Nieuws

Oud-voorzitter van vakbond FNV: Asscher heeft enorme bijdrage geleverd aan aanpak van flexwerk

’Als leider moet je op tijd vertrekken’

— Begin van dit jaar kondigde Ton Heerts plots zijn vertrek aan als FNV-voorzitter. Hij had de vakbond in de jaren daarvoor van de ondergang gered. Kon hij de zware baan niet meer aan? Welnee, zegt Heerts lachend. „Wat ik wilde bereiken was gerealiseerd.” Over de toekomst van de vakbeweging is hij optimistisch, maar over het politieke klimaat maakt hij zich zorgen. „Doe gewoon eens even normaal tegen elkaar!”

Door Ertan Basekin en Martin Visser

Toen hij ruim vier jaar geleden als interim-voorzitter werd binnengehaald, was de FNV er bijna niet meer. De vakcentrale ging ten onder aan diepe verdeeldheid over pensioenen. Ton Heerts hield de club overeind en realiseerde een grote fusie van verschillende FNV-bonden. Het was een loodzware baan. In januari van dit jaar kondigde Heerts onverwachts zijn vertrek aan. Waarom ging hij ineens weg? ,,Ik merkte dat het goed was om te vertrekken.”

Al in rustiger vaarwater gekomen?

,,Nee, ik heb het nog net zo druk. Maar dat komt niet alleen door de MBO Raad. Daarnaast heb ik nog FC Twente en bij het fonds voor veteranen blijf ik lid van de raad van bestuur. Daarnaast ben ik commissaris geworden bij de Siers Groep in Oldenzaal en begin volgend jaar heb ik nog een toezichthoudende rol bij Cordaid.”

U hoeft zich dus niet te vervelen.

(lachend) ,,Nee, nee, nee…”

Uw vertrek bij de FNV kwam als een grote verrassing. Zat het u tot hier, was u het beu, was u op?

,,Nee, dat allemaal niet. Op ben ik pas aan het eind. Ik merkte dat het goed was om te vertrekken. Wat ik wilde bereiken en waarvoor ik besteld was, was gerealiseerd. Op deze manier was er een ruime periode om mijn vertrek binnen de FNV op te vangen. Ik vind het bij leiderschap horen dat je op tijd vertrekt.”

Zo’n drukke baan is misschien ook een vorm van roofbouw. Was het daarom verstandig om na vier jaar een stap terug te doen?

,,De allerbelangrijkste reden om te vertrekken was toch om plek te maken. Ik had onmogelijk een week geleden kunnen zeggen: ik vertrek alsnog. Als ik precies was gebleven tot op de datum dat kandidaat-voorzitters zich konden inschrijven dan was er continu de vraag geweest: gaat ie door of gaat ie niet door?”

Hoe was de FNV eraan toe toen u het stokje overnam van Agnes Jongerius? Oud-directeur Niek Jan van Kesteren van werkgeversorganisatie VNO-NCW zei in deze krant dat u toen gezegd zou hebben: de FNV is er eigenlijk niet meer.

,,Ik denk dat hij niet ver van de waarheid zat.”

Waarin uitte zich dat?

,,Ik sla aan op de woorden: dat de FNV er bijna niet meer was. Er was niet meer de kracht van het samenstel der delen.”

U heeft de fusie van de grote FNV-bonden ingezet. Was dat het logische antwoord op de verdeeldheid?

,,Jazeker. Het werkte ook niet meer in onze federatieraad. FNV Bondgenoten met 450.000 leden en de Vereniging van Contractspelers in het profvoetbal met 660 leden hadden allebei één stem. Dat liep helemaal mis op de pensioenen, maar dat had ook op een ander thema kunnen gebeuren. De vereniging had geen democratisch evenwicht meer.”

Heeft de traditionele vakbeweging nog toekomst?

,,Natuurlijk heeft die toekomst.”

De dalende ledenaantallen lijken iets anders aan te tonen.

,,Dat is van alle tijden.”

U heeft getekend voor de invoering van de Wet Werk en Zekerheid. Hoe succesvol is die wet?

,,Het grootste misverstand en de karikatuur die van de WWZ is gemaakt is alsof je iemand aanneemt en er daarna nooit meer afkomt. Daarvoor is nou juist het bescheiden potje van de transitievergoeding geformeerd.”

Een karikatuur?

,,Ik vind dat de werkgevers op een schandalige manier een karikatuur van de WWZ hebben gemaakt. Dat moet in ieder geval in een nieuw kabinet in een nieuw evenwicht komen. Ik begrijp heel goed dat je mkb’ers hoort. Die hadden geen ontslagvergoeding, maar nu wel een transitievergoeding. Waar je niemand meer over hoort is het grootbedrijf. Die betalen nu maximaal €75.000.”

Waar meet u het succes van de WWZ aan af?

,,Er worden weer meer mensen in vaste dienst genomen.”

Is dat niet het gevolg van de economische groei?

,,Groei hoort er absoluut bij. De WWZ is niet de zaligmakende wet die in één klap de arbeidsmarkt verandert. Dat was ooit bij het Akkoord van Wassenaar ook niet zo. Het sociaal akkoord is ook net zo lang heilig als dat iedereen erin gelooft.”

Is minister Asscher geslaagd in zijn aanpak van de werkloosheid en van flexwerk?

,,Nou, ik denk dat Asscher absoluut een enorme bijdrage heeft geleverd aan die verandering. Ook het zichtbaar maken wat uitbuiting van Oost-Europeanen en anderen heeft gedaan op de arbeidsmarkt. Als ik de schoonmakers, de mensen in de bloemisterij, de vrachtwagenchauffeurs spreek, dan heeft hij zich daar echt aan verbonden. Daar maakt hij zich hard voor. Dat is echt iets om trots op te zijn. Fatsoenlijke belastingen, eerlijke belastingen en goede voorzieningen worden opgebracht door allen in ons land. Daar moeten we het onderwijs ook van betalen, daar moeten de treinen van rijden, daar moeten we de sporen van onderhouden, de wegen, veiligheid. Dus dat heeft hij echt goed gedaan.”

U lijkt wel fan geworden van dit kabinet.

,,Het zou bijzonder gek zijn als ik zou zeggen dat dit kabinet totaal niet deugt, terwijl we samen een sociaal akkoord hebben gesloten. Ik sta nog steeds honderd procent achter die handtekening en ik ben er supertrots op.”

De flexibilisering op de arbeidsmarkt neemt toe en wordt een belangrijk thema bij de komende verkiezingen. Waarom is het zo moeilijk om hier een goed antwoord op te vinden.

,,Het antwoord zal nooit voor 100% uit Den Haag komen. Ik sprak onlangs met drie kanjers uit het mbo en die hebben al een zzp-status en zijn met hun bedrijf bezig. Dat hadden we dertig jaar geleden niet kunnen bedenken. Daarnaast hebben ze ook nog een baan. En hoe dit zich verder ontwikkelt, weet ik ook niet. Het zal in ieder geval grote gevolgen hebben voor onze pensioenen.”

Waarom is het vraagstuk zo moeilijk, het kabinet worstelt er mee en dat geldt ook voor de FNV. Hoe komt het dat het blijkbaar zo’n lastig issue is?

,,Het gaat om permanente ontwikkeling. We moeten sowieso meer investeren in basisonderwijs. En in het leven lang ontwikkelen, daar moet je in gestimuleerd worden, je moet het durven, kunnen en willen. Maar bij scholing ontbreekt vaak de inkomensondersteuning. Als die wordt gegeven, ben ik van mening dat heel veel mensen bereid zijn om zich bij of om te scholen. Je kunt niet meer achterover leunen. Het vangnet van een langdurige uitkeringssituatie is er ook niet meer. Daar moeten we veranderingen in doorvoeren.”

U noemde de werkgevers in het verleden de criminelen van de arbeidsmarkt. Dat ging bijvoorbeeld over uitbuiting en onderbetaling. Is er verandering zichtbaar?

,,Als je kijkt naar projecten zoals de A2 bij Maastricht, in de tuinbouwsector en bij de vrachtwagenchauffeurs is de bewustwording echt wel op gang gekomen. Zelfs de overheid heeft zelf schoonmakers in dienst genomen. Geen enkele werkgever wil dat werknemers worden uitgebuit.”

Wat is de belangrijkste taak voor het volgend kabinet?

,,Dat iedereen kan meedoen. Het mooiste zou zijn dat de onderlinge verdraagzaamheid beter wordt, dat meen ik echt. En wie niet wil die moet ook bikkelhard worden aangepakt. Wat dat betreft kom ik heel erg in de buurt van de maatschappelijke dienplicht. Geen dienstplicht. Maar dienplicht, wat al veel gebeurt in maatschappelijke stages.”

Wat zijn uw verwachtingen van de toon in de campagnes?

,,Alles kan gemaakt en getoond worden, maar de vrijheid van meningsuiting schiet totáál door. Doe gewoon eens even normaal tegen elkaar! Het lijkt er op dat je alles moet zeggen. Maar alles mogen zeggen wil nog niet zeggen dat je alles moet zeggen. Langzamerhand vind ik ook wel dat we toe zijn aan een kiesdrempel.”

Een kiesdrempel? Bent u bang dat het politiek landschap zo verdeeld is dat het onmogelijk wordt om een coalitie te vormen?

,,Nee, dat bedoel ik niet. Partijen ontlenen hun kracht aan een of twee Kamerzetels, zo krijgen ze een podium. Als we dan zeggen geen spandoeken in de Tweede Kamer en een partij doet het wel denk ik: jongens, we weten het nu wel. Je hebt alles kunnen roepen, ook in de rechtszaal en de media, dat is toch wel een keer genoeg?”