1067894
Financieel

De zieke man van Europa heeft een paardenmiddel nodig

Vorige week was een zwarte dag in onze economische geschiedenis. Toen werd bekend dat de Nederlandse economie tot de slechts presterende van de EU behoort. Met een verwachte krimp van ruim 1% dit jaar zitten we in de Europese achterhoede van zwakke landen. Tot voor kort maakte Nederland nog deel uit van de kopgroep van landen met een sterke economie. Deze diepe val van onze economie heeft al tot internationale publicaties geleid waarin Nederland wordt afgeschilderd als de zieke man van Europa. Hoewel niet waar en zwaar overdreven, ons land heeft immers met Duitsland het grootste handelsoverschot in de EU, is deze publiciteit slecht voor ons internationale investeringsklimaat.

Zowel in politiek Den Haag als in kringen van economen is verschillend gereageerd op de afgang van ons land. De regeringscoalitie gaat door op de oude voet en verwacht dat het vanzelf weer goed komt. De oppositie is eensgezind: het roer moet om en het kabinet zou het voorgenomen nieuwe ombuigingspakket van € 6 miljard fors moeten aanpassen en verkleinen.

Een verdere neergang van onze economie

De meeste economen zijn van mening dat het ombuigingspakket van tafel moet. Het pakket heeft tot gevolg dat de verwachte economische groei in 2014 van 0,75% zal krimpen naar rond de nul %. Daardoor wordt Nederland volgend jaar geconfronteerd met een historisch hoge werkloosheid van meer dan 700.000 mensen. Veel werklozen moeten vrezen nooit meer aan het werk te komen. Juist daarom moet het roer om en het beleid primair gericht worden op groei en werkgelegenheid.

We hebben groei nodig

Voor het terugdringen van de werkloosheid heeft Nederland groei nodig en geen lapmiddelen zoals banenplannen waarvan we weten dat ze weggegooid geld zijn. Volgens de economische leerboekjes zijn er betere oplossingen, zoals het aanzwengelen van de consumentenbestedingen die op een dieptepunt zijn beland en het slim stimuleren van de bouwsector. Maar zowel binnen als buiten de politiek verschillen de opvattingen over de vraag hoe we weer groei in ons land kunnen krijgen. Eén ding staat daarbij wel vast: met het huidige ombuigingsbeleid waarbij de nadruk ligt op de schatkist, lukt dat in ieder geval niet. Maar zelfs op dat punt boekt Rutte 2 geen succes. De uitkomst van het huidige beleid is dramatisch: onze economie krimpt, de werkloosheid loopt sterk op en het tekort en de overheidsschuld nemen toe. De economische geschiedenis wijst uit dat alleen met een combinatie van hervormingen, bezuinigingen en stimulansen voor economische groei de overheidsfinanciën gezond gemaakt kunnen worden.

Slim stimuleren werkt wel

De tegenstanders van stimulansen voeren veelal de volgende bezwaren aan. Het kabinet heeft geen geld en kampt nu al met een begrotingstekort dat boven de Europese norm van 3% ligt. Bovendien vinden ze dat de Nederlandse overheidsschuld nu al gevaarlijk hoog is. De tegenstanders menen ook dat de groei niet of nauwelijks zal toenemen, omdat een groot deel van het stimuleringsgeld niet in Nederland wordt besteed maar buiten ons land. Het zou voor een belangrijk deel opgaan aan importgoederen. Op zich is het waar dat een deel van het geld, mede afhankelijk van het stimuleringspakket, naar het buitenland weglekt. Bij een belastingverlaging voor burgers zal meer dan de helft van dit bedrag de economie niet aanjagen doordat het weglekt naar het buitenland en voor een deel ook gebruikt zal worden voor sparen en het aflossen van schulden. Maar het is goed mogelijk een pakket samen te stellen dat er toe leidt dat ten minste 80% van het geld ten goede komt aan de Nederlandse economie.

Stimuleren buiten de schatkist om

Het kabinet zit met een lege schatkist zit en heeft geen structurele middelen om de economie op te peppen. Maar buiten de schatkist om heeft het kabinet wel voldoende financiële ruimte om net als in verschillende andere landen via de staatsschuld de groei en werkgelegenheid een impuls te geven. Kijken we naar andere landen dan heeft Nederland voor een dergelijke oppepper ten minste nog een ruimte van rond de € 18 miljard ( 3% BBP). Zou dit bedrag worden aangewend om onze economie een paardenmiddel toe te dienen dan nog blijft ons land wereldwijd tot de kopgroep van landen behoren met de laagste overheidsschuld. Ook onze jeugd profiteert van deze impuls, niet alleen in de vorm van een grotere kans op een baan, maar krijgt ook als erfenis een sterkere economie. Zo zijn in de VS met de extra staatsschuld omvangrijke investeringen gefinancierd, zoals in wegen, spoor en andere infrastructuur die van groot belang zijn voor de toekomstige economische groei.

Overzicht van staatsschulden (2012)

 

Een gebrek aan groei is het probleem

De meeste landen hebben een veel grotere staatsschuld en hogere rentelasten , maar tegelijk ook een economisch groei die hoger is dan bij ons. Die groei gebruiken ze nu om geleidelijk aan tekorten en overheidsschulden terug te dringen. Hoe paradoxaal ook: je moet in tijden van crisis extra schulden maken om de totale schuld te kunnen afbouwen. Het moet dan wel gaan om een extra schuld die slim wordt ingezet om de economische groei aan te jagen, zoals in de VS.  Bij het kabinet leeft het idee dat de huidige hoogte van onze overheidsschuld een gevaar voor onze economie in houdt. Maar, het huidige beleid is het echte gevaar.  Dit idee wordt gelogenstraft door de feiten en de gang van zaken in andere, goed presterende landen.

Het verschil tussen Rutte 2 en de regeringen in deze landen, bijvoorbeeld de VS,  is dat de politiek zich daar meer druk maakt om de groei van hun economie en werkgelegenheid en pas in tweede instantie om de overheidsschuld. Ze kiezen voor een hoge schuld met een  goeddraaiende economie met werkgelegenheid voor de burgers en niet voor een lagere schuld met  een slecht draaiende economie en een torenhoge werkloosheid. Deze landen gaan er vanuit dat het zonder groei nauwelijks mogelijk is deze schuld snel te verkleinen. De economische geschiedenis bevestigt het gelijk van deze landen. De oplopende staatschuldquote in ons land (dit jaar richting 74% BBP) is mede het gevolg van de krimpende economie

Hoog tijd voor een paardenmiddel

Om die reden wordt Rutte 2 door de meeste economen en zelfs internationale denktanks opgeroepen om een ander beleid te gaan voeren. Ons land heeft een beleid nodig waarbij de nadruk ligt op economische groei door middel van economische hervormingen en stimulansen om de economie aan te jagen, waarbij noodzakelijke ombuigingen over meerdere jaren worden uitgesmeerd. Dit beleid heeft niet alleen als voordeel dat de groei wordt aangejaagd, maar ook dat de staatsschuldquote zal dalen.

Ook het liberale smaldeel in de coalitie zal deze uitkomst moeten aanspreken. De groei kan worden aangewakkerd met middelen uit goedkope staatsleningen. Zo kan de coalitie samen met constructieve oppositiepartijen invulling geven aan een economische zweepslag van ten minste € 18 miljard. Met dit bedrag kunnen ook wensen van de oppositie, zoals een impuls voor ons onderwijs, worden gehonoreerd en tevens voldoende steun worden ‘gekocht’ in de Senaat.

In eerdere publicaties hebben wij aangegeven dat het kabinet in de vorm van publiekprivate samenwerking (PPS)  goed renderende investeringsprojecten zou kunnen financieren, zoals lokale projecten voor duurzame energie,  glasvezelnetwerken die super snel internet mogelijk maken en energiebesparingen in woningen en kantoren.   Deze projecten versterken onze economie, jagen de groei aan en leveren extra banen op. Met een bedrag van bijvoorbeeld € 10 miljard kan een extra groei worden gerealiseerd van rond de 0,5 %.