Vrij/Reizen

200 jaar ’Stille Nacht’

In voetsporen kerstklassieker

Door Wendy Roep

Stille nacht, heilige nacht’… Het is ’s werelds populairste kerstlied dat inmiddels in driehonderd verschillende talen en dialecten wordt gezongen. Dat hadden schrijver Joseph Mohr en componist Franz Xaver Gruber in 1818 vast niet gedacht toen zij dit meesterwerk voor het eerst ten gehore brachten op kerstavond in het Oostenrijkse Oberndorf. Komend jaar bestaat het lied 200 jaar en dat wordt gevierd. Uw verslaggever gaat de feestvreugde vast vooruit en treedt in de sporen van het succesnummer.

Wie naast de schrijver en de componist ook wel wat credits verdient, is de muis die het orgel in Joseph Mohrs parochie heeft gesaboteerd. Mohr was er de pastoor en zat met de handen in het haar toen hij de dag voor kerst ontdekte dat het muziekinstrument niet naar behoren werkte. Hij vroeg Gruber, naast componist tevens organist, snel een melodie voor gitaarbegeleiding te maken. Op deze manier konden zij op kerstavond toch voor de eerste keer hun Stille Nacht inzetten tijdens de mis. Aangezien een orgel wat lastig te vervoeren is, zeker in die tijd, kunnen we dus wel zeggen dat de muis een piepkleine bijdrage heeft geleverd aan de wereldwijde verspreiding van het nummer.

Memorial chapel ’Stille Nacht’ in Oberndorf.

Memorial chapel ’Stille Nacht’ in Oberndorf.

Dommusik Salzburg

Rainer Singers

“Zonder de muis ging het liedje niet zo ver van huis”, vertelt gids Karola in het Stille Nacht Museum in Wagrain. “Na die eerste uitvoering in 1818 met gitaar, werd er een orgelreparateur uit het Tiroolse Fügen ingeschakeld. Deze meneer zag er wel muziek in en besloot de partituur mee te nemen. Leuk voor kerstavond in onze kerk, heeft hij waarschijnlijk gedacht. Het stuk bereikte reizende muzikale boerenfamilies, die hun geld verdienden met optredens. Het waren de Rainer Singers, bestaande uit vijf broers en zussen, en de Strasser Siblings die de wereld kennis lieten maken met Stille Nacht.”

We doen een aantal plaatsen in Tirol en Salzburgerland aan om de geschiedenis van Stille Nacht te herbeleven. Zo bezoeken we de kapel in Oberndorf waar het nummer voor het eerst werd gespeeld, het geboortehuis van Gruber in Hochburg-Ach en gaan we naar Mariapfarr waar Mohr het lied schreef.. In de voetsporen van het meest bezongen en vertaalde kerstlied, waar momenteel volop aandacht aan wordt besteed. Met gepaste trots gaat Karola verder: “Het tweehonderdjarig bestaan van Stille Nacht gaan we goed vieren. Verspreid over dertien verschillende Stille Nacht-locaties wordt er op een bijzondere manier aandacht aan de kersthit gegeven.”

Al vanaf november zijn er allerlei festiviteiten en in 2018 barst pas echt de muzikale bom. Speciale themareizen, tentoonstellingen, zangkoren, exposities; alles in het teken van het vredeslied. “Mohr was een zachte, weemoedige man. Hij wenste dat eenieder alle negatieve gedachten los zou laten bij het luisteren naar zijn liedje, zijn wapens neer zou leggen en zijn of haar ruzie zou stoppen. Even stilstaan bij de stilte en de geboorte van Jezus, uiteraard.”

Met name Salzburgerland is al meer dan een maand in de ban van Stille Nacht, maar als je goed luistert... dan hoor je het liedje nergens! “Het lied is gemaakt voor kerstavond en die traditie houden we in ere”. Daar was het gastkoor uit Karinthië overduidelijk niet van op de hoogte. Uit volle borst zette zij het beroemde lied in tijdens ons bezoek aan Salzburg. Verwonderd aanschouwen de Oostenrijkers het tafereel, maar daarna bleef het gelukkig een rustige, stille nacht.

Het stilste in Salzburg

De meest magische uitvoering van Stille Nacht ervaar je misschien wel in de Dom van Salzburg. Na de mis worden de lichten gedimd en is iedereen muisstil als twee zangers hét kerstlied vanaf het balkon zingen. Daarna wenst iedereen elkaar een zalig kerstfeest. In 2018 worden diverse Silent Night Tours georganiseerd.

Meer informatie op stillenacht.com