Geen inkomen, wél hypotheek

In totaal belegden cliënten van Staal Bankiers voor circa 15 miljoen via hun bank in financiële producten van Lehman Brothers. Foto: BLOOMBERG

Ergens in het grote optimisme van de laatste jaren is het misgegaan. Het laatste decennium groeide de welvaart jaar op jaar. Weliswaar met hier en daar een kleine hapering, maar niets kon de stijgende lijn van voorspoed écht doorbreken. Tot augustus 2008. Een kleine groep - vooral Amerikaanse - bankiers en beleidsmakers dirigeerden de economie richting afgrond, meent ondernemer Henk Keilman, auteur van Stop de crisis - en mede-initiatiefnemer van deze site.

Zijn zij overvallen door een plotselinge golf van tegenspoed? Daar kunnen de bankiers en beleidsmakers zich niet achter verschuilen, economen waarschuwen namelijk al jaren voor de gevaren van een extreem vrije markt. De oorzaak is, volgens Keilman, ernstig mismanagement, voornamelijk in de financiële sector. Al in financieel gezonde tijden legden bankiers en beleidsmakers de basis voor dit economisch diepe dal door gebrek aan toezichthouders en beperkende maatregelen.

Hypotheek

Op de toppen van de economische bloei zien bankiers en beleggers gouden bergen. Om die te vergroten voeren zij renteverlaging na renteverlaging door. Dat maakt geld lenen immers goedkoop en rollend geld is de smeerolie van de economie. Tegelijkertijd graven zij daarmee hun eigen graf. Juist de lage rente zorgt dat banken hun marge zien krimpen. Op zoek naar nieuwe inkomsten verleggen ze hun grenzen. Wie voorheen geen huis kon kopen, krijgt nu wél een hypotheek. De grenzen worden erg ver opgerekt. Een baan of inkomen is niet langer nodig om een hypotheek te krijgen. De huizenprijzen stijgen immers elk jaar en van die overwaarde kan de hypotheek worden betaald, geloven arme huizenkopers ingefluisterd door optimistische bankiers. Een strategie die bij economische voorspoed werkt, maar met een klein zuchtje tegenwind omvalt. Dat gebeurt eind 2006. Langzaam stijgt de rente en de arme huizenbezitters hebben een probleem: de hypotheek is niet meer te betalen. Huizen worden te koop gezet en dan blijkt dat het marktprincipe omgekeerd net zo hard werkt: veel aanbod (van huizen) betekent een lage prijs. De zogenaamde zeepbel is gebarsten. De Amerikaanse huizenmarkt stort in en het leed blijft niet tot de VS beperkt. Ook buitenlandse banken hebben Amerikaanse hypotheken op hun balans staan.

Tik op vingers

In september 2008 duikelt de kredietcrisis dieper in het dal. De Amerikaanse bank Lehman Brothers gaat failliet. Een slecht teken voor de economie, de paniek slaat toe en wereldwijd doen beleggers hun aandelen van met name banken van de hand. Deze stevige tik op de vingers zet banken aan tot een nieuwe strategie: geschrokken verstrekken zij voorzichtiger leningen. Geld lenen wordt moeilijker. Investeringen in het bedrijfsleven kunnen niet gefinancierd worden en worden uitgesteld, toeleveranciers gekort, kortom de economie trapt hard op de rem en beweegt zich hooguit nog met een slakkengang vooruit.

Consumenten pikken dat op als slecht teken. ’Waar rook is, is vuur’, denkt men, dus stelt de consument de aanschaf van een nieuwe auto nog maar even uit. Wellicht staan we aan de vooravond van een heel zwarte crisis, is de gedachte. En dat is opnieuw slecht nieuws, want die gedachte maakt zichzelf waar. Autodealers (en andere verkopers van grote uitgaven) gaan failliet en zie daar: het doemscenario is uitgekomen.

Knip

Het positieve nieuws: er gloort een piepklein lichtpuntje aan het einde van de tunnel. De eerste fase van de crisis hebben we achter ons gelaten, het financiële stelsel is gered. In de tweede fase dient zich een vertrouwenscrisis aan. Om die succesvol door te komen, moeten volgens Keilman regering en burgers aan de slag: zij moeten de hand niet op de knip houden, maar vertrouwen hebben en het normale leven met bijbehorende uitgaven weer oppikken. FNV Bondgenoten doet er zelfs nog een schepje bovenop. Nederlanders moeten niet alleen op het oude niveau geld uitgeven, liever een beetje meer. Om dat te bekostigen stelde FNV een loonsverhoging voor, meer te besteden betekent een economie die op gang komt. Het kabinet heeft een crisispakket neergelegd waarin ze de komende twee jaar €6 miljard uitgeeft aan onder meer werkgelegenheidsprojecten om de economie aan te sporen.

Prof. dr. Flip de Kam (honorair hoogleraar Economie van de Publieke Sector, Rijksuniversiteit Groningen) verwacht dat strengere regulering vanuit de overheid komt en verplichte gedragsregels voor kredietbeoordelaars. Wellicht dat die het consumentvertrouwen goed doen.

 Mail

 Print