za 30 jan 2010, 07:00

Vesting Bourtagne

Bolwerk op platteland

Jan Colijn

Bourtange - Het lijkt of de tijd stil heeft gestaan. Maar niets is in Bourtange wat het lijkt. Dacht ook de chauffeur nog van de week die in dit bijzondere dorp enorme schade aanrichtte door met zijn veel te grote truck de veel te smalle straatjes te doorploegen. Vreugde en verdriet liggen dicht bij elkaar in de monumentale vesting in ’Grunn’. De tijd tikt dus toch verder, hier in Bourtange…

Foto: Jos Schuurman

Foto: De Telegraaf

Maar niet alleen vreugde en verdriet strijden om voorrang, ook heden en verleden liggen hier dicht bij elkaar. Want monumentaal of niet, nadat de vesting z’n militaire functie verloor, is Bourtange een dorp geworden. Een leefgemeenschap dus waar het leven van alledag aan de bezoeker voorbij trekt.

Bourtange, bolwerk op het Groninger platteland. Klein van stuk, maar met grote historische betekenis. Langs de Duitse grens vormt de vesting een stille getuige van de Tachtigjarige Oorlog.

Want het was Willem van Oranje die eind zestiende eeuw opdracht gaf om op een zandrug in het Bourtangermoeras een fort aan te leggen, voorzien van vijf bastions. Het vormde een belangrijke schakel in de noordelijke verdedigingslinie in de strijd tegen de Spaanse overheersers.

Een slordige drie eeuwen lang bewees Bourtange z’n nut als vesting. Al die jaren werd het zelfs nimmer ingenomen. Maar onder meer nieuwe gevechtstechnieken en oorlogsmaterieel maakten het overbodig, waarna het doek viel en Bourtange medio negentiende eeuw een agrarisch dorp werd. Slechts enkele gebouwen herinnerden nog aan de vergane militaire glorie.

Tot de gemeente Vlagtwedde in de jaren zestig besloot het bolwerk te reconstrueren. Wallen werden opnieuw opgeworpen, grachten werden gegraven en de barakken voor de manschappen werden opnieuw opgetrokken. Naar voorbeeld van het Bourtange uit het jaar 1742.

En daarmee is de vesting verworden tot een fraai decor voor een dagje uit.

Het zijn de historische gebouwtjes die de meeste aandacht trekken. Zoals de barakken, waarvan er een weer is ingericht zoals ze er medio de achttiende eeuw moeten hebben uitgezien.

Aan de rand van het dorpsplein staat de voormalige synagoge, die tot de Tweede Wereldoorlog dienst deed als gebedshuis. De Joden uit het dorp werden allen gedeporteerd; slechts twee van hen keerden na de oorlog terug. Vandaag de dag doet de synagoge alleen nog dienst als museum.

En dan is er de korenmolen. Met het vertrek van de soldaten werd deze zogenoemde standaardmolen overbodig, maar op het vroegere bastion is een kopie herrezen. Op enkele strategisch gelegen punten langs de aarden wal staan twee kruitmagazijnen.

Opvallend: het dak ligt los waardoor het bij een eventuele explosie wordt opgetild. Dit om te voorkomen dat door de druk het hele gebouw uit elkaar zou knallen.

Bourtange komt natuurlijk het best tot z’n recht wanneer er weer volop strijd wordt geleverd. En dat gebeurt nog regelmatig. Dat wil zeggen: zogenoemde spelen historische veldslagen na.

Want was is nou een vesting zonder exercerende soldaten en opstijgende kruitdampen? Maar dan het liefst wel in de vorm van een toneelspel. Want het zou eeuwig zonde zijn om al dat fraaie restauratiewerk met enkele daverende klappen weer teniet te doen.

Voor meer informatie: www.bourtange.nl