Vluchten kan niet meer

In een eerste reactie op de ramingen van het CPB liet een aantal Kamerleden weten waarop in ieder geval niet mocht worden bezuinigd. De lagere inkomens moesten worden ontzien en naar het onderwijs moest eerder meer dan minder geld. Vervolgens kwamen de gemakkelijke gevallen: minder ambtenaren, minder ontwikkelingshulp. Maar iedereen weet dat je daarmee op geen stukken na in de buurt van €29 miljard komt.

De grote bedragen zullen echt moeten komen uit de zorg, de sociale zekerheid en de huizenmarkt (hypotheekrenteaftrek en huursubsidies). Wat de Kamerleden ook nog hielp, was de aantekening van het CPB dat de bezuinigingen over meer jaren uitgesmeerd zouden moeten worden en dat de economie zich eerst zou moeten herstellen voordat überhaupt met bezuinigen begonnen ging worden. De huidige omstandigheden doen sterk denken aan die in de tweede helft van de jaren zeventig.

Ook toen kwakkelde de economie, stegen de overheidstekorten en was er veel politiek gekrakeel. Het was de tijd van Den Uyl, Van Agt en Wiegel. De laatste zou, toen het tweede kabinet-Den Uyl er niet kwam, met Van Agt gaan puinruimen, maar de overheidstekorten liepen alleen maar verder op, zeker toen in 1980 alweer een nieuwe recessie volgde - vijf jaar na de vorige.

Het was de enige tijd in mijn leven dat ik politiek actief was: je zag het voor je ogen fout gaan en er gebeurde eigenlijk niets. Minister van Financiën Frans Andriessen, die wel wilde bezuinigen, kreeg geen steun en trad af. Het duurde tot november 1982, toen de zwaarste recessie van na de oorlog en een financieringstekort van ruim 6% duidelijk hadden gemaakt dat het zo niet verder kon, eer er een nieuwe ploeg de financiële problemen echt begon aan te pakken.

Dat was het 'no-nonsense'kabinet van Ruud Lubbers en Onno Ruding. De geschiedenis herhaalt zich nooit helemaal, maar zoals Mark Twain al zei: zij 'rijmt' wel. De ervaring van toen zou zeer wel kunnen betekenen dat een volgend kabinet het nog niet aandurft om echt in te grijpen, dan wel van het verdeelde parlement geen steun voor ingrijpende maatregelen krijgt. En dat pas na een volgende recessie de wal het schip gaat keren. De les van de jaren tachtig was dat structurele bezuinigingen pas na jaren gaan doorwerken. De staatsschuld bleef toen nog tot 1992 oplopen.

De vooruitzichten nu zijn zeker minder aantrekkelijk dan toen. Dat komt in de eerste plaats doordat we minder gemakkelijk uit de problemen kunnen groeien dan na eerdere recessies het geval was. De structurele groeivoet van onze economie is nu hoogstens nog 1½ à 1¾%, en dalende. Begin jaren tachtig zaten we nog op 2½%. In de tweede plaats zorgt de vergrijzing voor een sterk toenemend beroep op collectieve voorzieningen. Het enige voordeel dat we nu hebben, is dat de kapitaalmarktrente laag is. Maar als markten overheden niet meer vertrouwen, kan dat snel veranderen.

Jaap van Duijn is onafhankelijk beleggingsdeskundige.

Tweet

 Mail

 Print

 DFT Nieuwsbrief