1145049
Financieel

Democratisch verval

We leven in een democratisch land, zeggen ze. Maar als er nee gestemd wordt op een referendum over een Europese grondwet of wanneer een populistische partij de grootste wordt, dan even niet natuurlijk. Ze komen dan met een cordon sanitaire en achterkamertjespolitiek. Zodoende wordt er tegen de wil in van de kiezer iets bekokstoofd. Het feit dat dit überhaupt al mogelijk is geeft aan dat er echt wat mis is met onze democratie en, als gevolg, onze economie. “Waar zitten de fouten in onze democratie?” en “hoe moet het dan?” zijn de twee hoofdvragen die ik in deze column zal beantwoorden.

Affaire Dijsselbloem

De geruchten gaan dat onze minister van Financiën, Dhr. Dijsselbloem, de voorzitter van de Eurogroep zal gaan worden. Hiermee zou hij Juncker opvolgen als Mr. Euro. Dit is een klassieke les in hoe je oppositie kan neutraliseren. Geef een hooggeplaatste positie, maak hem deelgenoot van het plan (daarna dus no way out) en voilà! Het gaat hier absoluut niet om de kwaliteiten van de persoon, of hij/zij het meest geschikt is en zo verder.

Nee, de benoeming is puur strategisch. Nog een flagrant voorbeeld hiervan is dat Juncker ook doodleuk vertelt dat de voorzitter van de Europese bankentoezichthouder een Franse gaat zijn. Om precies te zijn zei hij het volgende: "I am in favour of a female head of the SSM [Single Supervisory Mechanism], she will be French and it will be done." Dat laatste zinnetje is zijn visie van democratie. Waarom dit gebeurt, weten we nu, maar hoe dit mogelijk is nog niet.

Onaantastbare elite

Daarvoor moeten we kijken hoe onze democratie en de democratieën van de eurozone/EU werken. De grote ziekmaker is hier hoe politici binnen hun eigen partij carrière maken. Door orders netjes op te volgen (ook al is de achterban van de persoon in kwestie het hier niet mee eens) komt een politicus snel vooruit in de partij; dwarsliggen wordt niet beloond. Het eigenbelang van de politicus en dat van de partij staan dus boven het landsbelang. Het gebeurt iedere keer weer en iedere keer zijn de negatieve gevolgen voor de politicus en zijn partij miniem. Als er dan toch protesten klinken uit de achterban en de kiezers en masse overlopen naar partijen zoals PVV en SP, dan wordt de ouderwetse links-rechts angst van stal gehaald om de kiezer te forceren strategisch te stemmen. Het komt er in het kort op neer dat onze politieke gevestigde orde nagenoeg onaantastbaar is.

De 3 democratische tekorten

Nu hebben wij kiezers ieder vier jaar (normaal gezien) de kans om politieke partijen en politici af te straffen. Dit is althans het voorkeursantwoord van deze gevestigde orde. De realiteit is namelijk geheel anders. Ten eerste kunnen politici veel foute beslissingen maken in 4 jaar tijd waardoor achteraf afstraffen mosterd na de maaltijd is. Dit is ons eerste democratische tekort. Ten tweede, ons politiek bestel werkt met wat het huwelijkmodel genoemd kan worden: je trouwt met een mooie partner, maar de schoonfamilie krijg je erbij. Dit dilemma hebben wij kiezers ook. Als iemand een aanhanger is van de liberale leer dan zijn er maar 2 keuzes: VVD en D66. So far so good, maar als deze aanhanger een fervent tegenstander is van het overhevelen van nog meer macht naar de EU, dan kan hij bij beide partijen niet terecht. De kiezer wordt dus geconfronteerd met een package deal, ofwel de nare schoonfamilie. Zo is een verkiezingsuitslag nooit een ware reflectie van wat wij als kiezer nou echt willen.

Het derde democratisch tekort betreft onze economie. De huidige situatie is een kleptocratie waarin de gevestigde politieke orde alleen oog heeft voor andere machtsblokken. Deze zijn daardoor dan ook alom aanwezig (MKB, Consumentenbond, ANWB, Greenpeace, vakbonden et cetera), maar deze vallen in het niets bij de echt grote jongens: de grote multinationals, verzekeraars en natuurlijk de banken. Al deze groepen proberen zoveel mogelijk voordeel te krijgen bij onze politici. De democratie wordt hiermee heimelijk vermoord. De wederzijdse belangen van deze machtblokken en politici zijn nu zo groot dat de belangen van ons kiezers volledig terzijde worden geschoven.  

Hoe dan wel?

Deze scheefgroei, dan wel totale afbrokkeling van onze democratie, kan niet plaatsvinden in een directe democratie. (zie columns Alternatief voor de EU en hoe dan wel) Met bijvoorbeeld 50.000 handtekeningen moet een bindend referendum worden uitgeschreven waardoor fout beleid van politici kan worden voorkomen voordat deze plaatsvindt. Zo ook kan een kiezer trouw blijven aan zijn partij/politieke ideologie, maar wel puntsgewijs dingen afkeuren via referenda. Politici zullen dan niet meer naar de partijbelangen of die van hun kleptocratische vrienden kijken, maar naar onze belangen. Ze worden dan eindelijk vertegenwoordigers van het volk. Dan wordt het beleid een ware reflectie van wat de meerderheid van de kiezers echt wil. Alleen dan is er ook kans op een gezonde en duurzame economie. 

Alexander Sassen van Elsloo is oprichter van Sassen Research & Consultancy Company. Voorheen was hij head of research bij Hobart Capital Markets in Londen en deed hij aandelen- en hedgefundsales bij onder andere Kepler, MF Global en Rabo Securities.