Lichtzinnige geldverspillers

Kunnen arbeiders sparen? Deze vraag zaaide honderd jaar geleden verdeeldheid in het publieke debat. Het was de tijd waarin SybeTalma furore maakte, de politicus die bekendstaat als een van de grondleggers van ons sociale-verzekeringssysteem. Als minister in het kabinet-Heemskerk diende deze sociaal bewogen antirevolutionair in 1911 een voorstel in voor een Invaliditeitswet voor loonarbeiders. Dit wetsvoorstel speelde al een rol in mijn vorige column. In deze tweede aflevering in mijn serie over de geschiedenis van onze sociale zekerheid hierover nog een paar opmerkingen.

Vroegpensioen

Eerst terug naar de vraag waarmee dit stukje begon: Kunnen arbeiders sparen? Het is een vraag die vandaag de dag opnieuw wordt opgeworpen, zij het in iets andere bewoordingen: Kunnen mensen met een laag inkomen sparen? En dan met name: Kunnen zij sparen voor vroegpensioen?

Ha fijn, we zijn weer aanbeland bij de pensioenschermutselingen die de vakcentrale FNV bijna met een knal hebben doen uiteenspatten. Dat vroegpensioen moet mogelijk worden voor mensen met zware beroepen die, als de pensioenleeftijd is verhoogd naar 66, toch eerder willen stoppen. Daarvoor zouden zij dan fiscaal gunstig kunnen sparen. Vergeet het maar, aldus met name de vakvereniging Bondgenoten: Deze mensen hebben simpelweg het geld niet om te sparen.

Schandelijk onrecht

Bij Bondgenoten treedt vooral voorzitter Henk van der Kolk de tegenstander met gebalde vuist tegemoet. Hij doet enigszins denken aan een inmiddels vergeten voorman van de Nederlandse arbeidersbeweging, J.E.W. Duijs, honderd jaar geleden Tweede Kamerlid voor de Sociaal Democratische Arbeiders Partij. Duijs was een fel debater, die zich op het gebied van de sociale wetgeving voelde als een vis in het water. Hij deed zijn reputatie eer aan in de debatten die de Tweede Kamer eind februari 1913 wijdde aan Talma’s Invaliditeitswet.

Deze wet verzekerde aan alle loonarbeiders beneden een bepaalde inkomensgrens een van het loon afhankelijke uitkering bij invaliditeit. Het bereiken van de zeventigjarige leeftijd werd met invaliditeit gelijkgesteld. De wet was dus ook een ouderdomswet.

Duijs ging in de debatten flink tekeer. Vooral artikel 194 van Talma’s wet, toen nog niet meer dan een voorstel, moest het bij hem ontgelden. Dat artikel bepaalde dat de werkgever de helft van de door hem op te brengen verzekeringspremie mocht afhouden van het arbeidersloon. “Een schandelijk onrecht”, brieste Duijs. Hij kwam aanzetten met het budget van een Fries arbeidersgezin. Inkomsten: negen gulden in de week. Niet alleen een verzekeringspremie kon daar niet af, van zo’n loon bleef überhaupt niets over. Men kon hoog of laag springen, arbeiders konden niet sparen.

Een katholiek publiciste, zo betoogde Duijs, had in een deftig tijdschrift beweerd dat arbeiders wel degelijk konden sparen, als ze eerst maar tot een spaarzaam leven werden opgevoed. Want van nature waren arbeiders lichtzinnige geldverspillers. Deze dame van stand werd door Duijs met hoon overladen.

Duijs’ fractiegenoten zullen van hun instemming met zijn optreden geen geheim hebben gemaakt.

 Mail

 Print