Nieuws/Financieel
116443112
Financieel

Kabinet laat kolencentrales harder draaien tegen gastekort

Den Haag - De kolencentrales in Nederland mogen tot 2024 tóch op volle kracht draaien. Zo wil het kabinet voorkomen dat komende winter een gastekort ontstaat. Het is een ommezwaai van klimaatmimister Rob Jetten (D66), die de kolencentrales juist versneld wilde sluiten. Voorlopig wordt er geen extra gas uit Groningen opgepompt, maar het kabinet houdt die kaart wel achter de hand.

Het kabinet heeft maandag het eerste niveau van een ’gascrisis’ uitgeroepen. Daarmee is het ’Bescherm- en Herstelplan Gas’ in werking getreden. „Rusland maakt steeds meer gebruik van zijn gas als machtsmiddel”, zegt minister Jetten bij een ingelaste persconferentie. „Het risico van niets doen is te groot geworden.” Door de kolenproductie op te schroeven, verwacht het kabinet een besparing van 2,3 miljard kuub gas per jaar.

Het kabinet overweegt daarnaast vanwege de gestegen energieprijzen extra steun te bieden aan mensen met een kleine beurs om de hoge gasprijs op te vangen. De gasprijs is afgelopen dagen geëxplodeerd, met maandag nog eens een stijging van 40 procent in Europa.

Jetten roept de industrie en consumenten op om zoveel mogelijk energie te besparen, zoals de airco minder aanzetten en korter douchen. „Elke kuub gas telt.”

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat kondigde vorig jaar aan dat kolencentrales in 2022, 2023 en 2024 niet meer dan 35 procent van hun capaciteit mogen verbruiken. Daarmee probeerde het kabinet de uitstoot drastisch te verminderen. Jetten zegt gedwongen te zijn nu in te grijpen: de drie overgebleven kolencentrales in Nederland mogen per direct weer 100 procent stoken.

Klimaatminister Rob Jetten ging als Kamerlid in 2019 nog trots op de foto met de inmiddels gesloten kolencentrale Hemweg in Amsterdam. Nu moet hij als minister voor Klimaat en Energie de productie van kolencentrales weer opschroeven. Na een persconferentie reageert hij op de foto die hij toen nam. Artikel gaat verder onder de video.

’Geen gascrisis’

„Er is in Nederland geen gascrisis. Tot nu toe was ingrijpen niet nodig. Maar afgelopen week heeft Rusland zonder enige reden laten zien geen betrouwbare gasleverancier te zijn”, aldus de bewindsman.

Ook Nederland kreeg onlangs geen gecontracteerde partij gas meer, nadat handelshuis GasTerra weigerde Moskou in roebels te betalen. De levering uit Rusland door Gazprom daalde met tientallen procenten, Duitsland krijgt nog 40 procent van het gecontracteerde gas. „Met name de ontwikkelingen in Duitsland zijn voor mij aanleiding geweest om deze maatregelen te nemen”, aldus Jetten.

Nederland vult zijn gasvoorraden in het hoogste tempo aan in Europa, aldus Jetten, en kan als eerste in Europa de netwerken gevuld hebben. Hij zegt nu preventief maatregelen te willen nemen om ’paniek te voorkomen’. Jetten zal daarvoor de bergingen in Groningen en Bergermeer tot het maximum gaan vullen om een buffer te hebben. „Daarmee zitten we boven de Europese norm.”

Het kabinet gaat bedrijven vergoeden die vrijwillig tijdelijk minder gas kunnen gaan verstoken. Ook bedrijven die sneller van het gas af gaan, krijgen subsidie. De animo daarvoor is groot, aldus Jetten.

Duitsland kondigde zondag een serie noodmaatregelen aan, zoals vermindering van gas voor de industrie en het opvoeren van de kolenstook door energiecentrales.

Groningenveld

Het kabinet is nog steeds van plan om geen extra gas uit Groningen op te pompen. Maar die troefkaart houdt het kabinet wel nadrukkelijk achter de hand. „De gaswinning in Groningen blijft dit jaar op het niveau van 4,5 miljard kuub, zoals aangekondigd”, zegt staatssecretaris Hans Vijlbrief (Mijnbouw, D66). „Het komende jaar bereiken we een kantelpunt. Het Groninger veld gaat op de waakvlam. De geopolitieke situatie heeft mij er wel toegebracht alle elf boorlocaties op de waakvlam te houden. Het Groninger gasveld kan dan sluiten in 2023 of 2024.”

Die sluitingsdatum van het Groninger gasveld wordt echter niet wettelijk vastgelegd: in noodsituaties kan er zo toch meer worden opgepompt. Vijlbrief: „Dat gebeurt pas bij een dermate groot gastekort, bijvoorbeeld als er geen gas meer is om ziekenhuizen te verwarmen.” Meer gaswinning zorgt voor extra bevingen, waarbij verzwakte woningen een gevaar vormen, stelt Vijlbrief. Daarbij leunt hij op het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), die winning uit dit veld niet veilig noemt.

Vijlbrief weet niet zeker of het lukt om het Groninger gasveld dicht te houden. „Ik ben geen waarzegger en geen voetbalanalist. Maar mijn inzet is nog steeds: zo snel mogelijk sluiten.”

„Meer gebruik van kolencentrales is gerechtvaardigd, het werd hoog tijd”, zegt energie-expert Jilles van den Beukel van The Hague Centre of Strategic Studies (HCSS). „De dreiging dat de Nederlandse gasvoorziening in gevaar komt, is realistisch geworden nadat Rusland - naast de kleinere Europese landen zoals Bulgarije en Polen - óók de grote landen Duitsland, Frankrijk en Italië is gaan treffen. Beetje bij beetje worden we economisch onder druk gezet. Het kabinet moét wel ingrijpen.”

Nood

Omdat het Nederlandse gasnetwerk onderdeel is van een Europees netwerk, kunnen buren in nood een beroep op de Nederlandse gasvoorraad doen.

De ingreep van het kabinet volgt op politiek verzet tegen de lijn van minister Jetten om kolenstook beperkt te houden. Energie-experts wijzen erop dat Nederland dan continu gas importeert, ook uit Rusland, en daarmee de oorlogskas van de Russische president Poetin spekt. Nu kolencentrales meer mogen draaien, komt Jetten wel met andere maatregelen om de extra uitstoot van CO2 te compenseren. Die extra maatregelen worden voor Prinsjesdag bekend gemaakt, zo kondigt Jetten aan.

Eerder riep de Mijnraad het kabinet op om alle opties open te houden. Daarbij hoort een mogelijk beroep op het Groningenveld om er zeker van te zijn dat Nederland voldoende energiebronnen heeft om de komende winters goed door te komen.

De maatregelen zorgen voor 10 megaton extra CO2-productie. „We zoeken compensatie voor de CO2-uitstoot, deze ingreep zal natuurlijk gevolgen hebben voor de CO2-uitstoot in Nederland”, erkent Jetten.

De VVD steunt de plannen, maar spreekt wel van ’lastige keuzes’. „We mogen geen risico’s nemen met onze leveringszekerheid”, reageert VVD-Kamerlid Silvio Erkens. „Met dit pakket nemen de risico’s af. Tegelijkertijd blijven we ervoor zorgen dat ons klimaatbeleid onze afhankelijkheid van fossiel verder laat afnemen. Het eerlijke verhaal is wel dat dat niet in één of twee winters lukt.”

Volgens PvdA-Kamerlid Joris Thijssen loopt minister Jetten ’achter de feiten aan’. „Wachten tot je geen opties meer hebt, is geen regeren”, vindt de PvdA’er, die vraagt om ’een plan voor het worstcasescenario’. „Hoe ver kunnen we komen met besparing? Welke opties zijn er om dan nog meer te doen?”