk de ECB. De Europese Centrale Bank overzag het slagveld die wij een economie noemen en had twee keuzes: de waarheid dat de strijd verloren is onder ogen te zien, of een façade creëren die iedereen om de tuin zou leiden zodat de bevelhebbers wat meer tijd zouden krijgen om nog wat desperate acties uit de hoge hoed te kunnen toveren. Optie 2 was uiteindelijk de keuze van onze opperbankiers. Om zo’n groot en gruwelijk slagveld te verbergen was niet eenvoudig. Speerpunt van de ECB acties was het in stand houden prijzen. Simpel gezegd zijn de slechte schulden slecht omdat de schuldenaar niet kan betalen en/of omdat het onderpand veel minder waard is dan de lening.

Straf de spaarder, spaar de schuldenaar

De ECB besloot dan ook om de rente te verlagen zodat de schuldenaren het wat makkelijker zouden hebben. U denkt wellicht dat dit een prima oplossing is, maar dan heeft u het mis (en dat is ook de bedoeling!). Als de rente wordt verlaagd betekent dit namelijk ook dat beleggers, dus ook uw pensioenfonds, gekke capriolen moeten uithalen om nog wat rendement te behalen.

Allereerst, moet u weten dat uw pensioenfonds gebonden is aan regulering die limieten stelt aan de hoeveelheid cash, aandelen, obligaties en vastgoed die een fonds mag aanhouden. Stel dat uw pensioenbeheerder een totale crash verwacht van de financiële markten, dan nog mag hij niet 100% cash gaan (om dan na de klap toe te slaan door alles voor een prikkie op te kopen). Door regulering moet hij geïnvesteerd blijven. Hiermee kan het geld het piramidespel nooit verlaten en kunnen koersen verder worden opgepompt.

Om het nog moeilijker te maken, moet uw pensioenbeheerder ook rendement scoren want als de dekkingsgraad onder de 105% zakt dan krijgt hij op z’n donder van de DNB en AFM. Maar beleggen in relatief veilige Nederlandse of Duitse staatsschulden levert minder op dan de inflatie (dus in reële/koopkracht termen gaat uw pensioen er op achteruit). Veel pensioenbeheerders voelen zich daarom genoodzaakt om meer risico aan te gaan om zodoende de 105% te behouden, halen, dan wel te ontstijgen. Dus terwijl de schuldenaren (PIIGS) wat bewegingsruimte (dus geen oplossing!!) wordt gegeven door de lagere rente, is uw pensioenfonds genoodzaakt meer risico te nemen door het lage rentebeleid van de ECB (ZIRP, zero interest rate policy). Dit veroorzaakt dan weer een bubbel in bepaalde markten zoals hoog renderende obligaties (het pensioengeld vlucht allemaal de zelfde kant op). De rente op deze investeringen zijn daardoor belachelijk laag geworden terwijl het risico op wanbetaling juist is toegenomen.

Nepkoersen beleid du jour

Een andere maatregel van de ECB is het opkopen van zwakke (PIIGS) staatsschulden (securities markets program; SMP die binnenkort vervangen wordt door OMT). Dit is wat minder geraffineerd dan de voorgaande maatregel, want de relatie is makkelijk waarneembaar: de ECB koopt groot en bruut staatsschulden van de PIIGS zodat de prijzen hiervan stijgen (en de impliciete rente hierop dus daalt). Hiermee proberen zij de schijn te wekken dat de markt voor deze schulden absoluut niet in de problemen zit en dat de PIIGS geen enkel probleem zullen hebben om hun schulden te (her)financieren. Tot nu toe heeft de ECB er EUR 209 miljard tegen aangegooid.

Het breken van regels

De ECB heeft deze tactiek ook aangevuld met minder zichtbare maatregelen. Zo konden banken onbeperkt lenen tegen 1 procent (LTRO1 en LTRO 2; Long Term Refinancing Operation, tezamen goed voor, houdt u vast, EUR 1.019 miljard!). Banken konden hiervoor voor het eerst slap onderpand gebruiken. Met dit geld kochten met name de banken in de PIIGS de staatschulden op van hun eigen land (Spaanse banken kochten Spaanse staatsschulden, en zo verder). Indirect heeft de ECB er dus voor gezorgd dat ze staatschulden financiert, iets wat volgens de wetten (vastgelegd in Maastricht Treaty) verboden is. Verder is dit in feite pure geldcreatie want het onderpand is minder waard dan de LTRO. Ook mogen sommige PIIGS banken leningen aan zichzelf uitschrijven die weer als onderpand kunnen dienen bij de ECB zodra de overheid in kwestie ze garandeert. Het moet niet gekker worden…

Financieren via de achterdeur

Om de boel af te toppen hebben de centrale banken van de PIIGS nog een rekening openstaan van ongeveer EUR 700 miljard (Target2) bij de ECB in haar functie van tussenpersoon tussen de verschillende nationale centrale banken. Terwijl private investeerders en spaarders zich terugtrokken uit de PIIGS, heeft de ECB het gat gevuld zodat er nog niets aan de hand is. Maar als het onvermijdelijke faillissement van de PIIGS een feit is, dan moet hier grotendeels op worden afgeschreven.

Volgende halte: diep tranendal

Tot nog toe werkt deze strategie, totdat de realiteit de bel lek prikt natuurlijk. Dan is het huilen met de pet op. Maar de missie van de ECB was om de prijzen van slechte schulden en zwak onderpand een tijdje hoog te houden om met deze illusie wat tijd te kopen. Deze missie is dan ook geslaagd. Maar is de eurocrisis daarmee bezworen? Het antwoord daarop is een volmondig “NEE” met de toevoeging dat de eurocrisis hiermee nog duurder gaat uitvallen. Het gebrek aan concurrentiekracht bij de PIIGS is niet opgelost, de slechte schulden zijn niet of nauwelijks erkend (laat staan gesaneerd) en support voor bezuinigingen en andere economische hervormingen blijft dalen. Verder is het Bundesbankontwerp voor de ECB om zeep geholpen (met dank aan ex-Goldman Mario Draghi), zijn de regels met de voeten getreden, is de werkeloosheid in de PIIGS omhooggeschoten, zijn er rellen in Spanje en Griekenland, krijgt de Nazi partij in Griekenland 8% van de stemmen, neemt de onvrede bij de belastingbetaler toe, de politieke spanningen binnen de eurolidstaten en binnen de politieke partijen nemen ook hand over hand toe en ga zo maar door.

Caveat emptor

De problemen van slechte schulden zijn dus helemaal niet opgelost maar juist verergerd en verbreed naar heel de eurozone. Als u voortaan naar de koersen kijkt op de financiële markten, dan weet u nu tenminste dat deze absoluut geen weerspiegeling zijn van de huidige en toekomstige reële economie. Ze zijn gemanipuleerd, nep en wanstaltig. Een long-only belegger kan dit spel natuurlijk meespelen met de overtuiging dat hij tijdig het piramidespel kan verlaten voordat het ineenstort. Probleem is alleen dat zowat iedere belegger dat denkt te kunnen. Wees niet te laat en laat u zich niet neppen door de ECB, noch door uzelf.

Alexander Sassen van Elsloo is oprichter van Sassen Research & Consultancy Company. Voorheen was hij head of research bij Hobart Capital Markets in Londen en deed hij aandelen- en hedgefundsales bij onder andere Kepler, MF Global en Rabo Securities.