Een eeuw beleggingsfraude en piramidespelen

Het zou nog ruim een eeuw duren voordat Bernard Madoff, oud-topman van de technologiebeurs Nasdaq, hem naar de kroon zou steken.

Madoff zit de rest van zijn leven achter tralies. Ponzi ging na zijn gevangenisstraf op dezelfde voet door. Van de Italiaanse immigrant die in de 19e eeuw in Boston neerstreek, is weinig met zekerheid te zeggen, behalve dat hij zeker 17.000 beleggers voor miljoenen dollars dupeerde.

Kijkend naar Ponzi kan ook de hedendaagse belegger nog iets leren. Ten eerste: vaak wordt beweerd door aanbieders van Ponzifraudes dat men een revolutionaire beleggingsmethode heeft gevonden. Ten tweede: Ponzifraude vertoont sterke overeenkomsten met piramidespelen. Met dit verschil dat aldaar de deelnemers zich van het piramidekarakter bewust zijn, omdat zij actief nieuwe leden moeten zoeken. Charles Ponzi deed dit heimelijk zelf. Net als piramidespelen zal een geval van Ponzifraude echter in stand blijven zolang voldoende nieuwkomers de kas blijven spekken, aangespoord door de succesverhalen van eerdere deelnemers. De alarmbellen moeten daarom andermaal afgaan bij extreem hoge rendementen.

Ponzi zelf was een flierefluiter die de meest fantastische verhalen kon vertellen. Vergelijkt u hem met een hedendaagse glimmende maar flinterdunne prospectus van sommige beleggingen.

Ponzi begon zijn carrière met een goudeerlijk zakelijk idee, een voorloper van de Gouden Gids. Toen dit mislukte schakelde hij over op een revolutionair bedrijf dat probeerde te profiteren van verschillen in de waarde van Italiaanse postzegels en Amerikaanse dollars (dat heet arbitrage).

Belofte

Hij beloofde investeerders in zijn handeltje een rendement van 50%. Al snel betaalde hij die rendementen echter uit de inleg van nieuwkomers. Ponzi ontvluchtte zijn arrestatie overigens niet toen hij zoveel geld had dat hij nooit meer zou hoeven werken. Hij hoopte naar eigen zeggen op een bepaald moment via een nieuwe investeerder de boel weer recht te zetten. Een argument dat ook heden ten dage nog gebruikt wordt door oplichters die hun straatje schoon willen vegen.

Ponzifraude kan met voorbedachten rade zijn, maar ook erin sluipen. Hoge kosten en tegenvallend rendement kunnen opbrengsten doen tegenvallen. De organisatie gebruikt vervolgens als tijdelijke noodmaatregel geld van nieuwe investeerders om eerdere beleggers niet te verontrusten en zijn product geen naamschade toe te brengen. Zo is het met de beste bedoelingen opgezette investeringsvehikel veranderd in een piramidespel. Rest de eigenaar een vlucht met de laatste poen.

De bekendste volgeling van Charles Ponzi is sinds 2008 Bernard Madoff. In Nederland werd zakenman René van den Berg in 2006 veroordeeld wegens grootschalige Ponzifraude van naar verluidt Î85 miljoen en 1400 gedupeerden.

In ons eigen land kennen we bijvoorbeeld Palm Invest. Ook beleggers in Zon Invest uitten hun vrees voor een klassieke Ponzifraude. Directeur Fred Kras heeft ten overstaan van De Telegraaf fraude altijd ontkend en claimt tegenvallende investeringsresultaten. Hij hoopt met een nieuwe investeerder wellicht alsnog geld voor zijn beleggers op te halen, zo liet hij deze krant weten.

En Charles Ponzi zelf? Zijn leven wordt gekarakteriseerd door onwaarheden. Zelfs over triviale zaken loog hij en hij mat zichzelf allerlei valse namen aan. Na zijn vrijlating probeerde hij in Florida en Italië opnieuw fraudes op te zetten. Hij stierf berooid en eenzaam in Rio de Janeiro aan een beroerte. Trek uw les uit zijn verhaal als u weer eens een glimmend prospectus van een revolutionaire belegging doorbladert.

 Mail

 Print