Nieuws/Financieel

De maakbare crisis

De column van vandaag gaat over hoe de maakbaarheidgedachte (het idee dat de maatschappij van boven af (lees overheid) in de gewenste vorm te kneden valt) het financiële systeem heeft geholpen zichzelf op te hangen. Als zij hangen, dan hangen wij burgers ook. Dit is “too big to fail”. Dit alles hebben we met name te danken aan de maakbaarheidpolitici die met een ontzagwekkende combinatie van naïviteit, onkunde en hebzucht het monster hebben gecreëerd dat regulatie heet.

Laat ik eerst beginnen met een uithaal; wist u dat het idee van de maakbare samenleving met name leeft in het socialisme, sociaaldemocratie, communisme, stalinisme, maoïsme, fascisme en nationaalsocialisme? Gezien er 3 idioten met een Prinsenvlag nodig zijn om een partij als Nazi’s te bestempelen (en daarmee 21% van de kiezers), wat moet de goegemeente dan wel niet maken van de rest van de politieke partijen gezien het voorbeschrevene?

Crisis

Sinds de financiële crisis wordt er veel gesproken over de regulering van de financiële sector. Het beeld wordt zelfs geschetst dat regulering zowat niet bestaand is, maar dat is bezijden de waarheid. De realiteit is dat er veel regulering is, maar dat deze slecht en ondoordacht is en enorm veel nevenschade veroorzaakt. Dit komt door de drang naar controle en de angst voor risico die allesbepalend is geweest in de totstandkoming van regulatie.

Risico is niet slecht, zolang, over het geheel genomen, de(potentiële) winst het genomen risico rechtvaardigt. Zonder risico geen Microsoft, geen penicilline, geen luchtvaart en zo verder. Probleem is alleen dat binnen de financiële sector en de instanties die voor de regulering zorgen (meestal overheden en de sector zelf) er een enorme risicoaversie is ontstaan. Althans, risico wat te zien is op de balans. Door regulering (en kortzichtige investeerders) worden risico’s vaak afgestraft. De droom is om veel winst te maken met nul risico. Dit is net zo iets doms als rijk worden door niet te werken, maar met behulp van boekhoudregels (ook vorm van regulering) en fout geprijsde financiële producten heeft de financiële sector dit, ogenschijnlijk, voor elkaar gekregen.

Scotty, beam the risk away

Een lening aan een Spaans bouwbedrijf? Geen probleem door een Credit Default Swap (CDS) te kopen. Deze verzekering zorgt ervoor dat mocht dit bedrijf failliet gaan, de houder van de CDS wordt vergoed, dus nul risico! Kost natuurlijk wel wat zo’n CDS, maar vergeleken met het risico is het peanuts. Probleem is met de uitgever van de CDS. In de VS was dat bijvoorbeeld AIG. Die verkocht deze faillissementsverzekeringen (op Amerikaanse hypotheken) aan de lopende band voor een veel te lage prijs. Puntje bij paaltje, ze konden hun verplichtingen niet nakomen.

De drang om risico’s te onderdrukken heeft juist het tegenovergestelde opgeleverd. Om risico’s te reduceren zijn er allerlei vage producten zoals CDS op de markt gekomen, zijn er allerlei manieren gevonden om risico’s buiten de balans te houden (puur optisch) en zo verder. Deze handelingen zorgen ervoor, in eerste instantie, dat het risico van het desbetreffende financiële bedrijf omlaag gaan, maar dat het risico voor de gehele sector (systeemrisico) wel wat omhoog gaat.

Op een gegeven moment neemt zowel het risico voor het individuele bedrijf alsmede voor de sector juist toe. Om het bovenstaande voorbeeld aan te houden, door AIG konden de hypotheekbedrijven aan Jan en alleman een hypotheek aan te smeren. Deze werden verpakt en gecombineerd met de faillissementsverzekeringen van AIG. Hierdoor werd dit ineens een financieel product met een erg laag risico (was immers verzekerd).

Hierdoor waren pensioenfondsen, die door regulering niet in risicovolle leningen mochten beleggen, opeens in de markt voor deze producten. Door vraagtoename van deze partijen, werd het nog aantrekkelijker voor de hypotheekbedrijven om nog meer hypotheken weg te zetten.

In eerste instantie lijkt het dus dat de pensioenbelegger minder risico loopt maar door de foutgeprijsde faillissementsverzekering is de sector als geheel (dus inclusief AIG) juist risicovoller geworden. De regulering van zowel (pensioen)beleggers, banken en verzekeraars en boekhoudregulering hebben er uiteindelijk dus voor gezorgd dat er meer in plaats van minder risico werd genomen. Toen Lehman Brothers omviel werd dit maar al te duidelijk.

Mislukking

Ik ben niet tegen regulering, maar deze zal gericht moeten zijn op het inzichtelijk maken van de risico’s in plaats van het onderdrukken van risico’s. Het inzichtelijk maken zorgt juist voor de correcte prijs en zorgt ervoor dat de juiste beleggingen/leningen bij de juiste partijen terecht komen. Maar het maakbaarheidsdenken werkt zo niet, die is immers centralistisch in plaats van decentralistisch. Hierdoor is de financiële sector enorm vergoot, enorm verweven en volgeladen met verborgen risico’s. De crisis die we nu hebben is er één die gemaakt is. Blijkbaar zijn crises wel maakbaar.       

Achtergrondlinks bij deze column:

Systeemrisico

De breuk tussen gevolg en oorzaak

Maakbaarheiddenken

Zieke relatie Staat en Bank