Nieuws/Entertainment

Acteur John Hurt (1940-2017)

Ook bepalend in kleine rollen

Door Marco Weijers

AFP

Eerder deze week vierde de Britse acteur John Hurt nog zijn 77e verjaardag, gisteren overleed hij aan de gevolgen van kanker. Met een markant stemgeluid, z’n wat verkreukelde uiterlijk en zijn grote acteertalent, lukt ’t hem om met zelfs op kleine rollen zijn stempel te drukken.

AFP

John Hurt, later in zijn carrière als toverstokkenmaker Olivander te zien in de Harry Potter-films, bewees bijvoorbeeld hoe bepalend zijn spel kon zijn met een gelauwerd optreden in Alan Parkers Midnight express (1978). Daarin maakte hij als gemartelde gevangene een onuitwisbare indruk. Memorabele bijrollen als deze wisselde hij door de jaren heen af met hoofdrollen. Zoals in The elephant man (1980) van David Lynch, waarin zelfs de dikke laag prothetische make-up van het titelpersonage de acteur niet in de weg bleek te staan. Voor beide rollen ontving hij een Oscar-nominatie.

John Hurt (L), acteur Brad Davis (M) and AMerikaanse schrijver Billy Hayes poseren voor de film Midnight Express (1978).

John Hurt (L), acteur Brad Davis (M) and AMerikaanse schrijver Billy Hayes poseren voor de film Midnight Express (1978).

AFP

In zijn rol als toverstokkenmaker Olivander in de Harry Potter-films.

In zijn rol als toverstokkenmaker Olivander in de Harry Potter-films.

Hollandse Hoogte

Ook in Tinker tailor Soldier Spy (2011) speelde Hurt een bepalende bijrol en hielp hij regisseur Tomas Alfredson bij het oproepen van de paranoïde sfeer die deze spionagethriller kenmerkt. Spion leek de acteur een eenzaam beroep, vertelde hij destijds in Venetië aan De Telegraaf. „Spionnen en acteurs hebben met elkaar gemeen dat observatie de basis vormt van wat ze doen. Daarmee houden de overeenkomsten wel op. Waar spionage zich afspeelt in het verborgene, vraagt acteren juist om openheid. Onthullen is mijn ambacht. Als acteurs willen we delen wat we te weten zijn gekomen, daar putten we onze bevrediging uit. Voor mij is dat ook een reden om steeds weer terug te keren in het theater. Omdat daar mijn band met het publiek het sterkst is. Een heerlijke sensatie.”

John Hurt (R) in The Elephant man.

John Hurt (R) in The Elephant man.

ONBEKEND

Hij toonde zich bij die gelegenheid ook erg tevreden over de Zweedse regisseur van de film, Tomas Alfredson. „Dat producent Working Title dit oer-Britse drama in handen gaf van een buitenlander, is een geïnspireerde keuze gebleken. Tinker tailor soldier spy heeft geprofiteerd van de afstand en objectiviteit die Tomas in bracht.”

„Buitenstaanders hebben vaker van die verrassende perspectieven”, vond Hurt. „Toen de Engelse regisseur John Schlesinger Midnight cowboy maakte, leerden we als bioscoopganger New York ineens van een heel andere kant kennen. Iets soortgelijks geldt voor de horrorfilm The shout van Jerzy Skolimowski, waarin ik ook meespeelde. Hij bleek als Pool een compleet ander beeld van het Engelse landleven te hebben dan ikzelf en mijn landgenoten: bizar, maar verfrissend. Welbeschouwd profiteerde ook The elephant man van zo’n frisse blik, in dat geval op het Victoriaanse Engeland. Al is de bijzondere kijk van David Lynch misschien niet eens zozeer Amerikaans, als wel typisch Lynchiaans te noemen.”

Toch was een klik met de regisseur voor John Hurt over het algemeen niet voldoende, verduidelijkte hij later in Berlijn, tijdens een interview over de film Snowpiercer (2013). „Meestal zie ik van tevoren een script, wat dit keer niet het geval was. Maar als dat wel zo is, is mijn eerste criterium: heeft deze film kans van slagen op het beoogde speelveld? Dat blijft natuurlijk een volkomen subjectieve inschatting. Maar als ik daaraan twijfel, haak ik af. Vervolgens kijk ik naar de rol waarvoor ik ben gevraagd ben. Groot of klein, dat interesseert me niet. Waar het mij om gaat, is of ik er iets mee kan. Of er voor mij iets persoonlijks aan toe te voegen valt. Iets wat een andere acteur niet op dezelfde manier zou kunnen doen. Het derde aspect is de regisseur. Je hoopt op een relatie waarbij je mét hem kan werken aan een film, in plaats van vóór hem.”

Voor Snowpiercer werd Hurts gebogen onderbeen riemen aan zijn bovenbeen gegespt om van zijn personage een eenbenige man te maken. Bepaald oncomfortabel. Net als in The elephant man, waarbij hij schuilging onder dikke lagen ’prosthetics’ om zijn gestalte te misvormen. „Toch zoek ik niet bewust naar fysieke uitdagingen. Maar als een rol erom vraagt, schrik ik er niet voor terug. In zo’n geval kan het ook helpen in mijn spel. Hoe ik te werk ga, verschilt verder van film tot film. Een vaste techniek heb ik niet. Soms moet je hele lappen tekst uit je hoofd leren: dat is een spier die te trainen is. In andere gevallen is op tijd op de set zijn al genoeg.”

„Een ’method actor’ voel ik me helemaal niet”, stelde hij in Berlijn. „De ideeën van Lee Strasberg vind ik zelfs destructief”, vertelde Hurt, verwijzend naar een van de grootste pleitbezorgers van deze acteeropvatting. „Waarom zou je als acteur voortdurend uit je eigen ervaringen moeten putten? Erg spannend vind ik dat niet. En hoe zou je ’t aanpakken als je vanuit die filosofie een moordzuchtige maniak als Caligula moest spelen? Probeer dan maar eens geestelijk gezond te blijven! Lijkt me onmogelijk. Wat is er mis met onze verbeelding? Niks toch?”