Kredietcrisis? Sparen op z'n Surinaams!

Volgens de econoom Arnold Heertje sparen de Amerikanen te weinig. In een recent interview laat Heertje zijn licht schijnen over de kredietcrisis. Dit drama, stelt hij, is voornamelijk een probleem van de Verenigde Staten. Van een wereldwijde crisis zal het niet komen. Heertje hoopt dat de malaise een les zal zijn voor de Amerikanen. 'Ze hebben al heel lang de neiging om op de pof te leven. Het goede is dat de klap de Amerikanen op termijn kan aanzetten om minder uit te geven en meer te sparen.'

Heertje legt de vinger op een wonde plek: de Amerikaanse cultuur is een uitgeefcultuur. De Nederlanders zijn voorzichtiger met hun geld. Onze cultuur is in hogere mate een spaarcultuur. We kunnen de krant niet openslaan of we lezen dat we een spaarzaam volkje zijn. En in dit geval mogen we geloven wat er gedrukt staat.

Hoe spaart de Nederlander? We kunnen onze spaarduiten bij de hand willen houden en daarbij linnenkast of matras als opbergplek gebruiken. Dat was vroeger een beproefde spaarmethode. Maar tegenwoordig zullen toch verreweg de meeste spaarders hun geld op de bank zetten.

Een nog andere methode vinden we bij Surinaamse Nederlanders. Een jaar of wat geleden verscheen hierover een fascinerend boek, getiteld Kasmoni. Het is geschreven door Aspha Bijnaar, een socioloog van Surinaamse afkomst. Kasmoni is een informeel banksysteem, waarin vooral veel Surinaamse creolen sparen.

In zijn eenvoudigste vorm wordt kasmoni uitgevoerd door een groepje van ongeveer twaalf vertrouwelingen. Alle deelnemers deponeren op een vast tijdstip van de maand een vastgesteld bedrag bij de kashouder, meestal een vrouw. De kashouder keert de totale som vrijwel onmiddellijk uit aan een van de deelnemers. Vooraf wordt vaak in onderling overleg of door het lot bepaald wie de uitkering in een bepaalde maand ontvangt. Maar het komt ook voor dat de kashouder dit regelt op eigen gezag. Inleg en uitkering worden elke maand herhaald totdat de uitkeringsbeurt in de hele groep heeft gerouleerd. Omdat de kas elke maand op een vast tijdstip aan een andere deelnemer moet worden uitgekeerd, drukt op de deelnemers een zware plicht om telkens op tijd met hun inleg over de brug te komen.

In Nederland variëren de inlegsommen bij kasmoni van 23 tot 225 euro per persoon per maand. Maandelijks circuleert zo'n 3,5 miljoen aan kasgeld. Een derde van de creolen participeert. De meesten komen uit de lagere en midden-inkomensgroepen. De uitkeringen worden voornamelijk besteed aan duurzame consumptiegoederen.

Zoals gezegd: Aspha Bijnaar schreef er een fascinerend boek over. Het is helaas niet meer in de handel. Maar een tweedehands exemplaar moet nog wel te bemachtigen zijn. Wat mij de gelegenheid geeft mijn favoriete wijsheid van stal te halen: voor kwaliteit moet je naar het antiquariaat.

Gerard Borst is onderzoeker geldcultuur bij het Geldmuseum in Utrecht.

 Mail

 Print