Foto: Jorris Verboon

Het is inmiddels twintig jaar geleden dat de Tsjechen (toen nog samen met de Slowaken) het communistische juk van zich afwierpen. Hoewel er dus al een tijdje overheen is gegaan en er een hoop ten goede is veranderd, zijn er nog altijd sporen te zien van de ruim veertig jaar communistisch bewind. Zo staat de klantvriendelijkheid nog niet overal even hoog in het vaandel. Volgens kenners liggen er daarom in het Centraal-Europese land nog volop kansen voor de dienstverlenende sector.

Wie in Praag over straat wandelt, herkent de logo's meteen: McDonald's, Canon, Philips, iedereen is vertegenwoordigd. Maar naar wat de reclameslogans precies willen vertellen, is het gissen. De letters zijn nog wel te herkennen, maar verder valt er weinig chocola van te maken.

De slogan van de Hyundai-reclame is wél leesbaar: 'Hyundai, made in CZ'. Waarmee meteen maar duidelijk is dat Tsjechen gevoelig zijn voor waar van eigen bodem. In Praag struikel je dan ook over de Skoda's, en het schijnt dat garagehouders zelfs een goedkopere prijslijst hebben voor wie met een wagen van het van oorsprong Tsjechische merk komt binnenrijden.

De grootste belediging voor een Tsjech is hem een Oost-Europeaan noemen. En wie een blik werpt op de wereldbol moet de Tsjech daar ook wel gelijk in geven. Praag ligt nog ten westen van Wenen en ongeveer op dezelfde hoogte als Berlijn, en niemand zal die twee steden als 'Oost-Europees' betitelen.

Stabiel

Tsjechië is een van de koplopers van de landen die relatief kortgeleden zijn toegetreden tot de Europese Unie. Het is een stabiel land, met goed opgeleide werknemers. Tsjechië heeft een traditie van industrie en een erg open economie die sterk drijft op export. De lonen liggen nog altijd lager dan in Nederland, maar daar staat tegenover dat de productiviteit van de werknemers ook lager ligt. Wel is er nog altijd een groot verschil in ontwikkeling tussen Praag en de rest van het land.

Het Centraal-Europese land heeft alles van een land in beweging. De vrije markt moet goed ingepast worden, en de sporen van de communistische tijd kunnen in zo'n korte tijdspanne niet helemaal zijn uitgewist. Zo hebben de vakbonden in het land bijvoorbeeld een zwakke positie, omdat zij door de communisten werden gebruikt om te voorkomen dat werknemers gingen staken.

Daarnaast is het klantgericht denken nog voor verbetering vatbaar. In het ergste geval mag je blij zijn dat je ergens iets mag komen kopen. "Er moet een mentaliteitsverandering komen", zegt Misja den Haan, secretaris-generaal van de Nederlands-Tsjechische Kamer van Koophandel. Als hotels dezelfde prijzen willen gaan vragen als in West-Europese hoofdsteden, moeten ze ook dezelfde kwaliteit gaan leveren én de bijbehorende service.

Dit biedt kansen voor ondernemers die aan de slag willen als consultant of adviseur en voor dienstverleners. Andere kansrijke sectoren zijn volgens kenners van het land bodemsanering, afvalverwerking, recycling, logistiek en passagiersvervoer. Daarnaast is er een grote markt voor biologische producten.

Den Haan ziet op terreinen die voor ondernemers van belang zijn grote verbeteringen. Er wordt bijvoorbeeld steeds meer werk gemaakt van het aanpakken van de bureaucratie. "Zo is het onlangs mogelijk geworden om voortaan bij één loket aan te kunnen kloppen om je vestigingsplaats te wijzigen", zegt Den Haan. "Eerst moest je nog op tientallen plaatsen dezelfde wijziging zitten doorvoeren. De bureaucratie is nog erg aanwezig. Bureaucraten hebben in Tsjechië iets onaantastbaars, ze genieten een groot ontzag."

Cultuur

Omgaan met Tsjechische ondernemers vergt voorbereiding, weet Den Haan. "Nederlanders gaan er te snel vanuit dat de Tsjechische zakencultuur lijkt op de onze. We merken dat als we voor Nederlandse bedrijven kennismakingsweken organiseren in Tsjechië. Dan doen we bijvoorbeeld vier dagen, met iedere dag drie bedrijfsbezoeken. De Nederlanders vragen dan vaak of we niet vier bezoeken per dag kunnen doen, dan hebben ze weer een dag gewonnen. Terwijl de Tsjechen bij wijze van spreken de hele dag vrij hebben gemaakt voor zo'n bezoek. Zij vinden het al heel wat dat er een potentiële Nederlandse partner op bezoek komt. De Tsjechen voelen zich dan vaak overvallen."

Nog altijd verkassen Nederlandse bedrijven naar Tsjechië vanwege de voordelen in arbeidskosten. Toch raadt Den Haan aan om niet meteen bij de eerste ontmoeting met kostencalculaties te smijten. Dat gaat voorbij aan de Tsjechische trots. "Je kunt zakelijke contacten ook niet afdoen met een telefoontje of een e-mail. Het draait om persoonlijke aandacht, tijd investeren in een vertrouwensrelatie. Het lijkt misschien in eerste instantie tijdsverlies, maar het blijkt telkens weer veel effectiever om die tijd wél uit te trekken."

Ondernemers doen er goed aan om eerst een paar ontmoetingen te hebben met hun Tsjechische partners vóórdat er echt over zaken kan worden gepraat. "Nederlanders ruimen vaak de eerste vijf minuten in om een beetje het ijs te breken en komen dan meteen ter zake. We denken ook vaak het beste te weten hoe het allemaal georganiseerd moet worden. Daar kunnen spanningen ontstaan, zeker omdat Tsjechen dan halsstarrig op hun eigen manier blijven doorwerken." Tsjechen zijn er nu eenmaal allergisch voor als anderen hun wil proberen op te leggen. "Daarom moet je als Nederlandse ondernemer flexibel zijn en denken: als ik maar bij mijn einddoel kom."

Op z'n Tsjechisch

De taalbarrière is steeds meer aan het verdwijnen, merkt Misja den Haan, secretaris-generaal van de Nederlands-Tsjechische Kamer van Koophandel. De oudere Tsjechen spreken naast Tsjechisch ook nog Duits, wat stamt uit de tijd van voor de communistische periode (1948 tot 1989). "Maar inmiddels is Engels een verplichte taal op de middelbare scholen, waardoor het taalprobleem zichzelf oplost", zegt Den Haan, die al 17,5 jaar in Praag woont.

In die tijd heeft hij zelf ook vloeiend Tsjechisch leren spreken, maar hij geeft meteen toe dat het helemaal niet meevalt. "Het Tsjechisch heeft vijf geslachten en zeven naamvallen. Het is een rampzalige taal om te leren."

Hieronder een aantal termen voor wie toch een poging wil wagen.

- goedendag = dobrý den (dobrie den)

- aangenaam kennis te maken =

tesilo mne (tee sjilo mene)

- alstublieft = prosím (proosiem)

- dank u wel = dekuji (dejkoejoe)

- tot ziens = nashledanou (na schledanoe)

- ingang = vchod (vgod)

- uitgang = východ (viegod)

- toilet = záchod (zaachod)

- Nederland = Nizozemí (niezoozeemie)

- wat zit u hier op een mooie locatie =

jste tu na velmi pekné místo (stee toe na

velmie peejknee miesto)

- het was prettig zakendoen =

bylo príjemné s Vámi spolupracovat

(bielo priejeeme vaamie spooluprasovat)

 Mail

 Print

GERELATEERDE ARTIKELEN

25-05:

Werkgevers: Lenteakkoord pijnlijk maar nodig

25-05:

Ten Katemarkt gaat afslanken

25-05:

Innovatieve bedrijven zijn sexy

25-05:

'Klant dupe alcoholverbod'

25-05:

Run op airbags na roofgolf