Anatomie van het Griekse failliet (deel 1)

Stel: een land heeft een bruto binnenlands product (BNP) van 1.000 euro. In het begin betalen de inwoners 25% belasting van dat BNP en dat geld komt weer ten goede van de bevolking en de samenleving. Maar zoals zo vaak het geval is, geeft de overheid meer geld uit dan er binnen komt, zeg 30% van het BNP.

Het verschil (5% van 1.000 euro, ofwel 50 euro) zal moeten worden geleend van zijn inwoners of van de inwoners van andere landen. Omdat de uitstaande schuld relatief klein is, is de rente op de lening laag. Als de schuld maar 5% van het BNP is (50 euro) en de rente is 4%, dan betaalt het land maar 2 euro rente per jaar. Niet veel, slechts 0,2% van het BNP.

Maar helaas blijft het niet bij dat ene jaar. Soms zijn de tekorten kleiner, soms wat groter, afhankelijk van de economie. De uitgaven door de overheid lopen gelijk op met de groei van het land, en de schuld groeit aan met een gemiddelde van 5% van het BNP per jaar.

Als de groei van het land 3% bedraagt, dan is het BNP na 24 jaar verdubbeld tot 2.000 euro. Maar tegelijkertijd is ook de schuld inmiddels aangegroeid tot ruwweg 1.800 euro, waardoor er nu een schuld ten opzichte van het BNP ontstaan is van 90% (1.800:2.000). Wat we ook zien is dat de schuld harder is opgelopen dan de economie van het land.

En dan wordt het land geconfronteerd met een forse recessie. De inkomsten van de overheid nemen af als de economie inzakt. Als de economie met 3% krimpt en de totale belastingen zijn inmiddels opgelopen tot 50% van de economie, dan dalen de inkomsten naar 970 euro (2000 euro minus 3% = 1.940 euro. Maal 50% = 970 euro).

Alleen stopt de overheid niet met uitgeven. Er moeten meer werkloosheidsuitkeringen betaald worden en de uitgaven voor andere sociale vangnetten lopen op, dus de uitgaven stijgen met 5%. De overheid heeft nu 1.050 euro nodig om alle uitgaven te bekostigen. Dat jaar moet er dan 80 euro geleend worden (1.050 – 970 euro), bovenop de 100 euro die het toch al kwijt is aan het standaard 5% tekort op het totale BNP (5% van 2.000). Het totaal is dan 180 euro, ofwel 9% van het BNP.

Nu loopt de schuld ten opzichte van het BNP op met 5%. Dat is niet veel in de wereld van de grote getallen, want iedereen weet dat een recessie op een gegeven moment overgaat en de schuld weer omlaag kan. En overheden betalen altijd de rente op hun schuld, tenminste dat garanderen ze ons. En ze kunnen nog altijd de belastingen verhogen, toch?

Zo hobbelen we een tijdje door en beleggers blijven gewoon de staatsleningen van het land kopen, totdat er dag komt dat de schuld 120% van het BNP bedraagt. Dan worden de obligatiemarkten langzamerhand een beetje nerveus en in plaats van 4% rente eisen beleggers 7%.

De rentelasten schieten omhoog naar 8% van het BNP en 16% van de overheidsuitgaven, hetgeen betekent dat de overheid moet bezuinigen op de lonen van haar ambtenaren, de uitgaven moet terugdringen, de belastingen moet verhogen, of meer geld moet lenen. Maar bezuinigingen en belastingverhogingen hebben hun gevolgen. Ze verminderen de groei van het BNP voor de komende vier tot vijf kwartalen omdat de economie de gevolgen merkt van de genomen maatregelen.

En wat als de rente vervolgens oploopt naar 10%? Dan stijgen de rentelasten naar 20% van de overheidsuitgaven en loopt het tempo harder op dan de groei van de economie, zelfs in het allerbeste geval.

Dan zijn we weer aangeland bij de obligatiebeleggers die de staatsleningen van het land in portefeuille hebben. Die slaan nog eens aan het rekenen en beginnen zich te realiseren dat ze hun geld wel eens niet meer terug kunnen zien. Die stellen zich de vraag: Hoe lang betaalt het land nog de rente op onze leningen van het geld van de nieuwe leningen die we aan ze geven?

Over enkele dagen deel 2.

Boer & Olij Effectenhuis is een commissionair in effecten met als specialiteit de advisering en handel in obligaties voor institutionele beleggers en particuliere relaties. Meer info op www.effectenhuis.nl. Cliënten van Boer & Olij kunnen een positie hebben in de behandelde fondsen op het moment van publicatie. Mocht u tot koop of verkoop overgaan, overleg vooraf altijd met uw adviseur/beheerder. Deze column is geschreven op persoonlijke titel.

 Mail

 Print

 DFT Nieuwsbrief