Lactose intolerantie; hype of werkelijkheid?

Voedingsdeskundige Rolien Scheepbouwer. Foto: Simone Bär

Uit cijfers blijkt dat zelfs 1 op de 10 Nederlanders lactose intolerant is. Dat zijn bijna 1,5 miljoen mensen en dat is best lastig in een zuivel 'minded' land als het onze.

Wat is een lactose intolerantie precies, hoe kom ik erachter of ik dat heb en nog belangrijker, hoe ga ik ermee om? Een korte handleiding.

Wat is een lactose intolerantie?

Lactose is een suiker dat alleen in melk en melkproducten voorkomt, vandaar de naam 'melksuiker'. Om deze suikers te kunnen verteren maakt het lichaam het enzym lactase aan. Dit gebeurt in de dunne darmwand.

Bij mensen met een intolerantie of allergie gebeurt dit niet waardoor de lactose onverteerd in de dikke darm terecht komt en daar klachten veroorzaakt.

De darmflora 'vergist' de lactose waardoor er korte keten vetzuren en gassen (waaronder waterstof) ontstaan met als gevolg een opgezette buik, krampen, winderigheid en diarree. 

Hoe komt dit?

Intolerantie voor lactose kan aangeboren zijn of in de loop der jaren ontstaan. De aangeboren (congenitale) variant is de meest ernstige vorm maar is gelukkig vrij zeldzaam.

Baby's die hiermee geboren worden maken geen lactase aan en verdragen zelfs geen moedermelk waar ook een beetje lactose in zit. Zij zullen de rest van hun leven lactose vrij moeten eten. De meest voorkomende varianten zijn de primaire en secundaire intolerantie.

Bij primaire intolerantie maakt het lichaam te weinig lactase aan. Dit komt veel voor bij Afrikanen, Aziaten, Zuid-Amerikanen en Zuid-Europeanen omdat bij hen na het derde levensjaar de productie van lactase afneemt.

West-Europeanen en Noord-Amerikanen blijven over het algemeen voldoende lactase aanmaken en hebben er daardoor minder vaak last van.

Secundaire intolerantie

Dit type ontstaat bij een beschadigde darmwand. Oorzaak kan zijn een (chronische) darmontsteking, een darminfectie, na een darmoperatie of na bestraling van de darm.

De darmwand is dan niet meer in staat om voldoende lactase aan te maken. Dit is tijdelijk. Zodra de darmen zich herstellen gaat het lichaam zelf weer lactase aanmaken.

Overigens heeft niet iedereen last van een lactose intolerantie. Of je klachten krijgt hangt af van je algehele gezondheid en de samenstelling van je darmflora. Mensen met een prikkelbare darm krijgen bijvoorbeeld eerder klachten dan mensen met gezonde darmen. 

Intolerantie of allergie?

Een intolerantie betekent dat een bepaalde stof niet goed verdragen wordt, in dit geval lactose. Een voedselintolerantie is iets anders dan een voedselallergie. Een allergie is een abnormale reactie van het afweersysteem op bepaalde stoffen (allergenen).

Deze allergenen moeten helemaal vermeden worden omdat zeer kleine hoeveelheden al heftige reacties kunnen veroorzaken. Bij een intolerantie is het afweersysteem niet direct betrokken.

Veel mensen met een lactose-intolerantie kunnen bijvoorbeeld wel kleine hoeveelheden lactose verdragen. Uit onderzoek blijkt dat zij tot zo'n 12 gram lactose per dag kunnen verdragen. Dit komt neer op 1 groot glas melk of 2 schaaltjes yoghurt.

Test

Een lactose intolerantie kun je vaststellen middels een waterstof-ademtest of een lactose intolerantie test die beiden in het ziekenhuis worden afgenomen.

Bij het eerste onderzoek wordt waterstof in de uitgeademde lucht gemeten voorafgaand en na het drinken van een suikeroplossing met lactose. Bij de tweede test wordt de opname van suikers in het bloed gemeten.

Ook kun je een eliminatie dieet volgen waarbij je een bepaalde periode lactose vrij eet en een klachten dagboek bij houdt. Daarna ga je weer producten met lactose eten. Als de klachten toenemen dan heb je een lactose intolerantie.

Waar zit het in?

Lactose zit in alle zoete melkproducten zoals melk, chocolademelk, vla, pudding, pap, room(boter), slagroom, koffieroom, crème fraîche, roomijs, smeerkaas, smeltkaas en buitenlandse kazen. Ook in zuivelfrisdranken op basis van wei zit lactose.

In zure melkproducten zoals yoghurt of karnemelk zit het in mindere mate evenals in harde kaas. Helaas zit lactose ook in veel andere producten. Fabrikanten gebruiken melkpoeders of melkbestanddelen in bijvoorbeeld chocolade, koek, soep, worst, sausjes en snoep.

Daarnaast kan lactose toegevoegd zijn aan medicijnen en voedingssupplementen. Het zijn zeer kleine hoeveelheden die voor mensen met primaire of secundaire lactose-intolerantie niet of nauwelijks klachten zullen geven.

Bij mensen met aangeboren, erfelijke lactose-intolerantie kunnen deze echter wel klachten veroorzaken. Om problemen te voorkomen zul je dus altijd goed de etiketten moeten lezen.

Wat mag ik eten?

Alles wat niet op bovenstaande lijst staat. Het is een kwestie van goed opletten, vooral als je buiten de deur eet. De meeste mensen met een intolerantie verdragen kleine hoeveelheden en het is uitzoeken waar bij jou de grens ligt.

Melk en melkproducten zijn niet onmisbaar en kun je gemakkelijk vervangen door plantaardige varianten zoals soja-, amandel-, havermout- of rijstemelk. Roomboter door plantaardige margarine of kokosvet.

Ook kun je eventueel een enzympreparaat halen waarmee je van gewone melk lactose arme melk maakt. Deze melk is binnenkort overigens ook kant en klaar in de winkel verkrijgbaar (Campina). Bij de apotheek zijn tabletten verkrijgbaar die je kunt slikken als je een keertje iets met lactose wilt eten. Dit zijn wel kunstmatige oplossingen die je zo min mogelijk moet toepassen. Natuurlijk voedsel blijft de beste oplossing.

Op www.lactolerant.nl staat een lijst met lactose vrije producten die nu al in de winkels verkrijgbaar zijn.

Rolien Scheepbouwer

www.prowellness.nl
 

Rolien Scheepbouwer (1965) is voedings- en gewichtsconsulent en personal trainer/coach. Voor VROUW behandelt zij elke week een onderwerp.

Mail

Print

 Vrouw Nieuwsbrief