Schreeuw om personeel

Door te kiezen voor een kleinere overheid kunnen niet alleen miljarden worden bezuinigd. Op die manier kan ook de toekomstige arbeidskrapte in de private markt worden bestreden. Zo snijdt het mes aan twee kanten. „Vooral bij provincies valt veel te halen.”

„Europa is het bejaardenhuis van de wereld.” Hoogleraar demografie Leo van Wissen (Rijksuniversiteit Groningen) gebruikt deze uitdrukking altijd om de bevolkingsopbouw van ons continent te schetsen. „Ook in Nederland zullen de komende paar jaar de babyboomers (die vlak na de oorlog zijn geboren) stoppen met werken. We zijn nu op het keerpunt, de beroepsbevolking in Nederland gaat dalen.”

En dat betekent een krapte op de arbeidsmarkt. Een verhoging van de arbeidsparticipatie van vrouwen en al in Nederland wonende allochtonen zou dat tekort voor een deel op kunnen vangen, maar ook een nieuwe stroom buitenlandse werknemers zou kunnen helpen. „Die arbeidsmigratie zal in de toekomst in een ander daglicht komen te staan”, voorspelt Van Wissen. „Turkije zit bijvoorbeeld propvol jonge en hoogopgeleide mensen.”

Een andere manier om het tekort aan werknemers te lijf te gaan is het aantal mensen dat voor de overheid werkt terugbrengen. En ook bij de overheid zullen de komende jaren veel werknemers met pensioen gaan.

Door die vacatures niet in te vullen krimpt het ambtenarenapparaat ten gunste van de private werkgevers. Bovendien betekent minder ambtenaren meer bezuinigingen. Ook zou het de opwaartse loondruk ietwat kunnen beteugelen.

„De overheid is eigenlijk te groot geworden voor de economie”, schetst hoogleraar economie Lans Bovenberg (Universiteit van Tilburg). „Tegelijkertijd wordt arbeid steeds schaarser de komende jaren. Daarom is het belangrijk dat de overheid niet te veel arbeidskrachten gebruikt, ten koste van de marktsector. Daarnaast legt een grote overheid een extra druk op de particuliere sector, want voor een grote overheid moet je meer belasting heffen.”

Bovenberg denkt aan het schrappen van hele bestuurslagen of ministeries. Daarnaast zou meer marktwerking in de zorg kunnen leiden tot efficiënter werken.

In vergelijking met bijvoorbeeld een grote bezuiniging als het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek lijkt een kleinere overheid weinig op te leveren voor de schatkist. „Maar het gaat niet alleen om financiële druk, zoals belastingdruk en de administratieve lasten”, zegt Bovenberg. „Het gaat er ook om dat de druk op de arbeidsmarkt verlicht wordt.”

Ook werkgeverskoepel VNO-NCW ziet – allergisch als ondernemers zijn voor papierwinkels – brood in een kleinere, slagvaardige overheid. „Je zou kunnen beginnen met een gedeeltelijke vacaturestop bij de overheid”, reageert een VNO-zegsman. „Dat je bijvoorbeeld van de drie vacatures er twee niet meer vervult. Die twee solliciteren dan waarschijnlijk bij het bedrijfsleven. Verder moet je de productiviteit bij de overheid omhoog brengen.”

VNONCW denkt qua inkrimpen aan samenvoegen van provinciehuizen, ministeries en gemeenten en het schrappen van waterschappen. En natuurlijk een forse reductie van de regeldruk. „Dat zou flink schelen in de kosten om te controleren of de regels wel worden nageleefd. Daarnaast moet één bestuurslaag verantwoordelijk zijn voor een taak. Als het Rijk de ontwikkelingssamenwerking doet, moeten gemeenten en provincies dat niet ook nog eens gaan doen. Alles bij elkaar kun je zo enkele miljarden besparen.”

Ambtenarenvakbond Abvakabo FNV vindt het credo ’minder ambtenaren’ echter te makkelijk. „We hebben in Nederland weinig echte ’beleidsambtenaren’ in vergelijking met andere landen”, zegt voorzitter Edith Snoey. „Iedereen heeft de mond vol van minder ambtenaren, maar je hoort nooit vertellen wat de overheid dan niet meer moet doen. De overheid hoeft van ons niet kleiner, maar als je het doet, moet je eerst een discussie voeren over de taken.”

Econoom en columnist van deze krant Jaap van Duijn stelt dat bezuinigingen op het ambtenarenapparaat in Den Haag alleen niet zo heel veel opleveren. „Maar bij de provincies valt veel te halen. Daar werken meer beleidsambtenaren dan in Den Haag, veel duurbetaalde krachten die andere ambtenaren, die bij de gemeenten zitten, van hun werk houden.”

Veel fiducie dat de komende regering daadwerkelijk de tering naar de nering zal zetten heeft Van Duijn niet. „Ik ben bang dat er weer een kabinetsperiode verloren gaat. De geesten lijken nog niet rijp voor echte ingrepen. Ik hoor veel politici zeggen waar vooral niet op moet worden bezuinigd. Het doet me sterk denken aan de jaren ’70. Toen duurde het ook zeker vijf jaar voordat er echt iets gebeurde.”

Tweet

 Mail

 Print

 DFT Nieuwsbrief