Nieuws

’Fijne wensdagen’, ’lichtjesboom’ en ’eindejaarsmaaltijden’

Ook kerst krijgt zwartepiet<br xmlns:xml='http://www.w3.org/XML/1998/namespace'></br>

— null

Door Daniel van Dam

Na de felle discussie over Zwarte Piet staat er opnieuw een feestdag onder druk: het kerstfeest. Een groeiend aantal bedrijven, scholen en instellingen vermijdt krampachtig het woord kerst om ’andersgelovigen’ niet te kwetsen. Ze wensen elkaar daarom ’fijne wensdagen’, versturen wenskaarten en organiseren winterfeesten. Of schrappen zelfs het hele woord.

Bij lagere scholen is de ’kerstkramp’ goed te zien. Meerdere basisscholen organiseren tegenwoordig eindejaarsmaaltijden in plaats van kerstmaaltijden, zoals basisschool De Bogen in Harderwijk. „Ik zou niet weten waarom er gekozen is voor het woord eindejaarsmaaltijd”, probeert directeur Erik Vis nog. Maar na enig aandringen geeft hij toe. „Wij hebben op school veel verschillende geloven, waardoor wij ervoor hebben gekozen om het geen Kerstmis te noemen, maar uit respect voor iedereen hebben we het eindejaarsmaaltijd genoemd.” Verdere vragen wil hij niet beantwoorden. „Ik heb hier geen zin in. Tot ziens”, en gooit de hoorn erop.

Ook de 7e Montessorischool in Amsterdam heeft het woord kerst geschrapt en kinderen uitgenodigd voor een ’winterdiner’. De directie wil geen vragen beantwoorden. In een gesprek met een boze ouder geeft de directrice wel aan ’dat we over vijf jaar toch niet meer over kerst zouden spreken’. Dat zegt een andere ouder die vindt dat de school hiermee een ’traditie overboord gooit’.

Vorige week laaide de discussie op na een kerst-promo van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), waarin het woord kerst afwezig is. ’December vier je samen’, is nu de slogan. Terwijl vorig jaar de NPO nog de slogan ’Kerst vier je samen’ gebruikte. Geen bewuste vermijding van het woord kerst, benadrukt een woordvoerder. Het filmpje gaat over de hele ’feestmaand december’.

Hij wijst erop dat er inmiddels ook een ’Kerst op NPO1’ promo draait. „Nee, dat filmpje is er niet vanwege de kritiek gekomen, deze stond al langer gepland.”

Net als de NPO heeft winkelketen Primera dit jaar een kerstloze slogan. Op de voorpagina van de Primera-folder wenst het bedrijf zijn klanten ’fijne wensdagen’. Een woordvoerder benadrukt dat de slogan geen bewuste vermijding van het woord kerstfeest is, maar ’een creatieve invulling’ en ’iets met een knipoog’.

Volgens filosoof Sebastien Valkenberg is de oplaaiende kerst-discussie een ’trend’ en hij wijt dit aan de oprukkende politieke correctheid. Valkenberg heeft deze ontwikkeling op de voet gevolgd. We willen tegenwoordig als samenleving ’inclusief zijn’, legt hij uit, om zo te voorkomen dat mensen zich buitengesloten voelen. Dat leidt ertoe dat traditionele feesten, zoals het van oorsprong christelijke kerstfeest, moeten veranderen. „Dus: laten we het feest maar met zoveel mogelijk water aanlengen, dan is het voor iedereen verteerbaar. Dat is de gedachte hierachter.” Anders dan bij de discussie over Zwarte Piet, zijn er geen actievoerders die druk uitoefenen. Vaak komt het voort uit zelfcensuur, zegt Valkenberg. „Men anticipeert op mogelijke gevoeligheden. Het heeft iets heel betuttelends.”

De angst dat westerse tradities sneuvelen onder druk van de vrees om te kwetsen, is sterk. Soms wordt daarom te snel de stormbal gehesen. Uit Zweden kwam het bericht dat kerstverlichting werd afgeschaft ’om moslims niet te kwetsen’. Het verhaal ging viraal, maar bleek achteraf onzin. Toen de versiering van de grote kerstboom op de markt van Gouda getrokken werd, ging de beschuldigende vinger naar het plaatselijke azc. Camerabeelden wezen uit dat harde wind de boom had afgetuigd. Ook bij onze zuiderburen is de kerst-discussie opgelaaid, na het verbannen van de kerststal uit het stadhuis van de gemeente Holsbeek. Inmiddels staat het stalletje weer op zijn vertrouwde plek, maar de discussie woekert voort.

Hugo Bos is voorzitter van de orthodox-katholieke stichting Civitas Christiana. Zijn stichting strijdt tegen de teloorgang van Nederlandse tradities zoals Zwarte Piet, maar kerst past in hetzelfde stramien. „In Orientalis, het voormalige Bijbels Museum in het dorp Heilig Landstichting, wordt inmiddels gesproken van het ’lichtjesfeest’ en de ’lichtjesboom’.”

Voor Bos is het zijn levenswerk om culturele feestdagen zoals het kerstfeest in leven te houden. Overdrijft hij het doembeeld van de culturele afkalving niet? Nee, want er kleven grote risico’s aan als deze ontwikkeling zich doorzet, vreest hij. „Gaandeweg wordt alles afgebroken wat onze voorouders hebben opgebouwd dat mooi, waardevol en beschermenswaardig is. Tradities geven binding tussen generaties. Als je die band weghaalt, gaat de samenhang en gemeenschapszin in de maatschappij kapot. Dat is heel gevaarlijk voor de stabiliteit van het land.”

Door Daniel van Dam