Deftig Leeuwarden

„Wat is er nu weer mis?”, wordt onze gids Ad Fahner toegeroepen door een man op een fiets. Ze komen elkaar vaak tegen. De fietser is directeur van de plaatselijke monumentenzorg. Fahner, ook wel het historisch geheugen van Leeuwarden genoemd, aarzelt nooit om mensen aan hun jasje te trekken wanneer dingen in zijn ogen beter kunnen. Maar: „Dit keer niks”, lacht Fahner.

Geboren en getogen

Hij stond alleen maar op het punt ons iets te vertellen over het voormalige St. Anthonygasthuis. Fahner (66) is geboren en getogen in Leeuwarden, gepensioneerd vmbo-leraar, vrijwillig stadsgids, heeft tot voor kort met kompaan Jes Wassenaar het tv-programma ’Leeuwarden Toen’ gemaakt voor het locale Mercurius RTV (nog te bekijken op YouTube) en is voor zijn verdiensten voor de stad onderscheiden met een Gouden Leeuwtje. De uitgelezen persoon om te vragen wat Leeuwarden voor moois heeft. Want er moet toch meer zijn dan die Elfstedentocht, dachten we. En daar was hij het volmondig mee eens.

Al begint hij wel de wandeling in de Prinsentuin, waar op het stijf bevroren water van de Noorder Stadsgracht flink werd geschaatst, met de mededeling: „Dit is een historische plek. Als je de foto ziet van die vijf die hand in hand over de finish gaan, in 1940: die is hier genomen.”

Onontbeerlijk om te weten: de voorouders van de koningin waren stadhouder van de noordelijke provincies Friesland, Groningen en Drenthe. In 1587 gingen Willem Lodewijk van Nassau, door de Leeuwarders liefdevol Us Heit genoemd (ook een befaamd Fries biermerk), en zijn vrouw Anna in het Stadhouderlijk Hof wonen, midden in de stad, en ook hun opvolgers hielden in Leeuwarden hof. Gevolg: een stad die tot grote bloei kwam en talloze monumenten en statige panden die daaraan herinneren.

De Oldenhove

Van de Prinsentuin, aangelegd door stadhouder Willem Frederik van Nassau in 1648 als een ’werk des vredes’ na de tachtig jarige oorlog, gaan we naar de Oldenhove, de voor Leeuwarden beeldbepalende scheve toren.

Fahner zet ons op de stoeptegel vanwaar we de meest dramatische blik erop hebben. De bouw startte in 1529, maar de toren begon al te verzakken toen hij twee meter hoog was. Er is nog geprobeerd de toren daarna loodrecht op te metselen, maar dat lukte niet. De toren werd nooit afgebouwd. Op het plein ervoor stond een kerk die instortte tijdens een orkaan, en de kale plek werd begraafplaats. Fonteintjes in het plaveisel geven nu zomers de contouren van de oude kerk aan, en op het plein liggen langwerpige ‘grafstenen’ met daarop dingen gegraveerd: een zwembadkaartje, een reclame van de KLM (vliegen naar Amsterdam voor 5,50 gulden) en een ‘ordonantie op de bieren’.

Vandaar lopen we de Grote Kerkstraat in, langs keramiekmuseum De Princessehof, waar Nassau-vrouw Maria Louise van Hessen Kassel heeft gewoond. „Marijke Meu, tante Marijke; ze was geliefd omdat ze altijd snoep uit de koets gooide. Haar zoon, Willem IV, werd in 1747 benoemd tot stadhouder van alle gewesten van de Republiek, en vertrok naar Den Haag. Een economische klap voor Leeuwarden, want het hofleven hield op, waardoor ook de koetsiers, de zadelmakers, noem maar op geen werk meer hadden”, vertelt Fahner.

Pleinen op een rijtje

We komen bij de Grote of Jacobijnerkerk, met graven van de Nassau’s, gebrandschilderde ramen die hun levens vertellen, en een uniek orgel van Christiaan Müller.

De Kleine Hoogstraat, het oudste straatje van Leeuwarden, brengt ons naar drie pleinen op een rijtje, het Hofplein, Gouverneursplein en het Raadhuisplein. „Zomers gonst het hier van de mensen op de terrasjes, het is altijd leuk hier”, zegt Fahner. Zoals de namen aangeven, vind je hier het Stadhouderlijk Hof (door Juliana in 1971 verkocht en nu hotel), het huis waar vroeger de commissaris van de koningin woonde (nu restaurant en wijnbar), en het raadhuis.

Vandaar door de St. Jacobsstraat („In mijn jeugd zaten hier een poelier en daartegenover een belastingkantoor; toen werd het de Dubbele Plukstraat genoemd. En let op nummer 13, daar zat een drukkerij, dat zie je op de gevel afgebeeld”) naar de Boterwaag, nu café, met ’de drukste pinautomaat van Nederland’.

Deftig en creatief

We zwerven nog wat rond, terwijl hij over ieder pand wat vertelt. Langs het geboortehuis van Saskia van Uylenburgh, de grote liefde van Rembrandt; haar vader was burgemeester van Leeuwarden. In het pand houden nu de gebroeders Anker kantoor. De voormalige gevangenis, nu creatieve hotspot en museum. Het nieuwe provinciehuis, dat nog geopend moet worden. De deftige woongracht Tweebaksmarkt met de Kanselarij, nu Fries Museum. Dan weer de gracht op langs het geboortehuis van ’s werelds meest bekende Friezin, Mata Hari, Kelders 33.

„Haar vader had hier een zaak in hoeden en petten.” Nog een deftige voormalige woongracht, waar nu allemaal winkels gevestigd zijn, want dat zouden we bijna vergeten: je kan hier ook heel goed winkelen. Het grootste woonhuis van Friesland, in Fahners jeugd politiebureau, nu disco. Leeuwarden is absoluut een mooie, voorname stad.

„En op dat kleine grachtje links”, wijst hij zomaar ineens als we op de Westerpijp staan, is de allereerste Elfstedentocht begonnen en geëindigd.” Ook bij hem zit de tocht in het hart gebakken.

Tweet

 Mail

 Print

 Reiskrant Nieuwsbrief

Reportages over Leeuwarden

Deftig Leeuwarden

De naam was de afgelopen weken op ieders lippen: Leeuwarden. In één adem volgde daarop: Elfstedentocht. Gaat de tocht niet door, heeft niemand het meer over de stad. Dat is jammer. Want Leeuwarden heeft heel veel...

De kleine straatjes van Leeuwarden

Het leuke van Leeuwarden zijn de kleine straatjes, werd ons te verstaan gegeven. De Friese hoofdstad biedt voor iedereen een culturele middag uit. Naast de leukste winkelstraat van Nederland, vindt je er de kleine...

Lees alle 3 reisreportages