Nieuw! Elke maand
15 Premium artikelen gratis.
Registreer nu of log in en lees voortaan elke maand 15 Premium artikelen gratis.
Dit is het laatste Premium artikel dat u gratis kunt lezen. Tijd voor een abonnement!
premium
Foto: De Telegraaf

Noord-Holland op z'n mooist

Verliefd op Broek in Waterland

04 MEI 2015 Harri Theirlynck

Word je ’Broeker’ genoemd, dan hoor je erbij. Dan zeg je ’Broek’ tegen Broek in Waterland. Het Holland waar we van houden, staat op ’lasagnegrond’

Broek in Waterland

Mooie vraag voor de Grote Geschiedenis Quiz. ’Welke kleine grote man kwam in 1811 van Frankrijk naar ‘Broek’ om het bijzondere dorp te zien?’ Broek in Waterland. Zo’n dorp waar ook in 2015 de fietsen niet op slot hoeven. Een oase van water en monumenten, op zeven kilometer fietsen van wereldstad Amsterdam.

Inwoner Jan Maars (76), in het bezit van een adellijke, sneeuwwitte kuif die niet misstaat bij de deftige zeventiende-eeuwse huizen, weet waarover hij praat. Hij is de trotse eigenaar van een compleet gerenoveerd historisch pand aan de Broekse Keerngouw. „Gebouwd op lasagnegrond, boterzachte veen. Als je niet voldoende balken onder je huis slaat, krijg je scheuren. En zie niet tegen onderhoud op.”

Import-Broeker

Maars is een import-‘Broeker’. Hij kwam dertien jaar geleden en werd direct verliefd op het dorp. „Als ik vertel over de historie van de rijke reders en hun monumentale huizen, krijg ik nog steeds kippenvel”, zegt de vicevoorzitter van de Vereniging Oud Broek in Waterland. „Broek is een gek dorp, met waanzinnig karakteristieke huizen. Vroeger was het hier helemaal een kermis van kleuren.”

Broek in Waterland is een rederssprookje. Het dorp was al vroeg welvarend. Gek genoeg was het oorspronkelijk een schippersdorp. Broek ligt midden tussen de weilanden. In de zeventiende en achttiende eeuw trokken veel Amsterdamse reders, kapiteins en rijke kooplieden naar Broek. Maars: „Met de graanhandel op de Oostzee werden de bewoners stinkend rijk. Daarbij verbleekten de bankiers in Genua en Venetië." De fameuze koopmansvrouw Neeltje Pater (1730-1789) was de Bill Gates van de achttiende eeuw. Haar nalatenschap, bestaande uit Hollandse guldens, VOC-aandelen, drie Broeker huizen (én een arrenslee) had in 1789 een waarde van vier miljoen gulden.

Foto: De Telegraaf

Tevreden mensen

Broek in Waterland is nog altijd aangenaam decadent. In pastelkleurige panden rond het Havenrak wonen tevreden mensen met gezonde auto’s voor de deur. De huizen hebben prachtig houtsnijwerk, met bovenop een fraaie ’makelaar’, de versierde verticale balk aan de geveltop.

De mooie blauwe ’Procureurswoning’ uit 1775 is een magneet voor fotografen. Maars wijst op de ceremoniële voordeuren. „Dat is de dooddeur. Alleen gebruikt bij bruiloften of begrafenissen. Dood en bruid gaan de voordeur uit."

Het oudste gebouw van Broek is de Hervormde Sint-Nicolaaskerk. Afgebrand in de 80-jarige oorlog. In 1628 herbouwd. Nu een plek vol geschenken van gefortuneerde zeventiende-eeuwse Broekers en van het graf van Neeltje Pater. De paukenslag van de rondleiding is het ’Beroemde Huis’. Niet-toegankelijk. Maar Jan rinkelt al met de voordeursleutel. In 1990 toverde een nieuwe eigenaar na 11 jaar krabben en 1000 versleten chirurgische mesjes unieke zeventiende-eeuwse wandschilderingen tevoorschijn. De mooiste: de Romeinse veldheer Scipio na zijn verovering van Nieuw Carthago voor de Romeinen.

Kleinschalig

Broek in Waterland is welvarend genoeg om niet te hoeven smachten naar bussen vol toeristen. De massa’s uit de jaren zestig zijn doorgebonjourd naar Edam, Marken en Volendam. De gemeente is dol op kleinschalig toerisme. De Amerikaanse toerist die, nog stijf van de jetlag, op een steenworp afstand van Amsterdam in het sprookjesdorp van verbazing van zijn huurfietsje tuimelt. Fietsende stellen en gezinnetjes, die op mooie dagen knooppuntroutes rijden in Waterland.

De hele horeca van dorp en omgeving heeft iets superrelaxed. Broek telt enige kleine restaurants en een paar terrasjes. Tegenover Fietsknooppunt 1 en het witte ophaalbrugje aan de Eilandweg zit Lunchcafé Atelier Elly Koot. Elly schildert en exposeert. Adri maakt cheesecake en soep. Glimlachend dartelen ze rond de tafeltjes. Alleen op vrijdag, zaterdag en zondag. Tot 17.00 uur. In de winter zijn ze dicht. De camper staat verderop langs het water.

Foto: De Telegraaf

Volbloed

Tjerk Doornenbal runt samen met zijn vrouw Greetje b&b De Schaapskooi. Tjerk is oud-leraar, -schapenhouder, -wethouder en -lid van het Hoogheemraadschap. Een volbloed Broeker, maar zijn vrouw overtreft hem: die is geboren onder de kerktoren als dochter van de koster en kosteres.

Tjerk (59), een kleine, stevige man die tintelt van levenslust, vaart ons in zijn fluisterboot langs het trilveen van de oude veenstromen. Al is het waarschijnlijk de tweehonderdste keer dat hij zoiets doet, Tjerk lijkt even verbaasd als wij over de nestjes met meerkoeten, de grutto’s, kieviten, ganzen, rietzangers en lammetjes die we onderweg tegenkomen. Tjerk: „Verdrinken kan hier niet. Het water is tachtig centimeter diep. Biologen zeggen dat het schoon en zuurstofrijk is.”

’s Middags gaan we fietsen onder NAP. We trappen het dorp uit over de Keerngouw. Passeren het oude huis van wijlen Nico Scheepmaker, de uitvinder van de serieuze voetbaljournalistiek, en het voetbalveld van SV SDOB, waar twintig jongens en twee verkleumde keepers de snijdende polderwind trotseren. Leven in een jongensboek. Na één kilometer zien we in de verte een vlag wapperen. Geoefende plezierfietsers weten: hier valt iets te eten.

Barrista

Theetuin Overleek is de schepping van Marianne Deun, haar man en twee dochters. Op weekenddagen met een beetje zon zitten vlonder, grasveld en houten huisje aan het water bomvol toeristen en blije fietsfamilies met baby’s en hondjes. Marianne bakt de taarten. Man Ton doet de huisgemaakte basilicum-sinaasappellimonade. Eveline – de dochter met het knotje – speelt de barrista die zelf haar koffie brandt. Heel Noord-Holland Bakt aan De Leeke. Marianne: „Voor we in 2007 begonnen, was het hier op zondag uitgestorven."

Op een bankje bij het water hapt een Spanjaard in een eerlijk broodje Wilde Weide-kaas van Boerderij De Eenzaamheid. Hij zegt: „Dit is het Holland dat ik wil zien.”

We fietsen een rondje Monnickendam, Gouwzee en Zuiderwoude, het dorpje met de lintbebouwing. In de verte zien we de flats van Almere en Amsterdam-Noord. Dichtbij en toch zo ver weg.

En die kleine grote man die in 1811 naar Broek kwam? Dat was Napoleon Bonaparte…

Slapen in Broek in Waterland

Broek in Waterland en omgeving telt ca. 10 b&b’s. De Schaapskooi heeft kamers aan het water, v.a. €50 p.p. (basis 2-pers.kamer), single €75. Molengouw 34, www.hoteldeschaapskooi.nl.

Middenin Broek, aan het Kerkplein, ligt de zeer luxueuze b&b Inn on the Lake. V.a. €170 per 2-pers.kamer.

Eten en drinken in Broek in Waterland

Het Broeker Huis, Leeteinde 16, is sinds een jaar het enige ’echte’ restaurant in Broek. Gedreven door de twee vlotte broers Jeppe en Jorrit, die ook zelf limoncello maken en koffie branden. Een monument met grote, sfeervolle eetzaal en tafeltjes in de tuin, www.broekerhuis.nl. Verder: Pannenkoekenhuis De Witte Swaen, Dorpsstraat 11-13 (www.dewitteswaen.nl), Eetcafé De Drie Noten, Parallelweg 3 (www.dedrienoten.nl) en Atelier Lunchcafé Elly Koot, Eilandweg 5a (www.atelierellykoot.nl). Theetuin Overleek: open in hoogseizoen wo t/m zo 10-17 uur, in juli/augustus alle dagen(verhuurt ook fluisterboten). Adres: Overleek 6, Monnickendam, www.theetuinoverleek.nl.

Fietsen en wandelen

De folder ’19 fietsroutes in Laag Holland’ is overal verkrijgbaar. Vanaf Knooppunt 1 fiets je b.v. de Rondom Watergangroute of de Aeën en Dieën-route, (routes ook op landschapswaterland.nl en landvanleeghwater.nl). Er is ook een Laag Holland wandelroutes-folder (alle routes op landschapwaterland.nl). Op atelierellykoot.nl staan 10 wandelroutes vanaf het lunchcafé. De Vereniging Oud Broek organiseert rondleidingen voor groepen, zie www.oudbroek.nl. Bootverhuur: Broeker Bootverhuur, Drs. J. van Disweg 4, www.broekerbootverhuur.nl

Evenementen

Huiskamerfestival 2015, 5/6 juni (avond): voorstellingen van 25 minuten in Broekse huizen (drie voor ca. €25). Voor alle evenementen in Waterland, zie www.waterlandseevenementen.nl.

Alle informatie: zie www.onswaterland.nl en www.vvvwaterland.nl

 

Woordenlijst

broek:  ’moerassig land, gebied dat geregeld overstroomt’

gouw: doorgaande weg langs een dwarssloot

schouw: overzetplaats voor personen

watergang: bevaarbare vaart of sloot

woude: hier was ooit bos

Waterland

Waterland (provincie Noord-Holland) hoort bij het beschermde nationale landschap Laag Holland. Het is een drassig veenweidegebied met vele sloten en vaarten. Onder de gemeente Waterland vallen onder meer Broek in Waterland, Monnickendam, Marken, Ilpendam, Watergang en Zuiderwoude.

Verder lezen?
Elke maand 15 premium artikelen gratis
Ik heb al een account / ik ben abonnee
Verder lezen?
U heeft deze maand 15 Premium artikelen gratis gelezen.
Tijd voor een abonnement!
15.4 °C
ZW4
Beurs AEX
AEX 519.64
+ / - -0.78%