Entertainment/Royals
1961234798
Royals

Negentigjarige historica schreef boek over beroemde voorvader

Waaraan dankt 16e-eeuwse ridder ’Jan met de kaak’ zijn bijnaam?

Jan II van Wassenaer, 16e-eeuws portret door Jan Mostaert

Jan II van Wassenaer, 16e-eeuws portret door Jan Mostaert

Jan II van Wassenaer, beter bekend als ’Jan met de kaak’, was een van de beroemdste ridders in het 16de eeuwse Holland. Bij het beleg van Padua in 1509, waar hij meevocht in het leger van de Duitse keizer Maximiliaan brak een kogel zijn kaak en verloor hij zeven tanden. Op latere portretten toont hij trots zijn littekens, het bewijs van zijn dapperheid.

Jan II van Wassenaer, 16e-eeuws portret door Jan Mostaert

Jan II van Wassenaer, 16e-eeuws portret door Jan Mostaert

In de adellijke familie Van Wassenaer is ’Jan met de kaak’ al vele generaties lang een iconische figuur. Louise van Wassenaer deelde met haar man Otto een grote liefde voor de vaderlandse geschiedenis, waarin zijn voorouders zo’n belangrijke rol speelden. Eigenlijk had zij samen met hem een boek over Jan II willen schrijven. „Maar helaas overleed hij al in 1996, het jaar waarin het met pensioen zou gaan.”

Belofte

Dat woensdag nu toch het boek Tragiek en heldendom, over het leven van Jan II van Wassenaer, burggraaf van Leiden, ten doop wordt gehouden op kasteel Duivenvoorde in Voorschoten, de vroegere woning van een van Jans neven, is geheel te danken aan het doorzettingsvermogen van de schrijfster, die in januari haar negentigste verjaardag hoopt te vieren. „Het is een belofte aan mijn overleden echtgenoot die ik hiermee inlos”, zegt ze.

Binnenhof

Zes jaar lang werkte de gedreven dame, die haar studie geschiedenis aan de Universiteit Leiden nooit afmaakte, doch jarenlang als kinderpsychotherapeut bij het Haagse Riagg werkzaam was, aan het boek. „Het is een stevige geschiedenisles geworden”, geeft ze toe. Want behalve over Jan II gaat het ook over andere voorouders, zoals Meilendis van Belle uit Frans Vlaanderen. „Zij was getrouwd met Philips I, de eerste die zich Van Wassenaer noemde. Zij woonde tot haar dood in 1229 in Den Haag, in de ’Hof’, waar later ons Binnenhof gebouwd zou worden.”

Wittebroodsweken

Maar terug naar Jan II, toch wel de grootste avonturier in de familie. Hij huwde in 1511 met Josina van Egmont. Maar de wittebroodsweken hebben waarschijnlijk niet lang geduurd. Nieuwe oorlogen lonkten. Samen met zijn neef Arent van Duivenvoorde, aanvoerder van de Hollandse vloot, streed hij aan de zijde van de Deense koning tegen de Vrijstad Lübeck. En in 1512 versloeg hij bij Jutphaas het leger van Karel van Gelre. Een overwinning die hij uiteindelijk met zijn vrijheid moest bekopen.

"’Hij zat twee jaar opgesloten in een kooi’"

Louise van Wassenaer knikt. „Dat is toch zo’n spannend, maar gruwelijk verhaal. De hertog van Gelre liet hem op kerstavond van dat jaar gevangen nemen. Hij werd opgesloten in kooi, hangend in een gewelf in kasteel Dikke Tinne in Hattem. Iedereen kon hem daar zien. Twee jaar lang werd hij daar vastgehouden. Hij werd uitgelachen, bespot en zelfs verwond. Het moet een enorme beproeving geweest zijn. Pas na twee jaar werd er voldoende losgeld bij elkaar geharkt: 20.000 goud florijnen. Omgerekend naar hedendaags geld is dat circa 3 miljoen euro.”

Louise van Wassenaer met Jan II bij Kasteel Duivenvoorde.

Louise van Wassenaer met Jan II bij Kasteel Duivenvoorde.

Ze schudt haar hoofd. „Die wreedheid van Karel van Gelre is toch ongehoord. Hoe verzin je het om een gevangene in een kooi op te hangen? En dan te bedenken dat de moeder van Jan II, Johanna van Halewijn, lange tijd Karel van Gelre en zijn zus verzorgd heeft toen zij nog kinderen waren. Ik denk weleens dat Karel het Jan kwalijk nam dat zijn moeder hem in de steek heeft gelaten en zich op deze manier heeft gewroken”

Brieven

Eenmaal weer vrij wordt Jan II aangenomen als officier in de legers van landvoogdes Margaretha. Tot haar vreugde ontdekte Louise van Wassenaer in de archieven van Margaretha van Bourgondië ook tien brieven, gericht aan haar, geschreven door Jan II. „Ik wist niet wat me over kwam. Zo bijzonder. Natuurlijk vroeg hij haar om financiële steun en vroeg hij haar om weer bij haar in dienst te mogen treden. Maar uit de brieven spreekt ook hoe dapper, reislustig en trouw hij was. Daarnaast toont hij zich vreselijk bezorgd om de oorlog in Friesland, waar hij meevocht om het gezag van keizer Karel V te vestigen.”

Wondkoorts

Een zorg die niet ten onrechte bleek. „Bij het Friese dorp Sloten dat zich hevig verzette, werd hij in zijn arm geraakt door een kogel. Door een verkeerde behandeling van een arts kreeg hij wondkoorts, waaraan hij op 4 december 1523 bezweek. Hij kreeg een ongelooflijk eervolle begrafenis in de Kloosterkerk van Den Haag. De monnik Aurelius schreef een fraai lofdicht voor hem, dat wordt bewaard in de UB in Leiden. Een vriend heeft het voor mij vertaald uit het Latijn. Het is in zijn geheel opgenomen in mijn boek.”