Entertainment/Cultuur
1884199175
Cultuur

Museum De Proefkolonie in Frederiksoord

Idealistische generaal hoopte paupers te verheffen in Drenthe

We vergeten het wel eens, maar Nederland is niet altijd een rijk land geweest. Nadat Napoleon was verslagen, rond 18181, was het hier armoe troef.

Generaal Johannes van den Bosch kon het leed in de vele achterbuurten niet langer aanzien en bedacht een ambitieus plan: paupers uit de steden zou hij naar de woeste gronden van Drenthe brengen. Daar zouden zij werk, onderdak en - heel uniek in die tijd - verplichte scholing voor hun kinderen krijgen en zelfs toegang tot gezondheidszorg.

In Museum De Proefkolonie in het Drentse Frederiksoord maak je middels moderne multimedia projecties kennis met diverse families uit steden als Leiden en Amsterdam die uitverkoren zijn om een nieuw leven op te bouwen als boer. Vol goede moed en met hoog gespannen verwachtingen vertrekken zij. De tocht is echter zwaar en lang en moet deels per schip over de Zuiderzee en deels te voet worden afgelegd.

Sociaal experiment

Dankzij schenkingen van rijke Nederlanders en steun van de koning had de sociaal bewogen Van den Bosch 52 boerderijtjes laten bouwen, waar de gezinnen zo in konden trekken. Ook een setje werkkleding en zondags goed lag klaar. In ruil daarvoor moest het land erom heen bewerkt worden. Van den Bosch had tot achter de komma nauwkeurig berekend dat zijn sociale experiment een uitstekende investering zou zijn en uiteindelijk meer geld zou opleveren, dan het zou kosten.

Helaas was de praktijk, zoals altijd, weerbarstig. Niet iedere arbeider uit de stad was in de wieg gelegd voor een carrièreswitch naar boer. Opbrengsten waren niet zelden minder dan beraamd. Ook omdat oogsten soms mislukten. Botte pech, waarmee Van den Bosch nauwelijks rekening mee had gehouden in zijn goed bedoelde plannen. De Maatschappij van Weldadigheid werd dan ook niet het ’paradijs', waar menigeen van droomde.

Leerplicht

Niettemin wekt anno 2020 de aanpak van de generaal ook bewondering. De sociale voorzieningen die hij introduceerde in zijn landbouwkolonie, waren hun tijd ver vooruit. De leerplicht voor kinderen tot en met 12 jaar bijvoorbeeld zou in de rest van Nederland pas in 1901 ingevoerd worden. Ook de toegang tot een arts en ziekenboeg was iets waar arme sloebers in de stad alleen maar van konden dromen.

Op speelse en interactieve wijze maakt het museum de voors en tegens van de Proefkolonie voor jong en oud aanschouwelijk. En na afloop pak je - zeker bij droog weer - de fiets om met eigen ogen de boerderijtjes, het kerkje, de tuinbouwschool en de prachtige omgeving te bekijken.