Nieuws

Museum Naturalis moet schadevergoeding van 1,5 miljoen betalen

’Architect draait overheid poot uit’

Door Daniel van Dam

ANP

Leiden - De torenhoge schadevergoeding van 1,5 miljoen euro die museum Naturalist betaalt aan de architect van het museum die de nieuwbouw niet mooi vindt, zorgt voor verbijstering. De megaschikking vloeit voort uit een stokoude wet uit de negentiende eeuw. Zelfs sommige architecten willen daar nu van af.

ANP

,,Ik word hier niet vrolijk van”, zegt de Leidse VVD-fractievoorzitter Frederik Zevenbergen als hij het nieuws hoort over de torenhoge afkoopsom. ,,En dan druk ik mij nog vriendelijk uit. Naturalis is in opdracht van de overheid ontworpen. En jaren later draait de architect diezelfde overheid een poot uit.”

De schikking is ook het gesprek van de dag bij architecten. De branchevereniging voor Nederlandse architectenbureaus (BNA) zit met de schadevergoeding in haar maag. ,,Wij balen hier als vereniging van. Dit heeft een negatieve uitstraling.”

Het natuurhistorisch museum Naturalis besluit een aantal jaar geleden om flink uit te breiden. Maar de oorspronkelijke architect Verheijen wordt niet betrokken bij de nieuwbouwplannen. Hij kan zich niet vinden in het nieuwe ontwerp en noemt het een ’paardenstal’. Verheijen stapt naar de rechter.

Na een lang juridisch conflict waarin de nieuwbouw tijdelijk wordt stil gelegd, is de zaak nu voor 1,5 miljoen euro geschikt. Naturalis, dat deels afhankelijk is van overheidssubsidie heeft geen keus. Een verdere rechtsgang zou leiden tot tientallen miljoenen euro’s schade en een vertraging van ten minste vierenhalfjaar.

Het museum, dat onlangs nog een subsidie van 8 miljoen euro ontving, moet daardoor nu noodgedwongen haar reserves aanboren om de schadevergoeding te betalen. Voelt Naturalis zich gechanteerd door de architect? Een woordvoerder valt even stil. ,,Dan zijn jouw woorden.” Architect Verheijen stort de 1,5 miljoen euro in nog op te richten stichting ‘ter bevordering van wetenschap en de architectuur’ en wil verder niet reageren.

Harm Tilman hoofdredacteur van het vakblad de Architect vindt de vergoeding onbegrijpelijk. Bovendien is het oorspronkelijke ontwerp geen meesterwerk, merkt hij fijntjes op. Vooral meneer Verheijen vindt dat.”

Toch staat hij formeel in zijn recht, stelt Michel Geertse, juridisch adviseur van BNA. Architecten kunnen zich verzetten tegen aanpassingen van hun ontwerp, ook al zijn ze geen eigenaar van het gebouw. Dit ligt verankerd in de auteurswet om de ‘goede naam en reputatie’ van de architect te beschermen. De wet moet voorkomen dat een gebouw plotseling kanariegeel geverfd wordt en de architect daarop wordt aangekeken. De bescherming gaat zover, dat ontwerpen tot 70 jaar ná de dood van een architect, niet zonder toestemming van de nazaten mogen worden veranderd.

Architecten mogen ook geld vragen als hun gebouw wordt gefotografeerd. Kranten die een foto van de Erasmusbrug afdrukken, moeten hiervoor betalen. ,,Belachelijk”, zegt Tilman. ,,Als je er een ansichtkaart van maakt begrijp ik het wel. Maar voor een krant ligt dat anders. De brug staat gewoon in de publieke ruimte.”

De Amsterdamse architect Hans Ruijssenaars vindt de beschermingsmaatregelen juist volkomen terecht. Hij ontwerpt in 1988 het nieuwe ministerie van Economische Zaken. Per toeval ontdekt Ruijssenaars dat er een nieuwe architect in de arm is genomen voor een verbouwing. Het nieuwe ontwerp is een ‘verminking’. ,,Het is een gebouw waar ik trots op ben. En dat wordt dan om zeep geholpen. Dat is onfatsoenlijk en pijnlijk.”

Hij stapt daarom naar de rechter, maar is te laat omdat de sloop al gedeeltelijk is opgestart. Ruijssenaars denkt daarom nu na over een bodemprocedure en een schadevergoeding, maar wil eerst helder krijgen hoe ‘verminkt’ zijn gebouw is.

Eerder stapten ook al architecten van het KPMG-gebouw langs de A9 bij Amstelveen naar de rechter om verbouwing van het pand te verhinderen. ‘De Bovenlanden’ staat al ruim zes jaar leeg en de huidige Duitse eigenaar wil het complex omtoveren tot luxe woonappartementen. Maar de architecten willen daar een stokje voor steken omdat ‘niets meer herinnert aan de oorspronkelijke ‘organische architectuur’. Binnenkort doet de rechter uitspraak.

Toch wordt het tijd om de wet die architecten beschermt juist af te stoffen, vindt Geertse. Het artikel stamt uit de negentiende eeuw waarin gebouwen voor de eeuwigheid werden gebouwd. ,,Dat is niet meer van deze tijd.” De strenge regels, kunnen zich tegen ook tegen architecten keren, waarschuwt Tilman. Opdrachtgevers zullen drie keer nadenken voordat ze een architect in de arm nemen, omdat er mogelijk niks meer aan het gebouw kan worden veranderd.

Door Daniel van Dam