Nieuws

Dure misgrepen van KLM

Door Yteke de Jong

Amsterdam - Strategische missers hebben luchtvaartmaatschappij KLM in de afgelopen decennia honderden miljoenen gekost.

Dat blijkt uit onderzoek van De Telegraaf. Deze week werd bekend dat KLM-dochter Transavia na een jaar stopt met een basis in München.

Het is de derde keer in vijftien jaar tijd dat KLM en moedermaatschappij Air France KLM zich genoodzaakt zien door concurrentie van onder meer Ryanair de handdoek in de ring te gooien met een buitenlands project. Eerder was dat het geval met de Britse dochter Buzz, dat nota bene verkocht werd aan Ryanair. In 2008 mislukte het Deense avontuur van Transavia en nu breekt de Duitse basis in knop door moordende concurrentie.

„Het gaat om projecten die over een lange periode spelen”, zegt president-directeur Pieter Elbers van KLM in een reactie. „Er zijn wisselingen aan de top, waardoor er elke keer weer andere krachten een rol spelen. Transavia Europe was een project van Air France KLM. Daar worden weer andere afwegingen gemaakt.”

In 2014 werd Transavia Europe gepresenteerd, die een tegenspeler moest worden van EasyJet en Ryanair. Er werden meteen vraagtekens bij de omvang van het project gezet. Toch zette de top door, terwijl het ook leidde tot een pilotenstaking bij Air France, die een half miljard kostte.

„Tegen beter weten in probeert men het toch elke keer weer opnieuw, in de hoop dat de vakbonden deze keer wel mee zullen gaan in een kostenverlaging. De piloten zijn echter de baas, waardoor de kosten niet omlaag gaan. Daarnaast is in Frankrijk de overheid een remmende factor gebleken om echt door te pakken”, zegt analist Jos Versteeg van Theodoor Gilissen, die de luchtvaartmaatschappij al jaren volgt.

Daarbij mocht de uitbouw van Transavia ook weer niet ten koste van KLM gaan. „Het gaat om een gebrek aan visie en daadkracht aan de top en een zwalkende strategie”, is de analyse van bedrijfskundige Ruud Jansen van Feniks Ventures. Hij is in gesprek over een reddingsplan van KLM en was vroeger als hoofd financieringen werkzaam bij Martinair.

Een aantal investeringen heeft goud geld gekost, zoals Alitalia. KLM was aan het begin van deze eeuw op zoek naar een partner in de consolidatieslag die toen plaatsvond. De Amerikaanse partner Northwest stuurde aan op een alliantie, waar onder meer Alitalia in moest zitten.

Ondanks voortdurende tegenwerking van de Italiaanse politiek bleef KLM en daarna Air France KLM vasthouden aan de Italiaanse droom. De kosten die gemaakt zijn voor het afbreken van de voorgenomen alliantie met Alitalia en een aantal herkapitalisaties bedragen samen een kleine €600 miljoen. Daarbij maakte Alitalia nooit winst in de tijd dat KLM aandeelhouder was.

Er zijn ook andere missers, die nog niet in geld zijn uit te drukken. „Het weggeven van de staatsgaranties in 2010 door toenmalig minister Eurlings ten aanzien van de bestemmingen op Schiphol is een blunder van de bovenste plank”, zegt Jansen. „Dan had KLM nu tenminste een onderhandelingspositie gehad voor de ’strategische verrassingen’ die Air France nog in petto heeft.”

Air France betaalde in 2004 €789 miljoen voor KLM, maar was grofweg het dubbele waard, zo stelde de Vereniging van Effectenbezitters in 2004. Er ging echter meer geld uit dan geld in de luchtvaartmaatschappij, zo blijkt uit het jaarverslag uit 2003. Daarbij bedroeg de nettoschuld ruim €3 miljard, na een aantal verlieslatende jaren.

Dat KLM van de hand gedaan werd voor de prijs van een paar jumbojets valt wel te verklaren, zegt Laurens Jan Brinkhorst. Hij was minister van Economische Zaken ten tijde van de verkoop. „KLM was misschien wel goedkoop, maar er moest iets gebeuren. Er zat nog maar paar honderd miljoen in de kas om de salarissen te betalen. Gesprekken met de Duitsers en de Britten mislukten. De Fransen sprongen in dat gat. Het was de laatste kans.”

De grootste financiële miskleun van KLM is de investering in Martinair gebleken. Deze luchtvaartmaatschappij werd na een lang proces in 2008 ingelijfd. Het was topman Leo van Wijk van KLM alleen te doen om de vracht, waardoor het passagiersvervoer van meet af aan werd afgebouwd.

Uiteindelijk is er niets van Martinair overgebleven, na een ingrijpende sanering die ook de vrachttak decimeerde. „In plaats van een veilige haven werd KLM een sterfhuis voor Martinair”, zegt Jansen.

Betrokkenen rond Martinair schatten de rekening op €800 miljoen, inclusief afkoopsommen voor personeel en de verliezen die de afgelopen jaren door interne verrekeningen op het bordje van de vrachtdochter kwamen.

„Air France KLM is geen normaal bedrijf. Sinds 2011 hebben ze op de vracht al €1,2 miljard toegelegd. Bij elke andere onderneming was er al lang ingegrepen. Het gaat om slap management en een sturende overheid”, zegt Versteeg.

Het nieuwe plan van Air France KLM voor een prijsvechter op de lange afstanden ‘Boost’ lijkt hetzelfde lot beschoren als het buitenlandavontuur van Transavia.

Analist Versteeg ziet nog maar één uitweg: „Het beste zou zijn dat ze een hele nieuwe luchtvaartmaatschappij opbouwen, buiten Air France en KLM om.”