1121113
Financieel

De Europese Unie zal overleven

Deze week leverde het zogenoemde Burgerforum EU 56.000 handtekeningen in bij de Tweede kamer. Dit Forum vindt dat het parlement een verdere machtsoverdracht aan Brussel eerst aan de bevolking moet voorleggen via een referendum. De initiatiefnemers van het forum zijn vooral wetenschappers, schrijvers, journalisten en columnisten. Hoewel ze met elkaar gemeen hebben dat ze kritisch staan ten opzichte van de EU en de euro, delen ze niet dezelfde opvattingen. Sommigen willen dat Nederland uit de euro stapt en terugkeert naar de gulden. Andere gaan minder ver; vooral de macht van Brussel moet worden ingeperkt. Uit hun opiniestuk blijkt dat ze de huidige EU willen ontmantelen en teruggaan naar een soort EEG. Laten we voorop stellen dat wij tegen een goed vormgegeven referendum over de EU geen bezwaar hebben. Daarover hoeven we dus geen discussie te voeren. Wel over de gedachte van een terugkeer naar een soort EEG.

Het verleden en de veronderstelde goede oude tijd bestaan niet meer

In de lidstaten zien we binnen de politiek, maar ook in opiniepeilingen onder de bevolking een toenemende weerstand tegen samenwerking binnen de EU en de gezamenlijke munt, de euro. De gedachte leeft dat men vroeger beter af was. Hoewel er in de meeste lidstaten nog een ruime politieke meerderheid voor de EU en de euro bestaat, is de afgelopen jaren het aantal tegenstanders toegenomen.

Uit Europese peilingen blijkt dat deze toename sterk samenhangt met de schuldencrisis en de economische malaise in de meeste EU landen. Ook berichtgeving over de EU speelt een rol. Als de EU in het nieuws komt dan gaat het vooral om negatieve zaken bijvoorbeeld over de schuldencrisis, bureaucratie, geldverspilling en Europese regeringsleiders die geen daadkracht vertonen. In de publieke opinie van de EU-landen worden maatregelen die voor burgers slecht uit pakken bovendien vaak aan de EU toegeschreven. Brussel fungeert veelvuldig als de zondebok.

Veel tegenstanders, ook buiten Nederland, menen dat het voor de economische ontwikkeling van hun land en de werkgelegenheid beter is terug te keren naar de oude nationale munten en naar de situatie van de vroegere  samenwerkingsvorm de Europese Economische Gemeenschap (EEG). Nog los van het feit dat voor deze terugkeer binnen de EU geen politieke meerderheid te vinden is, staat dit idee ook economische gezien buiten de realiteit. De situatie van toen bestaat niet meer!

Sinds de oprichting van de EU (Verdrag van Maastricht 1992) is niet alleen de wereldeconomie ingrijpend veranderd, maar zijn ook de economieën van de EU-lidstaten steeds meer vervlochten geraakt. Van de afzonderlijke economieën van uit de tijd van de EEG is weinig meer over. Ook de ‘goede oude tijd’ waar de tegenstanders naar terug verlangen heeft nooit bestaan. Juist vanwege de problematische samenwerking binnen de toenmalige EEG, de bezwaren die kleefden aan de vele valuta’s en de onvoldoende economische slagkracht in de wereldeconomie is gekozen voor de EU.

Bedrijven essentieel voor onze welvaart

De tegenstanders van de EU zijn ook van mening dat de voorstanders de economische en maatschappelijke voordelen van de EU en de euro niet hard kunnen maken. De internationale onderzoeken die aangeven dat het uiteenvallen van de EU en de eurozone in de meeste landen tot een forse krimp van de economie zal leiden met een hoog oplopende werkloosheid en een dramatisch verlies aan welvaart beschouwen ze vooral als bangmakerij. Maar los van de discussie over de uitkomsten van deze studies, kan het de tegenstanders van de EU niet zijn ontgaan dat er binnen en buiten Europa ingrijpende veranderingen plaatsvinden. In de westerse industrielanden worden overheden geconfronteerd met begrotingstekorten en oplopende staatsschulden. Daardoor moeten ze fors bezuinigen, waardoor de werkgelegenheid in de publieke sector fors daalt. Overheden hebben bovendien onvoldoende middelen om hun economie te stimuleren.

Deze ontwikkeling leidt er toe dat het bedrijfsleven in alle lidstaten in toenemend mate zorg moet dragen voor werk en inkomen. Ze zijn niet alleen de motor van de Europese economie, maar ook de scheppers van banen. Dat zijn gewoon de harde feiten; ook tegenstanders van de EU en de euro kunnen dit niet negeren. Het Europese bedrijfsleven is massaal voorstander van de EU en de euro en heeft geen boodschap aan nostalgie naar de goede oude tijd van het verleden en zeker niet als dat geld gaat kosten.

Blind voor feiten

Tegenstanders van de EU en de euro gaan er vaak prat op dat ze zich niet bang laten maken door de doemscenario’s van de voorstanders van de EU en de euro. Dat hoeft ook niet, maar dat is wat anders dan willens en wetens de realiteit te negeren van de positie van het Europese bedrijfsleven. Zo staat vast dat het bedrijfsleven in een land dat de EU verlaat te maken krijgt met een forse jaarlijkse extra kostenpost in de vorm van oplopende handels- en valutakosten. Daardoor kunnen deze ondernemers internationaal minder goed concurreren en dat kost banen. Bovendien gaat er ook werkgelegenheid verloren doordat een deel van deze bedrijven gewoon vertrekt en hun hoofdvestiging verplaatst naar lidstaten waar ze niet geconfronteerd worden met deze extra kosten. In het huidige digitale tijdperk is dat sneller dan ooit te regelen. Daarnaast zal een land dat de EU verlaat minder aantrekkelijk worden voor buitenlandse investeerders.

Bangmakerij? Nee, gewoon de dagelijkse realiteit van de internationale concurrentie die ondernemers dwingt om de bedrijfskosten zo laag mogelijk te houden. Dat is een belangrijke reden waarom grote internationale ondernemingen hun hoofdkantoren in de eurozone hebben gevestigd. Raken ze de voordelen van de EU en de euro kwijt, dan zijn ze snel vertrokken. Dat leidt tot een fors verlies aan werkgelegenheid; door hun vertrek gaan er ook bij kleinere bedrijven banen verloren die voorheen zaken met deze ondernemingen deden.

Bangmakerij? Nee, hoe vervelend ook, gewoon de praktijk van alledag waarbij internationaal opererende ondernemingen om te kunnen overleven de voordelen van de EU en de euro nodig hebben. De Britten hebben dat al eerder ondervonden. Toen Engeland in 1999 het pond handhaafde en niet mee deed aan de eurozone had dat negatieve gevolgen voor het Britse ondernemingsklimaat. Internationale ondernemingen uit ondermeer Canada, Japan en de VS kozen toen voor de voordelen van een hoofdvestiging in de eurozone. Nederland behoorde tot de eurolanden die daarvan relatief veel profijt heeft gehad.

Jongeren essentieel voor toekomstige welvaart

Tot slot. Uit Europees onderzoek in alle lidstaten blijkt dat de binnen de groep van tegenstanders van de EU en de euro teleurgestelde ouderen boven de vijftig jaar de boventoon voeren. Zo vinden ze dat hun land geen voordeel van de EU heeft gehad, dat de euro slecht uitpakt en dat de EU tot geldverspilling leidt. Maar deze minderheidsopvatting kan geen reden zijn om terug te keren naar een (economisch) verleden dat niet meer bestaat en funest zou uitpakken voor Europese ondernemers. Het Europese bedrijfsleven is van essentieel belang voor werk en inkomen binnen de EU; zonder de voordelen van de EU en de euro zou het internationaal worden weggespeeld.

Ook de jongere generatie in de lidstaten is in meerderheid pro EU en pro euro. En het zijn de jongeren die in toenemende mate verantwoordelijkheid gaan dragen voor de toekomstige ontwikkeling van de Europese economie en onze welvaart. Maar voor een gezonde ontwikkeling is het wel nodig dat fundamentele onevenwichtigheden binnen Europa snel worden opgelost. Daarbij gaat het vooral om de spaaroverschotten van sterke eurolanden als Duitsland en Nederland, de tekorten in mediterrane landen en de slechte economische prestaties van deze landen. Zonder een afdoende oplossing blijft er boven de eurozone van de EU een dreiging van ontmanteling hangen.