Logica versus emotie

Aan de psyche van de financiële consument is inmiddels een aparte studietak gewijd: behavioural finance . Die kan niet alleen inzichten bieden aan particuliere beleggers zelf, maar ook aan banken en andere vermogensbeheerders, stelt Thorsten Hens, professor financiële economie en afdelingshoofd banken en financiën van de Universiteit van Zürich. „Ze kunnen consumenten beleggingen aanbieden die beter bij hen passen. Dat gebeurt nu nog te weinig.”

De manier waarop naar het beleggen wordt gekeken, gaat volgens Hens nog steeds uit van rationeel beleggersgedrag. Op de aandelenmarkten is de ratio echter vaak ver te zoeken. Behavioural finance bestudeert daarom hoe beleggers zich door hun emoties laten leiden en wat de gevolgen daarvan zijn. Uiteindelijk met het doel psychologische valkuilen te herkennen en te vermijden.

Hens: „Aan de ene kant bekijken we hoe beleggers beslissingen nemen en welke fouten ze daarbij maken. Ook proberen we op een breder vlak rendementen van marktsegmenten beter te begrijpen. Zijn die rendementen op fundamentele zaken gebaseerd of gaat het om een anomalie, om een bubble in de markt? En hoe ga je daar als belegger weer mee om”, vertelt Hens op een beleggingsseminar van de Deense vermogensbeheerder Sparinvest.

Nerveus

Hens waarschuwt wel om beleggers niet enkel te zien als een vat emotie. Wel degelijk spelen ook rationele overwegingen een rol. Ook bestaat er niet zoiets als dé psychologie van de belegger. Niet iedere belegger reageert ook vanuit dezelfde emotie. Zo kan de een nerveus worden als een gekocht aandeel in waarde stijgt en daardoor te snel zijn winst nemen, terwijl de ander juist te lang blijft zitten uit angst verdere koerswinst te missen.

De voorbeelden die Hens aanhaalt zijn legio en zullen voor veel actieve beleggers herkenbaar zijn. Zo hebben veel beleggers de neiging tot herhaling: ze maken gebruik van die strategieën of zelfs van één specifiek aandeel waarmee ze eerder winst hebben behaald. Aandelen die verlies opleverden, worden gemeden. Markten en aandelen zijn echter voortdurend in beweging. De ene strategie die een jaar geleden winst opleverde, kan nu op verlies afkoersen. Het aandeel X was eerder misschien een geweldige winstmaker, nu is die potentie er wellicht uit.

Brandende kaars

Hens gebruikt het voorbeeld van een belegger die zijn vingers aan een kaarsvlam brandt. Hij leert een les en mijdt die situatie voortaan. Dat is volgens Hens echter een verkeerde benadering in de financiële markten. „Als je je vingers brandt, is het vaak juist de tijd om een nieuwe kaars aan te steken.” Vrij vertaald: je koopt aandelen op lage niveaus, niet op hoge.

Markten zijn vaak in de greep van overselling en overbuying. Dat is het gevolg van de neiging bij beleggers om slecht nieuws respectievelijk goed nieuws rond een aandeel te overdrijven. De koers daalt of stijgt dan sneller dan puur op grond van feiten is gerechtvaardigd. Beleggers kopen daarmee te snel aandelen op te hoge koersen of stappen in blinde paniek en masse uit een aandeel.

De industrie zelf zou daar ook de hand in eigen boezem moeten steken, meent Hens. Door beleggers niet mee te laten liften met die golven van emotie. „Sommige aanbieders doen echter zelfs het tegendeel, ze maken precies die producten die inspelen op de waan van de dag. Een voorbeeld zijn beleggingsproducten gebaseerd op oliefutures tijdens een periode dat de oliemarkt oververhit raakt.”

Een betere bescherming van beleggers is ook gezond eigenbelang voor de aanbieder, betoogt Hens. „Beleggers worden aangetrokken door advertenties met prachtige rendementen en zijn nauwelijks voorbereid op dalingen. Daarom lopen sommige beleggingsfondsen in mindere tijden zo snel leeg. Die fondsen zijn dus aan de verkeerde beleggers verkocht. Aanbieders zijn beter af met een loyaal klantenbestand. Die krijgen ze door de juiste fondsen aan de juiste beleggers te verkopen.”

Een goede strategie om de overdreven ups and downs op de markt te omzeilen is het zogeheten ’valuebeleggen’, stelt Hens. Dat is het zoeken naar die beleggingen die reële waarde toevoegen. „Een valuebelegger kijkt bijvoorbeeld naar de cashflow van een bedrijf, naar dividend, winstratio’s en andere meetbare factoren. Maar tegenwoordig ook naar bijvoorbeeld inside trades – door managers van het bedrijf – en mediahypes op Twitter, Google of Facebook.”

Dagboek

Een goed middel tegen psychologische valkuilen is volgens Hens een beleggingsdagboek. „Hou daarin voor elke beleggingsbeslissing bij wat je argumenten waren om iets te kopen of juist om iets niet te kopen. Of waarom je iets niet verkocht hebt. Als je weer over een aandeel een beslissing moet nemen, kun je naar je oorspronkelijke argumenten kijken. Doe je dat consequent dan kom je te weten welke strategie wel en welke niet voor je werkt.”

Een andere methode om ’emotionele ongelukjes’ te voorkomen is om van tevoren een exitstrategie te bedenken. Zo kun je voor een aandeel in portefeuille van tevoren bepalen bij welk percentage winst én bij welk percentage verlies je het aandeel verkoopt.

Het EK-abonnement, 6 weken € 20,-!