De mening van de VU

Hierdoor kregen ook andere bedrijven dan banken te maken met de gevolgen van de kredietcrisis. Het Centraal Planbureau (CPB) voorspelde daarom dat de economie substantieel zou krimpen en dat mede daarom het aantal werklozen zou verdubbelen van ongeveer 300,000 naar grofweg 600,000.

Sanerende werking

Normaliter is een recessie vervelend, maar economen geloven dat een periode van recessie ook een sanerende werking op de economie kan hebben. Tijdens een recessie krijgen de minst winstgevende bedrijven het moeilijk. Zij moeten hun productiviteit verhogen en hun productiekosten verlagen. Bedrijven die hier niet toe in staat zijn gaan failliet. Hierdoor komen extra arbeidskrachten beschikbaar voor productievere bedrijven. Na een recessie zal de gemiddelde productiviteit van bedrijven hoger zijn en zal arbeid in grotere mate gealloceerd zijn bij de meest productieve bedrijven. Door deze natuurlijke selectie kan de economie sterker uit de recessie komen.

Werktijdverkorting

De belangrijkste maatregel die de Nederlandse overheid heeft genomen om de gevolgen van de kredietcrisis op de reële economie te beperken is om werktijdverkorting toe te staan. Werktijdverkorting betekent dat bedrijven tijdelijk overbodig personeel in de WW onder kunnen brengen om zo kosten te beperken. Bedrijven hebben dan de verplichting om dit personeel bij te scholen. Momenteel is de regeling al een paar keer verlengd. Het is daarom goed om te bekijken hoe nuttig werktijdverkorting is.

Uitgaande van de bovenstaande redenering lijkt werktijdverkorting een slecht idee, omdat het mogelijke sanerende effect van de recessie teniet wordt gedaan. Werktijdverkorting laat toe dat bedrijven geen heel ingrijpende maatregelen hoeven te nemen om kosten te besparen en het hoofd boven water te houden. De huidige kredietcrisis verschilt echter van een normale recessie. In het bijzonder geldt dat niet alleen ongezonde bedrijven in problemen zijn gekomen door de teruglopende consumentenvraag en wereldhandel. Doordat banken de kredietverstrekking voor bedrijven beperkt hebben, zijn ook potentieel gezonde bedrijven in problemen gekomen. Welke bedrijven in problemen komen heeft in de deze situatie niet alleen te maken met de productiviteit van de bedrijven, maar bijvoorbeeld ook met het moment waarop herfinanciering nodig was.

Er zijn meer argumenten waarom werktijdverkorting in de huidige situatie een goede maatregel is. Door het wereldwijde karakter van de kredietcrisis wordt de huidige recessie als diep en potentieel langdurig gezien. De teruggang van de economie is veel substantiëler dan normaal en de verwachting is dat het wel twee jaar kan duren voordat de economie uit de huidige recessie is. Daarnaast functioneren financiële markten nauwelijks waardoor erg veel bedrijven geraakt worden. Voor iemand die op dit moment werkloos wordt, zijn de vooruitzichten op nieuw werk dan ook weinig gunstig. Dat geldt zeker als het om laaggeschoolde werknemers gaat die vaak lang bij dezelfde werkgever gewerkt hebben. Deze mensen hebben voornamelijk bedrijfsspecifieke kennis en weinig algemene vaardigheden die ook voor andere bedrijven interessant zijn. Tegen de tijd dat de economie enigszins opkrabbelt zijn deze mensen langdurig werkloos. Als bedrijven weer nieuw personeel aannemen, hebben zij normaliter een voorkeur voor jonge en goedkopere werknemers boven oudere langdurige werklozen. Het risico is momenteel dus vrij groot dat een laag opgeleide 45 jarige werknemer die nu ontslagen zou worden erg lang niet meer aan het werk komt. Dit betekent dat zo iemand voor een groot aantal jaren afhankelijk is van uitkeringen.

Inflatie

Een ander aspect van de huidige crisis is dat de inflatie momenteel erg laag is. Door de lage inflatie zullen, zelfs als de lonen niet stijgen, werknemers weinig directe last van de kredietcrisis ondervinden zolang ze hun baan behouden. Het instorten van de economie komt dus voor een groot deel voor rekening van de 300,000 werknemers die volgens de CPB voorspellingen werkloos zullen worden. Werktijdverkorting zorgt ervoor dat minder mensen werkloos worden en dat een deel van de lasten van de kredietcrisis worden overgenomen door de overheid en dus alle belastingbetalers. Dat lijkt een eerlijkere spreiding van de lasten van de recessie.

Scholing

Door werktijdverkorting wordt het verlies aan (bedrijfsspecifieke) vaardigheden dat individuen tijdens werkloosheid oplopen beperkt. Daarnaast is werktijdverkorting gekoppeld aan bijscholing door bedrijven aan werknemers die gebruik maken van deze regeling. Uit de internationale literatuur blijkt dat bijscholing van werknemers positieve effecten kan hebben op de productiviteit van werknemers. Deze werknemers worden aantrekkelijker voor bedrijven en weerbaarder op de arbeidsmarkt. Het alternatief van werktijdverkorting met bijscholing is dat werknemers in de WW terecht komen. Uit de arbeidsmarkt literatuur weten we dat het erg moeilijk is om effectief beleid te formuleren om werklozen aan het werk te helpen. Dit soort beleid is vooral ineffectief in moeilijke perioden en voor werklozen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Als we dit resultaat bekijken in het licht van de huidige situatie dan is het voeren van arbeidsmarktbeleid met het idee om werklozen te activeren op dit moment weinig zinvol. Aan de andere kant, het wachten met voeren van activerend arbeidsmarkt beleid tot de recessie is afgelopen, lijkt ook weinig zinvol, omdat mensen dan langdurig werkloos zijn en de afstand tot de arbeidsmarkt groot is. Het rendement van bijscholing in een bedrijf is momenteel waarschijnlijk veel hoger dan het rendement van activerend arbeidsmarktbeleid.

Als door werktijdverkorting werknemers en dan vooral laaggeschoolde werknemers behouden blijven voor bedrijven, dan betekent dat dat er minder banen beschikbaar zullen zijn voor nieuwkomers op de arbeidsmarkt. Het is sowieso al onaantrekkelijk om de arbeidsmarkt te betreden gedurende een recessie, want startsalarissen zijn erg gevoelig voor de stand van de economie. Onder de huidige omstandigheden is het voor scholieren dus erg onaantrekkelijk om de arbeidsmarkt te betreden. Dit geldt in erg sterke mate voor vroegtijdige schoolverlaters en laagopgeleiden. Voor hen zijn momenteel de minste banen beschikbaar. Er zou dus momenteel een extra grote prikkel voor scholieren moeten zijn om langer op school te blijven. Meer scholing heeft allerlei positieve effecten op lange termijn. De opbrengsten van extra onderwijs zijn substantieel. Hoger opleiden hebben meer perspectieven op de arbeidsmarkt, ze hebben hogere salarissen en zijn minder vaak werkloos. Daarnaast geldt dat een hoger geschoolde samenleving op lange termijn leidt tot een hogere economische groei. Als de huidige kredietcrisis ervoor zorgt dat de huidige generatie scholieren meer investeert in scholing, dan zou dat een lange termijn winst zijn.

Conclusie

Uit het bovenstaande blijkt dat werktijdverkorting in de huidige situatie een goed arbeidsmarktinstrument kan zijn. Er moeten natuurlijk voorwaarden aan zitten. De arbeidstijdverkorting moet tijdelijk zijn en bedrijven moeten garanderen dat zij de werknemers die hiervan gebruik maken ook daadwerkelijk later weer inzetten in het productieproces. Daarnaast moet het zo zijn dat dit middel alleen beschikbaar is voor gezonde bedrijven die kunnen aantonen dat zij de dupe zijn van de kredietcrisis. Het mag zeker niet zo zijn dat bedrijven die een normale recessie niet zouden overleven de huidige recessie wel overleven door gebruik te maken van werktijdverkorting. Door het bijzondere karaker van de kredietcrisis is werktijdverkorting nu goed arbeidsmarktbeleid. Maar als de kredietverstrekking door banken weer op gangen gekomen is, dan moet werktijdverkorting zeker niet gecontinueerd worden. In dat geval is de bron van het marktfalen weggenomen en zijn overheidsinterventies niet langer noodzakelijk. Banken nemen dan weer de taak op zich om te beoordelen of een bedrijf levensvatbaar is en welk krediet een bedrijf kan krijgen.

Bas van der Klaauw is Universitair Hoofddocent bij de afdeling Economics van FEWEB. Dit artikel verscheen eerder in 'Vuurwerk' van de Vrije Universiteit.

Tweet

 Mail

 Print