Zo zijn onze manieren

De Ieren zijn anders dan wij. Hun nationale elftal voetbalt slechter. Aan de andere kant doen zij het beter op het Songfestival. Maar er is nog een verschil. De Ieren springen nonchalanter om met papiergeld. Bewaren de nette Nederlanders de eurobiljetten in hun portemonnee, de slonzige Ieren stoppen ze in hun broekzak. Hierdoor scheuren de biljetten sneller en worden ze eerder vies. De Europese Centrale Bank, die toeziet op het geldverkeer in de eurozone, heeft al eens zijn bezorgdheid uitgesproken over de snelle kwaliteitsvermindering van met name de briefjes van vijf in Ierland.

Dit laatste verschil tussen de twee volken valt aan te duiden als een geldcultureel verschil. Waaraan is het toe te schrijven? Wie hierop het antwoord probeert te vinden, houdt zich bezig met geldcultuur.

Ander voorbeeld. Als hij kooplustig is zegt de Amerikaanse consument: 'Mijn creditcard brandt in mijn zak [My credit card is burning a hole in my pocket].' Ook zegt hij dan wel: 'Mijn creditcard is red hot.' Bij ons zijn uitdrukkingen met 'creditcard' schaars. Niet zo verwonderlijk, natuurlijk. De gewoonte per creditcard te betalen is bij de Amerikanen een tweede natuur. Voor de Nederlanders geldt dat minder. De creditcard mag hier bezig zijn aan een opmars, van Amerikaanse toestanden kan nog niet gesproken worden. Daardoor verschaft de creditcard zich ook moeilijker toegang tot de taal van alle dag. Hoe komt het nu dat de creditcard in Nederland een relatief bescheiden rol is blijven spelen? Geldhistorici brengen het fenomeen in verband met de efficiency van het bij ons bestaande girale betalingsverkeer. Volgens de specialist met geldcultuur in zijn portefeuille is dit niet het hele verhaal. Van gewicht is waarschijnlijk ook het feit dat schulden bij ons in hogere mate als pijnlijk worden ervaren.

'Maar,' hoor ik iemand sputteren, 'verschillen we in dit opzicht wel zo veel van de Amerikanen? Vroeger misschien, maar tegenwoordig? In Nederland tekent zich een omslag af in de houding tegenover schulden. Intrum Justitia, ons grootste incassobureau, heeft in elk geval gewezen op onze hard achteruithollende betalingsmoraal.' Tja, ik ken het recente onderzoeksrapport van Intrum Justitia ook. Er komt uit naar voren dat vooral de Nederlandse middenklasse de afgelopen vijf jaar aan het wanbetalen is geslagen. Dit is een intrigerend gegeven. Het attendeert ons erop dat een onderzoeker geldcultuur niet hoeft stil te zitten.

In het kader van een begripsverheldering hebben we nu drie voorbeelden gehad. Dat moet genoeg zijn. Ik heb duidelijk willen maken dat de term geldcultuur altijd verwijst naar mensen – mensen die op een bepaalde manier handelen, mensen die op een bepaalde manier denken.

Gerard Borst is onderzoeker geldcultuur bij het Geldmuseum in Utrecht. Dit is zijn kennismakingscolumn.

Tweet

 Mail

 Print