Krediet & het kwaad

Mail

Print

 DFT Nieuwsbrief

Proefabonnement,
10 weken € 30,-!

Hoe meten we welvaart?

Welvaart in ruime zin is moeilijk te meten. Hoe mensen zich voelen en hoe ze de dingen des levens dus ervaren, spelen daar een centrale rol in. Dit is allemaal erg subjectief en aan hevige schommelingen onderhevig. Economen prefereren daarom om naar welvaart in nauwe zin te kijken. Daarvoor gebruiken zij BBP (Bruto Binnenlands Product), ofwel de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten gedurende één jaar. De structurele aanjagers van BBP zijn bevolkingsgroei, energiesubsidie, innovatie en prijzen.

Het eerste punt is duidelijk; hoe meer mensen, des te meer arbeiders, des te meer producten en diensten, des te hoger BBP. Het tweede onderwerp behoeft wel wat uitleg. Met energiesubsidie bedoel ik niet dat de overheid het wel of niet subsidieert. Wat ik er wel mee bedoel is dat het gebruik van energie (olie, gas, benzine, diesel, et cetera) mensen een subsidie geeft. Water uit een put halen met een touw en een emmer kost veel moeite en tijd, maar met een dieselpomp kan het water snel opgepompt worden. De energie geeft de mens een subsidie in de vorm van productiviteit. De pomp zelf is natuurlijk het derde onderwerp: innovatie. Door innovaties neemt de productiviteit van een land toe waardoor BBP ook toe kan nemen. Als laatste zijn er de prijzen van de goederen en diensten. Technisch gezien zijn er bij een toename van de productiviteit dalende prijzen, iets wat BBP juist zou verminderen, maar dit wordt gecompenseerd door een toename in volume.

Enter the dragon

Nu komt de crux: we openen de doos van Pandora en laten het kredietmonster zijn ding doen. Wat gebeurt er dan? Stel uw buurman leent EUR 100,000 en koopt daar een Mercedes voor. Hij ziet er dan als een rijkaard uit en economen zullen dat bevestigd zien want er is een extra goed (de auto) verkocht. BBP zal dus met EUR 100,000 stijgen. Hoe meer krediet, des te meer omzet, des te meer BBP. Maar hier houdt het niet bij op; de echte perversheid begint nu pas. De Mercedesdealer die denkt na deze verkoop tsjakkaa en bestelt gelijk een nieuwe voorraad aan auto’s, laat een groter pand bouwen en neemt meer personeel aan. Het bouwbedrijf dat het enorme Mercedesgebouw moet neerzetten neemt als een gek bouwvakkers aan, koopt nog wat bestelbusjes (bij Mercedes), cd’s van Jantje Smit en cement bij de Bouwmaat. De bouwmaat bestelt dan extra cement bij de cementfabriek en neemt zelf meer personeel aan en laat een grotere Bouwmaat gebouw neerzetten door dit bouwbedrijf, terwijl Jantje Smit zijn extra royalty’s uitgeeft aan een “Joop den Uyl meets Hero jampot” bril. De bouwvakkers en Mercedesverkopers kopen allen een groter huis waardoor de huizenprijzen stijgen. Banken zien hun onderpand (het huis waar de hypotheek op rust) steeds verbeteren waardoor ze steeds meer bereid zijn nog meer geld te lenen aan huizenkopers, waardoor de huizenprijzen nog verder stijgen, en zo verder. Het BBP gaat dus als een speer omhoog en iedereen koopt een verkoopt aan elkaar. We voelen ons allemaal rijk, gewild en belangrijk.

Krediet is cocaïne

Maar na het vertier komt de kater. Want dat geleende geld moet natuurlijk worden terugbetaald. De man die de Mercedes had gekocht kreeg eerst nog meer krediet om te kunnen consumeren, maar nu is de auto helemaal stuk en moet er een nieuwe gekocht worden. De bank ontvangt de beste man maar zelfs met hun roze brilletjes op (bankiers zijn notoire roze brillen dragers) weigeren ze de man nog meer krediet te geven. De Mercedesdealer had de beste man allang in de showroom verwacht maar de man kwam niet opdagen. De dealer loopt daardoor zijn verwachte omzet en winst mis waardoor hij de hypotheek op het nieuwe pand niet meer kan betalen en personeel moet ontslaan. Het ontslagen personeel komt vervolgens zelf in de financiële moeilijkheden. De positieve cirkel verandert dus in een vicieuze. De cocaïne die krediet heet, heeft ons de waan van welvaart laten voelen, maar na de rush komt de ontnuchtering met alle afkickverschijnselen (is goed nieuws voor Keith Bakker; heeft hij ook wat te doen wanneer hij vrijkomt). Deze vicieuze cirkel met rappe ontnuchtering en afkickverschijnselen is nu precies de situatie die zich nu begint af te tekenen. Om die reden is er ook extra krediet in het economische systeem gepompt maar nu het hek van de dam is het proces onomkeerbaar.

Krediet is wortel van het kwaad

Door krediet zitten we in deze ellende. De euro (voor de eurozone) en financiële sector regulering (wereldwijd) zijn daarin als hoofdoorzaken aan te duiden. Niet alle krediet is kwaadaardig; als het dient voor investeringen in innovatie om beter aan structurele vraag (dus niet kredietgedreven vraag) te voldoen waardoor er genoeg winst gegenereerd wordt om tenminste de rente en aflossing van het krediet te betalen, dan is krediet goedaardig. Maar in de meeste gevallen kan de volgende formule krediet het beste omschrijven: krediet = wortel van het kwaad. Dat is een formule waar economen en politieke partijen (heer Roemer, leest u ook mee?) meer aandacht aan zouden moeten besteden.

Alexander Sassen van Elsloo is oprichter van Sassen Research & Consultancy Company. Voorheen was hij head of research bij Hobart Capital Markets in Londen en deed hij aandelen- en hedgefundsales bij onder andere Kepler, MF Global en Rabo Securities