Nieuw! Elke maand
15 Premium artikelen gratis.
Registreer nu of log in en lees voortaan elke maand 15 Premium artikelen gratis.
Dit is het laatste Premium artikel dat u gratis kunt lezen. Tijd voor een abonnement!
premium
Onze verslaggever met robotje Pepper in Silicon Valley.
Onze verslaggever met robotje Pepper in Silicon Valley.
Foto: Van opdrachtgever

Zorg

‘Techniek als breekijzer’

Tekst: Isabel Michelotti

Een tekort aan gekwalificeerd personeel, stijgende zorgkosten, een toenemende zorgvraag, vergrijzing: de zorg staat de komende jaren voor enorme uitdagingen. Lucien Engelen, directeur van het REshape Center van het Nijmeegse Radboudumc, is de afgelopen zes jaar artsen, verpleegkundigen en leidinggevenden aan het stimuleren om innovatie toe te passen in de zorg.

“Al die nieuwe technologieën zijn niet het doel, ze zijn een middel. Om de patiënt in ‘zorg 2.0’ als partner te gaan behandelen, maar in eerste instantie vaak om het ijs te breken en de discussie op gang te krijgen.”

Het is een lange dag geweest in Silicon Valley, Californië, waar Lucien Engelen – samen met de andere Nederlandse sprekers van de summit van SingularityU NL in september in het Amsterdamse DeLaMar – een week lang wordt klaargestoomd tot geaccrediteerd faculty-lid van Singularity University The Netherlands. Engelen is sinds 2011 betrokken bij de ‘exponential medicine’ track van Singularity University in de VS en vanaf nu dus ook voor de Nederlandse tak waar hij het onderwerp ‘zorg’ zal gaan vormgeven.

 

Waar bij terugkomst ’s avonds laat in het hotel de meesten voor hun bed kiezen, bestelt Engelen goedgemutst een cappuccino en graait enthousiast in zijn tas om zijn verhaal kracht bij te zetten. Een grijs apparaatje ter grootte van een aansteker belandt op tafel. “Een spectrometer”, wijst hij. “Meet de golflengte van licht. Deze hier kan heel specifiek de samenstelling van voedsel bepalen. Je houdt het apparaatje tegen je eten aan, en hij zegt: Lucien, dit is oude kaas. Of: dit pro-duct bevat vis. Hij vertelt je het aantal calorieën en laat precies zien welke voedingsstoffen erin zitten. Ideaal voor mensen met een allergie. Of diabetes. Bedenk je: een spectrometer was een tijdje terug zo groot als deze afel, tot aan het plafond. Onbetaalbaar. Nu is-ie zo groot als je sleutelhanger en kost hij enkele honderden dollars. Straks kost hij 50 dollarcent. En zit-ie standaard op je smartphone, naast de flitser.

De hand gaat weer in de tas. Een klein, plat stickje met verschillende vakjes. “Dit wordt momenteel op de markt gebracht: een urinetest. Je plast ’s morgens in een potje, dipt dit stickje erin, legt ’m op een stukje toilet- papier en binnen 14 seconden geeft hij van de 12 meest voorkomende urinetesten – waaronder zwangerschap en blaasontsteking – de perfecte uitslag. Zichtbaar op je smartphone.” Engelen kijkt triomfantelijk. “Dit bestáát dus al.”

Hij legt uit: “Internetdekking is straks nergens ter wereld meer een issue. Medical devices die je hartslag, je huidtemperatuur en het zuurstofgehalte van je bloed meten zijn nu nog losse apparaatjes, maar straks zitten ze standaard in je smartphone. Het is een kwestie van tijd voordat we een plaatje achterop onze smartphone hebben waar je een ECG mee kunt maken. Want ook hier geldt: de techniek is er al. Met de Kardia, voorheen AliveCor, kun je met één druk op de knop een ECG mailen. Gekoppeld aan je creditcard zijn er wereldwijd 24 uur per dag cardiologen die deze ECG’s bekijken. Binnen een uur heb je de uitslag.”

Geamuseerd: “Nou, laat dat maar eens aan wat cardiologen zien. Ze stonden niet direct te juichen. Probeer het zelf nou eens uit, zei ik. Wat denk je? Ze vonden
het ‘niet slecht’. En natuurlijk; het moet FDA-approved zijn, het moet betaalbaar zijn, het moet worden vergoed. In het geval van dit apparaatje en de bijbehorende app
is dat gelukt. Soms gaan er ook weleens dingen fout met innovaties, niet alles wordt in één keer een succes. Maar de teerling is geworpen: we gaan hoe dan ook richting een ander tijdperk. Het is niet de vraag ‘of’, maar ‘wanneer’. Voor al die exponentiële technologieën geldt, om Cruijff maar eens aan te halen: je gaat het pas zien als je het doorhebt.”

 

Lucien Engelen is binnen zijn eigen thuisbasis, het REshape Center van het Nijmeegse Radboudumc, de man die overal komt binnenvallen met de nieuwste technische snufjes. “Het is mijn Trojaanse paard.”

“De techniek verrast, ik gebruik het om ogen te openen. En binnen een kwartier voeren we een heel andere discussie. Dáár is het me om te doen. Techniek krijgt veel aandacht, maar het is geen eindstation. De echt grootse dingen gebeuren daarna pas.” Hij vervolgt: “De afgelopen jaren heb ik geleerd dat het creëren van toevallige ontmoetingen ongelooflijk belangrijk is. Het gaat erom dat je mensen bij elkaar brengt die vanuit hun rol nooit bij elkaar zitten. Koffie is mijn mierenlokdoos: aan slechte koffie heeft iedereen een hekel, dus ik heb op onze werkplek – een voormalig operatiekamercomplex – gezorgd voor de beste koffiemachine. Bewust niet de allersnelste, want dan moet je met elkaar gaan praten tijdens het wachten. Aan die automaat gebeuren leuke dingen.”

Zijn team organiseert wekelijks ook het ‘REshape ontbijt’. “Van 8 tot 9 uur zetten we de boterhammen,
de pindakaas en de hagelslag op tafel, net als bij een gezinsontbijt. Hoogleraren, verpleegkundigen, patiënten, mensen van buiten; iedereen kan aanschuiven. Soms zijn er tien man, soms vijftig. Er is ruimte om spontaan neer te leggen waar je tegenaan loopt, en je hebt mensen die vanuit verschillende perspectieven meteen even mee kunnen denken. Zo houdt een van onze hoogleraren mond-, kaak- en aangezichtschirurgie zich bijvoorbeeld bezig met schisis (‘hazenlip’, red.). Hij vertelde tijdens het ontbijt over spiegeltherapie, waarbij kinderen hun spieren meer gaan inzetten doordat ze zichzelf in de spiegel zien. Aan tafel zaten toevallig ook twee mensen van Games for Health, die gamification voor de zorg ontwikkelen. Die zeiden direct: daar moet je een spel van maken. Ze zouden elkaar anders niet zijn tegengekomen, maar het resultaat is dat ze samen koffie bij die langzame machine zijn gaan drinken en dat de game over een paar weken wordt uitgebracht. Dat is precies onze rol, en ook wat SingularityU NL doet: mensen verwonderen en verbinden, bruggen slaan. Dat gebeurt te weinig, niet alleen in de zorg.”

FaceTalk

De aanpak lijkt vruchten af te werpen. Zo introduceerde het REshape Center FaceTalk, waarmee bijvoorbeeld kinderen met een schisis thuis via de webcam met een beveiligde verbinding contact hebben met de arts of paramedicus. Engelen: “Het gaat dan om kortdurende controleconsulten waarvoor die kinderen en hun ouders anders naar het ziekenhuis in Nijmegen moeten komen. Ook vanuit Groningen of Maastricht. Via FaceTalk zijn ze in drie minuten klaar. Als blijkt dat er toch vragen zijn of verdere controle nodig is, kunnen ze diezelfde middag nog terecht in het ziekenhuis.”

Verder introduceerde Engelen een Google Glass in de operatiekamer en health patches (pleisters) die patiënten 24/7 monitoren. Bij ieder vraagstuk wordt eerst een ‘30 dagen traject’ gehanteerd: “De vragen hebben als grote gemene deler dat ze patiënten meer eigen regie kunnen geven. Binnen dertig dagen willen we een doorbraak realiseren, ook al is dat nog met plakband en paperclip.” Zo ontstond bijvoorbeeld het online platform AYA4, waar jonge mensen met kanker elkaar kunnen ontmoeten, vragen kunnen stellen en kennis kunnen delen.

 

De vraag dringt zich op: hoe leid je medici op om hen voor te bereiden op alle technische innovaties binnen de zorg? Het Radboudumc met een nieuw curriculum waarin onder andere eHealth/digitale zorg een rol speelt.

Engelen: “We behandelen de student als een beginnende collega, die meteen in de praktijk aan de slag gaat met ontmoetingen met zorgverleners én patiënten. Die patiënt komt bij de traditionele geneeskunde-opleiding pas na drie jaar om de hoek kijken; in het nieuwe programma is de patiënt als individu het uitgangspunt. Bij de inschrijving hebben we de toekomstige studenten gevraagd of ze binnen hun familie- of vriendenkring een patiënt kunnen vinden die het goed vindt dat de student meegaat in hun zorgtraject, om met eigen ogen te zien wat zij meemaken: ‘BYOP: Bring your own patient’. Ze krijgen daar studiepunten voor. We hadden gehoopt dat vijftig studenten dat zouden doen; het zijn er 380. Wat we doen is een wereldwijde primeur, dit bestaat nog nergens.”

Discussie

Engelen hamert erop dat het gesprek op gang komt. “Over de ethische kant, over veiligheid, over privacy. Het is in mijn ogen bijna onethisch dat er een beeld wordt geschetst dat technologie 100% veilig is. Dat is het nooit. Natuurlijk doen we in het Radboudumc alles volgens de regels en richtlijnen, dat staat buiten kijf. Maar we willen een balans tussen comfort en veiligheid. We moeten patiënten goed voorlichten, keuzes helder maken, zodat ze zélf kunnen beslissen wat ze willen. We moeten het debat aangaan. Want wat doen we als we straks qua techniek alles kunnen, maar als budget nog een struikelblok is?
Als je als oncoloog een behandeling van twee ton kunt voorschrijven aan een jonge meid van 20 met kanker die volgens haar DNA-profiel de 25 niet zal halen, of aan een man van 80 die met de behandeling 100 kan worden? Dat soort vraagstukken brengt de techniek ook met zich mee.”

Volgens Engelen is er nog te weinig ruimte voor discussie over vraagstukken. “Met het Internet of Things hebben we allerlei sensoren die van alles kunnen meten. Ik ga nog meemaken dat er over 25 jaar een ambulance voorrijdt, dat een oud-collega van mij aanbelt (tot 2007 was Engelen algemeen directeur van de Regionale Ambulance Voorziening Noord-Limburg, red.) en dat hij zegt: ‘Lucien, we komen voor het infarct.’ Welk infarct? Ik heb nergens last van. ‘Nou, volgens onze gegevens over een kwartier wel, ga alvast maar even zitten.’ Het klinkt ludiek, maar de techniek stelt ons straks in staat om opnames te voorkomen.”

Veel experimenteren en op je plaat gaan

Hij vervolgt: “Uiteindelijk komt het in de zorg nu aan op leiderschap. Dat iemand zegt: we gaan het nu zo proberen. Als het niet lukt, zien we het vanzelf. Veel experimenteren, vaak ‘op je plaat gaan’. Niet met patiënten natuurlijk, ik heb het over kort en cyclisch dingen uitproberen. Op mijn lijstje staat de komende vier jaar: onderzoek. Want ook de manier waarop we onderzoek doen, kan anders. Hij haalt zijn schouders op. “Misschien ontploft het in mijn gezicht. We gaan het zien. Maar het hoeft niet langer op de klassieke manier. Dat is het mooie aan dit tijdperk.”

 

 

 

Verder lezen?
Elke maand 15 premium artikelen gratis
Ik heb al een account / ik ben abonnee
Verder lezen?
U heeft deze maand 15 Premium artikelen gratis gelezen.
Tijd voor een abonnement!
17.7 °C
WZW4
Beurs AEX
AEX 519.5
+ / - +0.02%
Meer Premium