Nieuws

Column

Neushoornvogel: Specialiseren om samen te kunnen overleven

— null

Door Constanze Mager

Alle neushoornvogelsoorten eten vruchten en al deze soorten gebruiken boomholtes als een soort natuurlijke nestkast. In dat opzicht gedragen alle neushoornvogels zich dus op vergelijkbare wijze.

Je zou kunnen stellen dat ze als consumenten dezelfde eisen stellen aan de markt van vraag en aanbod. Op het eiland Borneo, dat officieel is opgedeeld in Maleis Borneo (Maleisië) en Kalimantan (Indonesië), komen echter wel acht verschillende neushoornvogelsoorten in hetzelfde leefgebied voor. Volgens de gangbare economische theorieën over de marktwerking zou dat moeten leiden tot hevige concurrentie en schaarste, zowel aan aanwezige vruchten als voedsel als aan beschikbare holle boomstammen als nest- ruimtes. Ook volgens de ecologische stelregels kunnen meerdere soorten niet in hetzelfde gebied ontstaan, als ze exact dezelfde eisen en specialismen hebben. Er is dus duidelijk een spanningsveld van concurrentie aanwezig tussen de soorten neushoornvogels op Borneo.

Toch heeft de natuur een handige oplossing gevonden voor dit potentiële probleem, dat het leven van alle acht neushoornvogelsoorten op Borneo een stuk moeilijker zou maken als ze de marktwerking de vrije loop zouden laten. De neushoornvogels, die in principe eigenlijk generalistisch gedrag bij het zoeken naar voedsel vertonen, hebben zich voor de specifieke situatie op Borneo ontwikkeld als specialisten. De ene soort zoekt alleen naar voedsel in de allerhoogste woudreuzen, terwijl een andere soort zijn leefgebied heeft beperkt tot het niveau in de middenlaag van het bos. En zo zijn er meer voorbeelden te vinden van een praktische verdeling van de beschikbare ’producten’ op Borneo.

Dankzij deze verdeling die als een soort ’gentleman’s agreement’ gesloten is tussen de verschillende neushoornvogelsoorten voorkomen alle individuen dat zij constant moeten strijden om de schaarse middelen. Zo’n constante strijd zou onnodig veel energie vergen die beter aan andere doelen besteed kan worden en zou bovendien de nodige slachtoffers vergen die verstoken zouden blijven van voedsel en nestmogelijkheden. Uiteindelijk zou waarschijnlijk slechts één soort overblijven, het recht van de sterkste zou gelden. De specialisatie maakt echter diversiteit en overleven van meerdere soorten mogelijk. En dit alles door een beetje in te zetten op de ’gunfactor’ en kleine soortspecifieke talenten optimaal te benutten!

Door Constanze Mager