Nieuws

Hoofdeconoom Citigroup waarschuwt voor ’winner-takes-all-economie’

’Vooruitgang is niet eerlijk verdeeld’

— Om te zorgen dat iedereen profiteert van economisch herstel, zijn verregaande hervormingen nodig. Dat zegt Willem Buiter, hoofdeconoom bij Citigroup. „De vruchten van globalisering en technologische vooruitgang zijn heel oneerlijk verdeeld.” Maar in plaats daarvan, bewegen we volgens Buiter de tegenovergestelde kant op. „Gevestigde politieke partijen nemen populistische retoriek over. Dat maakt hervormingen nog moeilijker.”

Door Dorinde Meuzelaar

Hoofdeconoom van Citigroup Willem Buiter

Hoofdeconoom van Citigroup Willem Buiter

Foto Hollandse Hoogte

Om te zorgen dat iedereen profiteert van economisch herstel, zijn verregaande hervormingen nodig. Dat zegt Willem Buiter, hoofdeconoom bij Citigroup. „De vruchten van globalisering en technologische vooruitgang zijn heel oneerlijk verdeeld.” Maar in plaats daarvan, bewegen we volgens Buiter de tegenovergestelde richting op.

Hoofdeconoom van Citigroup Willem Buiter

Hoofdeconoom van Citigroup Willem Buiter

Foto Hollandse Hoogte

„Gevestigde politieke partijen nemen populistische retoriek over. Dat maakt hervormingen nog moeilijker.”

Wie puur naar de cijfers kijkt, ziet dat we er in de eurozone economisch gezien niet eens zo slecht voor staan, zegt Buiter. „De groei komt uit rond de 1,5%. Dat is bescheiden, zeker naar historische maatstaven. De werkloosheid is, zeker in de periferie, nog steeds verontrustend hoog, maar aan het afnemen.” Zorgwekkender is volgens hem dat er geen tekenen zijn van economische vernieuwing of verbetering van de Europese integratie. „Maar al met al zijn de cijfers niet slecht. Zeker als je bedenkt dat we de uitslag van het Brexit-referendum moesten verwerken. Tot nu toe is de impact erg laag.

Verbaasde dat u?

„Het lijkt geen enkele twijfel dat het VK economisch gezien nog een zware klap te verwerken krijgt. Tot nu toe hebben ze niet de lasten van een Brexit ondervonden. Het land heeft nog toegang tot de interne markt en paspoortrechten.

Maar het is duidelijk dat investeringen een zware klap zullen krijgen wanneer we meer weten over hoe het VK er post-Brexit uit komt te zien. De toekomstige pijn zie je al in de pond, die is sinds het referendum zo’n 10% ten opzichte van de euro gedaald. Maar ook het lage pond is nu nog een voordeel, want dat is goed voor de export en de concurrentiepositie.”

Wat zullen de consequenties voor de eurozone zijn?

„Zolang de EU en de eurozone niet verder uiteenvallen, zijn de consequenties vanuit economisch perspectief bescheiden. Het VK is 3% van de wereldeconomie, en 17% van de eurozone. Dat is significant, maar de markt in de eurozone is veel belangrijker voor de Britten dan andersom.

Maar het echte risico is politiek, de Brexit is een kanarie in de kolenmijn. Ook in de VS hebben we een overwinning gezien van een populistische anti-establishment politicus die tegen globalisering en vrijhandel is.

Het is slecht nieuws als de euro gegijzeld wordt door het verlies van welk lid dan ook, laat staan de systeembelangrijke lidstaten. Er zijn wat risico’s die het voortbestaan van de euro kunnen bedreigen, met name de Franse en waarschijnlijk de Italiaanse verkiezingen. Zelfs als populistische partijen niet de grootste worden, kunnen ze wel zetels winnen. Gevestigde partijen nemen een deel van hun retoriek en agenda over. Dat maakt hervormingen nog moeilijker, en de eurozone disfunctioneler.”

Wat heeft het anti-establishment dan getriggerd?

„De vruchten van globalisering en technologische vooruitgang zijn heel oneerlijk verdeeld. We zijn naar een winner-takes-all economie gegaan, waar een heel grote groep nauwelijks rond kan komen en een heel klein groepje mensen fabelachtig rijk wordt. Dat creëert ook macro-economische problemen. Om welvaartscreatie op peil te houden, heb je vraag nodig. Maar miljardairs krijgen hun geld van hun levensdagen niet opgemaakt, dus die vraag zakt in. En als er enorme ongelijkheid in een land is, gaan de super-rijken hun vermogen inzetten om politieke invloed te kopen. Daar zijn tekenen van in de VS en een aantal Europese landen.”

Wat moet daar het antwoord op zijn?

„Hervormingen, zowel politiek als economisch. Ten eerste moet je rekening houden met vergrijzing, dus een economie wordt minder dynamisch. Mensen van 70 of 80 hebben nou eenmaal minder de neiging te innoveren en nieuwe bedrijven op te richten dan 20-jarigen. Maar los daarvan moet er veel meer geïnvesteerd worden in onderwijs en scholing, gedurende de hele loopbaan. De millennial-generatie moet zeker tot zijn 75e werken, en in hun werkzame leven minstens drie keer nieuwe vaardigheden aanleren.

En als simpelweg blijkt dat door de gevolgen van automatisering, kunstmatige intelligentie en robotisering de meeste mensen geen baan meer kunnen vinden waar een menswaardig loon aan verbonden zit, moet er een gegarandeerd basisinkomen komen. Daar zijn we rijk genoeg voor. Op dat punt heeft Europa een betere positie dan de VS. Want hier weten we dat agressieve welvaartsverdeling soms nodig is, in de VS is dat vloeken in de kerk.”

En wat is er qua politieke hervormingen nodig?

„Er moet meer transparantie en verantwoording komen. In de VS hebben bedrijven bijvoorbeeld recht op vrijheid van meningsuiting. Donaties uit het bedrijfsleven kunnen voor ieder politiek doel aangewend worden. Dat is extreem ernstig.”

Hoe realistisch is het dat die hervormingen er daadwerkelijk komen?

„Ik zie eerder het tegenovergestelde. Dus ik begrijp waar het populisme vandaan komt. De frustratie, de wrok dat kansen worden afgepakt. Maar het antwoord erop is helemaal verkeerd.”

U waarschuwde eerder dit jaar dat het beleid van president Trump tot een wereldwijde recessie kan leiden.

„Als hij vasthoudt aan zijn handelsbeleid van agressief protectionisme wel. Als hij inderdaad importtarieven van 45% op Chinese en 35% op Mexicaanse producten gaat heffen, leidt dat tot een handelsoorlog. Maar de meest waarschijnlijke uitkomst, is dat de soep niet zo heet wordt gegeten.”

En wat zullen zijn investeringsplannen voor de infrastructuur gaan betekenen?

„$550 miljard klinkt als een hoop geld, maar het is maar 3% van het bbp. Er is veel meer nodig dan dat. Sinds de jaren 70 zijn er geen netto-investeringen in infrastructuur geweest. Iedere keer als ik in New York een taxi neem, heb ik daarna nieuwe nieren nodig, zo hard wordt je heen en weer geschud op de achterbank. De Amerikanen kunnen in vijf jaar tijd een biljoen uitgeven en het zou nog niet genoeg zijn.”

Bent u verrast hoe er door markten is gereageerd op de keuze voor Trump?

„Nou, de stijgende aandelenkoersen, de stijgende lange rentevoet en de stijgende dollar zijn te verklaren door de verwachting van een ruim begrotingsbeleid en deregulering. Maar de markt schiet door in optimisme. Het ruimere begrotingsbeleid zorgt ervoor dat de staatsschuld in een paar jaar tijd gaat exploderen.”

Terug naar de eurozone, is de bankencrisis opgelost?

„Nee. Banken in de eurozone hebben veel meer kapitaal nodig. Bovendien zijn er te veel banken, en werken veel van hen heel inefficiënt. Er is consolidatie nodig.

Wat wel behoorlijk succesvol is, is de bankenunie. Ik had nooit gedacht dat die er zo snel en zo ver zou komen. Met het single supervisory mechanism is er Europees toezicht gekomen, met het single resolution mechanism zijn er regels voor het ontmantelen van banken. Maar we zijn helaas nog niet op een punt gekomen dat nationale overheden gescheiden zijn van banken.

Wat ook nodig is, is het herstructureren van de overheidsschuld van een aantal landen. En er zijn strikte grenzen nodig voor de blootstelling van banken aan overheidsschuld, inclusief het land waar ze zelf zijn gevestigd. Ik ben ook voor risicoweging van overheidsschuld tegen dezelfde criteria als commerciële schuld. Die twee dingen zouden helpen om overheden en banken van elkaar los te koppelen.”

Als de bankenunie zo’n succes is, waarom was iedereen dan zo nerveus om Deutsche Bank?

„Het probleem daarbij is dat het een bank is die in zoveel landen opereert. Een Europees resolutiemechanisme is niet genoeg om een wereldwijd opererende bank te herstructureren. Ook op wereldwijd niveau moet er meer samenwerking zijn.”

Wat is uw grootste zorg voor 2017?

„Dat de eurozone verder uiteenvalt. De belangrijkste mijlpaal worden de Franse en mogelijk de Italiaanse verkiezingen. Ik denk niet dat Marine le Pen gaat winnen en als ze wint, zal ze niet zo’n grote meerderheid in het Franse parlement krijgen dat ze op eigen houtje het land uit de eurozone kan halen. Maar een referendum over de euro kan wel. Als haar economisch adviseurs iets van economie hebben begrepen, zullen ze haar dat afraden. Op de dag dat Le Pen de verkiezingen wint, schiet het verschil tussen de Franse en Duitse rente omhoog. En als ze een referendum aankondigt, nog verder. De markt zal die plannen afstraffen.”

Misschien loopt het wel los met de marktreactie, zoals ook het geval was bij de Brexit, de Amerikaanse verkiezingen en het Italiaans referendum.

„Een uittrede van Frankrijk of Italië is van een heel andere orde. Het VK kan makkelijk de EU uit, die hebben al een eigen munt. Frankrijk en Italië niet. Alle schulden zouden omgezet moeten worden naar een nieuwe valuta. Daar is de markt niet op voorbereid. Kijk maar hoe groot de spanning was tijdens de crisis rond Griekenland. En de Franse en Italiaanse economieën zijn vele malen groter. Een exit wordt enorme puinhoop. Niet alleen voor Europa, maar wereldwijd.”

CV

1949

Geboren te Den Haag

1984

Hoogleraar Rijksuniversiteit Groningen

1990

Hoogleraar internationale economie, Yale University

1994

Hoogleraar internationale macro-economie, Universiteit van Cambridge

1997

Lid van monetair beleidscomité Bank of England

2009

Hoogleraar politieke economie aan London School of Economics

2010

Hoofdeconoom Citigroup