De euro gaat dood, leve de neuro!

Stukjesschrijvers willen prikkelen tot tegenspraak. In dat licht gezien was mijn vorige column een voltreffer. Mijn agitatie tegen de overstap van euro naar gulden oogstte aardig wat reacties. De teneur daarvan was bijna zonder uitzondering dezelfde: niet de terugkeer naar de gulden zou rampzalig zijn, maar juist de handhaving van de euro.

Eén inzender legde een verband tussen de mislukking van het europroject en de cultuurverschillen in Europa. Naar nu blijkt, bevindt deze meedebatterende bezoeker van OverGeld.nl zich in het goede gezelschap van VVD-prominent en voormalig eurocommissaris Frits Bolkestein.

De euro, zegt Bolkestein in een landelijk dagblad, gaat op de lange termijn niet werken. Dat zit ’m in de grote cultuurverschillen tussen de noordelijke en zuidelijke eurolanden. In tegenstelling tot de Grieken en Italianen geloven de Nederlanders, Duitsers en Finnen in discipline en regels. Die Grieken en Italianen zullen op korte termijn niet veranderen. Ze moeten uit de euro worden gedwongen; de gedisciplineerde Nederlanders, Duitsers en Finnen kunnen te zijner tijd verder met een ‘neuro’.

Vertrouwen

Zeker weten doe ik het niet, maar het is wel waarschijnlijk dat Bolkesteins cultuuranalyse is geïnspireerd door het werk van de Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama. Fukuyama is de auteur van het in 1995 verschenen boek Trust (in het Nederlands vertaald als Welvaart).

In dit boek is ‘vertrouwen’ het sleutelbegrip. Fukuyama maakt onderscheid tussen samenlevingen waaraan een hoge mate van vertrouwen eigen is en samenlevingen waaraan die hoge mate van vertrouwen vreemd is. Samenlevingen uit de eerste categorie zijn beter toegerust voor welvaart dan samenlevingen uit de tweede categorie.

In een samenleving met een hoge vertrouwensgraad – Fukuyama noemt Amerika, Duitsland en in het voorbijgaan ook Nederland als voorbeelden – respecteren mensen de staat en de wetgeving. Ze houden zich aan de regels en gaan allerlei verbintenissen aan, vooral ook met ‘niet-familie’. Deze mensen zijn geneigd om hun beloften gestand te doen en vertrouwen erop dat anderen hetzelfde doen. Zo wordt in dit type samenleving het ‘sociale kapitaal’ opgebouwd dat de motor is voor welvaartsvorming.

Wantrouwen

In het andere type samenleving geldt de heerschappij van het wantrouwen. Mensen vertrouwen noch de overheid noch elkaar, althans voor zover het aangelegenheden buiten de familie betreft. Beloften buiten familieverband zijn vaak niet meer dan een uiting van een intentie of een emotie. Zo’n samenleving met een lage vertrouwensgraad lijdt aan een tekort aan sociaal kapitaal. Daardoor kan die samenleving economisch slecht meekomen.

Voor Griekenland zowel als Italië gaat dit verhaal op. Moeten we deze landen beschouwen als hopeloze gevallen? De cultuur die economische achterstand genereert, lijkt niet weg te branden. Ik zou niet weten wat we daaraan moeten doen. Wat ik wel weet is dat we Griekenland en Italië niet in de grond moeten laten zakken. Dat strookt niet met onze humanitaire gevoeligheid.

 Mail

 Print