zondag 23 april 2017
Dit is het laatste Premium artikel dat u gratis kunt lezen. Tijd voor een abonnement!
premium

Tentoonstelling en boek over verzetsstrijdster Hannie Schaft

Ook zonder opsmuk een heldin

23 APR 2017 Esther Kleuver

De mythes rond Hannie Schaft zijn mede door de roman Meisje met het rode haar van Theun de Vries en de gelijknamige verfilming met Renée Soutendijk in de titelrol hardnekkig gebleken. Ze schetsen een geromantiseerd beeld van de Haarlemse verzetsstrijdster. Maar volgens historicus Peter Hammann heeft zij al die opsmuk helemaal niet nodig om bewondering af te dwingen.


Truus Oversteegen (l.) en Hannie Schaft verkleed als stelletje, vlak voor een aanslag, 1944.
Truus Oversteegen (l.) en Hannie Schaft verkleed als stelletje, vlak voor een aanslag, 1944.
Foto: Foto Verzetsmuseum

Drie jaar lang deed Hammann voor zijn boek Hannie onderzoek naar het leven en de (gewapende) verzetsdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog van Jannetje Johanna Schaft (Haarlem, 16 september 1920 – Bloemendaal, 17 april 1945), ook wel bekend als het meisje met het rode haar.

„Ik werd niet vrolijk van wat er tot nu toe over haar geschreven was. Hoewel het boek van Theun de Vries duidelijk een roman is, is de inhoud ervan door veel mensen opgetild tot een biografie. En ook in het boek van Ton Koster uit 1976, dat hij voornamelijk op getuigenissen baseerde, staan veel slordigheden. Die blijven vervolgens in stand doordat iedereen elkaar steeds maar weer blijft overschrijven. Ik wilde terug naar de bron. Me niet inlaten met valse romantiek of complottheorieën.”

Besmet

Zo verbaasde hij zich over het hardnekkige verhaal dat het graf van de door de Duitsers gefusilleerde Hannie Schaft in de duinen ontdekt zou zijn doordat haar rode haar boven het zand uitstak. „Dat is natuurlijk een indringend beeld, maar ze lag in een graf van een meter diep en haar haar was 27 centimeter lang. Dat is dus feitelijk onmogelijk. Ook de suggestie dat ze iets met haar maatje, verzetsstrijder Jan Bonekamp, zou hebben gehad, heb ik nergens kunnen staven. Ik ben er zelfs achter gekomen dat Theun de Vries dit verhaal, tegen de wil van de ouders van Hannie in, de wereld in heeft gebracht omdat hij nog wel een romance in zijn boek kon gebruiken.”

Truus Oversteegen roeit een kist met wapens het Noordzeekanaal over, circa 1943.
 
Truus Oversteegen roeit een kist met wapens het Noordzeekanaal over, circa 1943. Foto: Zie foto's zelf

Voor zijn research kreeg Hammann onder meer toegang tot de gesloten archieven van de CPN (Communistische Partij Nederland). Daar kwam hij erachter dat er vlak na de oorlog een gedenkboek had klaargelegen over gevallen communistische oorlogshelden om de partij een positieve boost te geven. Hoewel dit boek er nooit kwam, raakte de naam van Hannie Schaft na de oorlog wel degelijk langere tijd besmet omdat zij lid zou zijn geweest van de communistische partij.

De interesse van Peter Hammann voor Hannie Schaft is er al van kinds af aan. „Ik woonde in de Heussensstraat, tegenover de Van Dortstraat waar zij had gewoond. We keken allebei uit op dezelfde molen. Dat sprak natuurlijk ontzettend tot de verbeelding.”

Tijdens het schrijven van Lizzy, over het dagboek van de Haarlemse Elisabeth Krelage-Keppel Hesselink dat zij de laatste vijf maanden van de Tweede Wereldoorlog bijhield, kwam hij informatie tegen over diverse aanslagen waar Hannie Schaft bij betrokken was geweest. Het was de aanleiding om zijn jarenlange fascinatie dan eindelijk maar eens om te zetten in een boek.

Bewondering

Naar aanleiding van het boek van Hammann is in Museum Haarlem bovendien de expositie Vrouwen in Verzet; Hannie – Truus – Freddie ingericht. Hier zijn niet alleen het brilletje dat Hannie Schaft gebruikte als vermomming, haar pistool en sieraden te zien, maar ook foto’s en kindertekeningen. De tentoonstelling geeft een goed beeld hoe Hannie Schaft en haar vriendinnen Truus en Freddie Oversteegen zich tegen de Duitse bezetting verzetten.

Illustrator Eric J. Coolen maakte speciaal voor het boek ’Hannie’ een tekening van Hannie Schaft na de aanslag op Fake Krist in oktober 1944.
 
Illustrator Eric J. Coolen maakte speciaal voor het boek ’Hannie’ een tekening van Hannie Schaft na de aanslag op Fake Krist in oktober 1944. Foto: Illustratie Eric J. Coolen

Peter Hammann mag dan een aantal mythes rondom Hannie Schaft naar het land der fabelen hebben verwezen met zijn onderzoek, zijn bewondering voor de verzetsheldin is er niet minder om geworden. „Als mijn boek en deze tentoonstelling een ding aantoont, dan is het wel wat voor een bijzondere, stoere en moedige jonge vrouw Hannie Schaft is geweest. Daar hoef je echt niets aan toe te voegen. De feiten spreken voor zich.”

De expositie Vrouwen in Verzet is t/m 28 januari 2018 te bezoeken in Museum Haarlem. Info: museumhaarlem.nl. Meer informatie over het boek Hannie van Peter Hammann via: indeblijedruk.nl

Verder lezen?
Elke maand 15 premium artikelen gratis
Ik heb al een account / ik ben abonnee
Verder lezen?
U heeft deze maand 15 Premium artikelen gratis gelezen.
Tijd voor een abonnement!
16.7 °C
O2
Beurs AEX
AEX 516.71
+ / - -0.56%
Terrorist kopieerde James Bond
Wat hebben Ajax, 9/11 en James Bond te maken met de aanslag op de spelersbus van Dortmund? Arno...
zondag 23 april 2017