Nieuws/Financieel
11554
Financieel

Post-post-apartheid

’Mijn blanke vrienden kregen een auto voor hun afstuderen. De meesten kregen geld voor een huis. Maar wij krijgen als we met onze eerste baan beginnen juist te maken met ‘black tax’ – we worden geacht onze familie te helpen, de opleiding voor onze broers en zussen te betalen.” De elegant geklede zwarte vrouw, een jonge manager van een vastgoedonderneming in Johannesburg, neemt een slok van haar cappuccino. Wie om zich heen kijkt in de lobby van dit hotel ziet vooral blanke mannen. Zuid Afrika kent, 22 jaar na de eerste democratische verkiezingen, een groeiende zwarte middenklasse, maar de structuur van de economie is in essentie onveranderd. En dat leidt tot groeiende frustratie onder de zwarte bevolking.

Geen misverstand: geen niet-blanke Zuid Afrikaan zou terug willen naar de Apartheid-tijd. „Het was de meest racistische samenleving op aarde”, vertelt een voormalige ANC-politicus: „Onze waardigheid en menselijkheid werden structureel vernietigd. De transitie naar een gelijkwaardige samenleving onder Nelson Mandela was fundamenteel en opmerkelijk.”

Maar met de geweldloze machtsoverdracht in 1994 is niet de samenleving ontstaan die veel zwarte Zuid-Afrikanen zich hadden voorgesteld. In zekere zin spelen hier de problemen die overal ter wereld zichtbaar zijn: groeiende ongelijkheid tussen de onderklasse en de “1%” die de meeste activa in handen heeft. Alleen krijgt dit in de post-Apartheid-maatschappij een scherp randje omdat de tegenstellingen ook raciaal zijn.

De onvrede hierover wordt versterkt door boosheid over incompetentie en corruptie van de regering. Een groot gedeelte van het door de staat aangeboden onderwijs en de zorg bevindt zich nog op derdewereldniveau. De meeste blanken maken gebruik van privé-scholen en –klinieken, die de vergelijking met de Europese aankunnen. Ondertussen wordt de regering-Zuma in een recent rapport van de onpartijdige “Public Protector” beschuldigd van te innige relaties met bepaalde bedrijven.

Het verzet tegen Zuma vindt twee uitwegen: de extremistische ANC-afsplitsing Economic Freedom Fighters (EFF), waarvan de jonge charismatische leider Julius Malema zijn aanhangers oproept blank land te bezetten. Aan de andere kant van het spectrum bevindt zich de Democratische Alliantie (DA), de liberale opvolger van de blanke oppositie tegen het Apartheidsbewind. Malema komt vaker in het nieuws met zijn provocerende uitspraken, maar de DA is werkelijke politieke macht aan het verkrijgen. Al jaren is de partij aan de macht in de Kaapprovincie.

Zo beweegt Zuid Afrika stap voor stap weg van de eenpartijstaat die het in de Mandelajaren was. Dat dit op een democratische en vreedzame manier gebeurt, geeft hoop voor de toekomst.

Jan Maarten Slagter is verbonden aan communicatieadviesbureau Hill+Knowlton Strategies en is commissaris bij KPMG Nederland.