Nieuws/Binnenland

Valse bewijsfoto's strijders

'Waarschuwingen over jihadi's overdreven'

Door Bart Olmer

AMSTERDAM - Is het een ’urban myth’, de hardnekkige verhalen dat ’honderden’, nee ’dúizenden jihadisten zich hebben verscholen in de vluchtelingenstroom’?

Als ’bewijs’ worden waarschuwingen herhaald van paus Franciscus, de Russische president Poetin en de Libanese minister Elias Bou Saab. Maar ’bewijsfoto’s’ van strijders die zouden poseren als strijders –die gretig worden gedeeld op sociale media– blijken toch nét eventjes anders te zijn bij nadere bestudering.

Nederlandse inlichtingen en –veiligheidsdiensten hebben geen bewijs voor de aanname dat jihadi’s zich massaal verschuilen tussen vluchtelingen. Twee weken geleden nog stuurde minister Van der Steur een geactualiseerde versie van het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. Daarin werd nadrukkelijk ingegaan op die hardnekkige verhalen dat terroristen op grote schaal de dekmantel hebben gekozen van de massieve vluchtelingenstroom.

Geen bewijs

„Op basis van de thans beschikbare informatie is niet gebleken dat er sprake is van structurele pogingen door jihadistische groeperingen om via de asielprocedure hun handlangers naar Europa te laten reizen. Het is in individuele gevallen echter wel mogelijk dat zulke groeperingen de asielprocedure hiervoor gebruiken dan wel dat personen met plannen voor een terroristische aanslag de asielstroom voor hun komst naar Europa gebruiken. Ook ten aanzien van de migratiestromen vanuit het Midden-Oosten en Noord-Afrika is er momenteel geen informatie die er op duidt dat zich in deze stromen grote aantallen jihadisten bevinden die opzettelijk naar Europa worden gestuurd. Het blijft echter mogelijk dat bepaalde mensen in asielprocedures incidenteel vatbaar zijn voor radicalisering.”

Waarschuwingen

Gretig worden voorzichtige waarschuwingen opgeblazen, zoals die van de Paus, die zich bezorgd toonde over de korte afstand tussen Rome en terreurstaat IS. De Libanese onderwijsminister leidde de Britse premier Cameron eerder deze week rond in een vluchtelingenkamp voor Syriërs. Hij waarschuwde Cameron dat twee van de honderd vluchtelingen feitelijk IS-strijders zijn, vermomd als vluchtelingen die naar Europa worden gestuurd. Meteen werd er gerekend: dat zou neerkomen op tienduizenden terroristen die wachten op de springplank naar het rijk van de ongelovigen…

Allerlei dubieuze krachten proberen dat beeld te bevestigen. Redacties worden bestookt met foto’s van vluchtelingen waarvan ook foto’s bestaan waarop ze poseren met machinegeweren. Met Arabische teksten over de foto’s worden zij ’ontmaskerd’ als jihadi’s.

Foto's 'strijders' viraal

Sterk voorbeeld vormen twee foto’s van Laith Al Saleh, die in zijn groene T-shirtje op het Griekse eiland Kos werd gefotografeerd. Er bestaat echter óók een foto waarop hij poseert met een geweer en een groen gevechtsjasje vol met AK-47-munitiemagazijnen. ’Dit is een IS-strijder’ staat erboven. De foto’s van de ’IS-strijder’ die vals poseerde als vluchteling gingen viraal over internet; duizenden ’likes’ en ’shares’ op facebook en duizenden keren gedeeld via twitter…

Totdat de mythe werd ontkracht door twee verslaggevers van persbureau AP op het Griekse eiland: ’jihadi’ Laith Al Saleh (30) is in wekelijkheid een rebellenleider die vocht tégen de Islamitische Staat en tegen de Syrische regeringstroepen. Voor de oorlog had deze stukadoor een vrouw, een kind een huis en een normaal leven. Nu is hij één van de vluchtelingen op Kos.

Toch blijven deze foto’s verspreid worden als ’bewijs’ dat die vluchtelingenstroom gevaarlijke types bergt. Assad-getrouwe activisten zouden vanuit Libanon een register opbouwen met dergelijk fotobewijs, aldus twee mannen die zich bij de redactie melden via een Skypeverbinding. Ze beloven nog meer van zulke foto’s, maar reageren niet op de ontkrachting van één van hun foto’s.

'Misleiding'

Ook voormalig MIVD-er Ronald Sandee ontkracht de waarde van het ’fotobewijs’: „Die foto’s die je krijgt zeggen helemaal niets. Niet te verifiëren. Met zo’n lage drempel zullen vele media de mist in gaan en zullen daardoor ook hun betrouwbaarheid verliezen. Besef dat Assad zeventien verschillende inlichtingendiensten voor zich had werken, elk met duizenden medewerkers. De restanten daarvan zijn tot heel wat misleiding in staat.”

De redenen voor het rondpompen van dergelijke foto’s? Wie is gebaat bij het cultiveren van angst? Onmogelijk om met zekerheid vast te stellen. Maar het raakt in elk geval een snaar bij bezorgde mensen die de ’bewijsfoto’s’ voetstoots ’liken’ en ’sharen’ en daarmee de mythe voeden.

Inlichtingendienst AIVD benadrukt desgevraagd het eerdere commentaar dat niet is gebleken dat er sprake is van structurele pogingen door jihadistische groeperingen om via de asielprocedure handlangers naar Europa te smokkelen. Of dat zo blijft, niemand geeft daarop ’on-the-record’ antwoord, uit vrees ingehaald ter worden door de snelle ontwikkelingen.

'Onlogisch'

Stelliger is Alain Chouet, voormalig chef van de Franse geheime dienst DGSE. Die noemde tegenover het Franse persbureau AFP de dreiging van jihadisten vermomd als vluchtelingen „onlogisch” en „idioot”. „In operationeel opzicht is het bizar om zulke risico’s te nemen. Als IS de oorlog op de grond zou verliezen en een internationale terreurgolf wil lanceren, zouden ze hun voetsoldaten niet tussen de vluchtelingen sturen: het zou een maand duren voordat ze aankomen met een hoge kans dat ze verdrinken.”

Volgens Choet kan de terreurstaat het zich prima veroorloven en voor elkaar krijgen om strijders per vliegtuig naar Europa te sturen met alle documenten keurig op orde, zoals een ticket en een paspoort. „Ze hebben alle denkbare middelen, en anders vinden ze altijd wel drie idioten in onze thuislanden om een aanslag uit te voeren.”