1100169
Financieel

Wat de ECB kan doen om de economie te stimuleren

Een meerderheid van de marktvolgers verwacht niet dat de ECB de rente vandaag zal verlagen. Maar dat is geen reden om het besluit van 'Super Mario' Draghi niet te volgen: hij heeft immers meer wapens om de economie te stimuleren.

Een nieuwe renteverlaging wordt dus even niet verwacht, maar meerdere economen wijzen er ook op dat een nieuwe renteverlaging op zichzelf weinig zin heeft.

Al is het alleen maar omdat de rente al historisch laag staat, op 0,5%, en het probleem niet zo zeer in het niveau van dat tarief zou zitten, maar meer in het feit dat banken (bijvoorbeeld in Zuid-Europa) de lage rente niet genoeg aangerijpen om soepeler krediet te verstrekken aan burgers en consumenten.

Op die manier heeft een renteverlaging weinig effect en zie je er in de reële economie weinig van terug, al kan op de financiële markten natuurlijk weer een geheel andere werkelijkheid bestaan.

Wat Draghi al deed om de economie te helpen

En de Italiaan heeft al veel gedaan om de economie te stimuren. De rente van de ECB, nu 0,5%, stond nooit eerder zo laag. Het is de bedoeling dat banken en consumenten zodoende goedkoper kunnen lenen van banken.

Bovendien heeft Draghi via zijn LTRO-programma, in december 2011 en februari 2012 bij elkaar zo'n €1 miljard aan spotgoedkope driejaarsleningen aan banken verstrekt. De rente die banken daarover betalen is flexibel, fluctueert met het belangrijkste rentetarief van de ECB. Banken hebben deze leningen, tot vreugde van Draghi, deels al terugbetaald aan de ECB.

Daarnaast gaf Draghi vorig jaar met zijn woorden 'whatever it takes' in Londen, juli 2012, aan alles te doen wat in zijn macht ligt om de euro te redden. Later bleek dat dit inhield dat de ECB, onder voorwaarden, onbeperkt staatsleningen kan opkopen van landen die in de problemen zitten (en al noodhulp hebben aangevraagd, voor Spanje kan dit dus niet). Deze constructie wordt ook wel aangeduid onder de noemer OMT. Daardoor daalt de rente in die landen, zijn die landen uiteindelijk goedkoper uit bij het lenen van geld en hebben ze meer ruimte om de eigen economie weer draaiende te krijgen.

Zowel het LTRO-programma als Draghi's woorden van juli 2012 zijn volgens marktvolgers zaken geweest die de eurozone voor zeer grote problemen hebben behoed. Ten tijde van de eerste LTRO-ronde dreigde immers een credit crunch en het de woorden 'whatever it takes' kwamen ook op een moment dat Zuid-Europese rentes hoog stonden; een stuk hoger dan nu.

Wat Draghi nog meer kan doen

Draghi zou bijvoorbeeld de deposito-rente, het tarief waartegen banken geld stallen bij deze centrale bank, naar negatief kunnen brengen. Eerder verlaagde hij dit tarief al. Momenteel staat dit tarief op 0. Wanneer je banken laat betalen voor het stallen van geld bij de ECB, heb je kans dat banken minder geld gaan stallen en meer in de economie brengen. Dat zou een positief effect kunnen hebben.

Aan de andere kant kleeft er ook een aantal nadelen aan zo'n negatieve rente. Zo zal het voor banken moeilijker worden kort geld op te halen bij money markt fondsen en kunnen banken met grote overschotten bij de centrale bank de kosten doorrekenen aan klanten. Ook wordt de kans groter dat banken die geld geleend hebben van de ECB en dit gebruiken als buffer, dit geld terugstorten. Daardoor wordt de geldmarkt krapper en de rente juist hoger. Tenslotte zouden bedrijven en huishoudens ook massaal contant geld gaan bewaren, omdat het niet meer aantrekkelijk is dat op een rekening te storten.

Een andere manier om te helpen is om de regels betreffende de obligaties die banken als onderpand brengen om leningen te krijgen, te versoepen. Weliswaar heeft de ECB dan meer risco om het geld niet terug te krijgen, maar bedrijven hebben dan betere mogelijkheden om geld uit te lenen aan consumenten en bedrijven.  

Mkb-bedrijfsleven

De ECB kijkt naar nieuwe manieren om de economie te kunnen stimuleren. ,,Ze zouden bijvoorbeeld Asset Backed Securites (ABS´en, verhandelbare leningen van ondernemingen met onderpand) van banken kunnen overnemen", zegt macro-econoom Emile Cardon van Rabobank. Ook zouden de regels voor banken om deze ABS´en te gebruiken als onderpand bij de ECB soepeler kunnen worden. ,,Op deze manier kan kredietverlening aan het mkb beter op gang komen." Veel mkb'ers zijn ten onder gegaan omdat zij door de bank een halt werden toegeroepen.

Er is ook een ander geluid rond het mkb. Banken zouden hun leningen aan het mkb kunnen bundelen, net zoals wel eens met hypotheken gebeurt (en waardoor de kredietcrisis ontstond rond 2008). Dit zou dus wel op een andere wijze moeten gebeuren dan destijds op de hypotheekmarkt het geval was.

De gebundelde obligaties kunnen dan door banken verkocht worden aan beleggers, die daar een bepaalde rente over krijgen en het risico op wanbetaling op zich nemen. Voor banken biedt een dergelijke constructie ruimere mogelijkheden om krediet aan bedrijven te verstrekken.

Over het helpen van het midden- en klein bedrijf worden momenteel nog gesprekken gevoerd.

Andere manier van helpen

De ECB zou de economie ook kunnen helpen door nadrukkelijk te spreken over de lange termijnplannen van de bank. Zo zou Draghi bijvoorbeeld kunnen zeggen dat hij de beleidsrente voor een bepaalde (concrete) tijd laag wil houden. De Amerikaanse centrale bank paste deze tactiek al toe. Dit kan een bepaald vertrouwen brengen binnen de economie.

En, niet te vergeten: Draghi kan ook 'de geldpersen laten draaien', de eigen balans verhogen en met nieuw gecreeërd geld staatsobligaties op te kopen, en zou meer liquiditeit in de reële economie te brengen. Dit kan de lange rentes in Europa doen dalen en meer acitiviteit in de economie genereren. Echter, het moeilijk om een dergelijke quantitative easing-variant op te zetten naast het al bestaande OMT-programma. Een dergelijke maatregelen zou op ruw verzet van Duitsland stuiten.