Entertainment/Cultuur
1909744028
Cultuur

Vincent schilderde ook tijdens psychose

Zelfportret uit Oslo is toch echte Van Gogh

Dit zelfportret blijkt door Vincent van Gogh te zijn geschilderd.

Dit zelfportret blijkt door Vincent van Gogh te zijn geschilderd.

Lang waren er twijfels over het zelfportret van Vincent van Gogh uit de collectie van het Nasjonalmuseet in Oslo. Maar vanmorgen maakte het Van Gogh Museum in Amsterdam een einde aan alle onzekerheid. Het zelfportret dat al sinds het begin van de vorige eeuw in het Noorse museum hangt, is toch echt van de hand van de wereldberoemde Hollandse schilder.

Dit zelfportret blijkt door Vincent van Gogh te zijn geschilderd.

Dit zelfportret blijkt door Vincent van Gogh te zijn geschilderd.

Uitgebreid technisch en stilistisch onderzoek van de experts van het Van Gogh Museum heeft nu aangetoond dat Vincent het doek in de late zomer van 1889 vervaardigde. In die periode verbleef de kunstenaar, die aan zenuwinzinkingen en hallucinaties leed, in de inrichting in Saint-Rémy. Hij was er opgenomen vanwege zijn eerste, zware psychose.

Volgens kunsthistoricus en onderzoeker Louis van Tilborgh van het Van Gogh Museum is het doek onmiskenbaar van de hand van Vincent. „Ook is het wel een enigszins afwijkend werk in zijn oeuvre. Maar op basis van stijl en materiaalkeuze is er geen reden om aan de authenticiteit te twijfelen. Van Gogh werkte vaker op canvas zonder gronderingslaag en ook het modderige groen dat hij hier gebruikte, zie je terug in ander werk, zoals zijn schilderij Kreupelhout uit datzelfde jaar dat in onze collectie zit.”

Onderzoeker Louis van Tilborgh: „Op basis van stijl en materiaalkeuze is er geen reden om aan de authenticiteit te twijfelen.”

Onderzoeker Louis van Tilborgh: „Op basis van stijl en materiaalkeuze is er geen reden om aan de authenticiteit te twijfelen.”

„Bovendien wordt het zelfportret ook genoemd in zijn brieven. Op 20 september 1889 schreef Vincent aan zijn broer Theo: ’Ik heb nog een ander (zelfportret, red.) dat een poging was uit de tijd dat ik ziek was’. De kunstenaar kwam net uit een psychose die anderhalve maand had geduurd. Op het schilderij uit Oslo verbeeldde hij zichzelf als een man met een schichtige, angstige blik in de ogen, die typisch is voor depressieve patiënten.”

Opvallend is dat Van Gogh zijn anders zo nerveuze en levendige verfstreken hier platgedrukt heeft met een paletmes. „Dat is inderdaad afwijkend”, geeft Van Tilborgh toe. „En dat zorgde mede voor de twijfel aan de echtheid van dit doek sinds de vroege jaren zeventig van de vorige eeuw. Maar ik ben ervan overtuigd dat Van Gogh bewust gebruik heeft gemaakt van het paletmes om de verf minder levendig te maken. Juist om zijn stemming van dat moment, waarin hij verward en depressief was geweest, uit te drukken.”

Ziek

Voorheen werd altijd aangenomen dat Van Gogh niet werkte als hij ziek was. Maar nu blijkt dat hij toch het penseel ter hand heeft genomen tijdens een inzinking. Vooralsnog is dit het enige werk waarvan met zekerheid bekend is dat hij het werkelijk geschilderd moet hebben tijdens een psychose.

Conservator Mai-Britt Guleng van het Nasjonalmuseet in Oslo is dolgelukkig met de uitkomst. „Dat spreekt voor zich. Lange tijd toonden wij het schilderij aan het publiek met de vermelding ’toegeschreven aan Van Gogh’, nu kunnen we voluit zeggen dat het een echt werk van zijn hand is. Ons museum is op dit moment gesloten wegens renovatie en nieuwbouw. In het voorjaar van 2021 heropenen wij als het grootste kunstmuseum van Scandinavië. Voor ons zelfportret van Van Gogh zal zeker een prominente plek zijn, naast al onze werken van Edvard Munch.”

Voorlopig is het Noorse zelfportret vanaf vandaag te zien in het Van Gogh Museum in Amsterdam. Eerst op de derde verdieping van het museum en vanaf 21 februari in de nieuwe tentoonstelling In the picture. Deze expositie gaat over de rol en betekenis van het kunstenaarsportret in de kunstgeschiedenis.