1277176
Financieel

Aanval op Apple brengt zware schade toe aan de Europese economie

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

Eurocommissaris Margarethe Vestager heeft met haar onbesuisde belastingactie tegen technologiebedrijf Apple grove fouten gemaakt. Zo heeft ze alle nationale en internationale belastingregels aan haar laars gelapt, een verkeerde rekensom gemaakt en het gezamenlijke fiscale bouwwerk dat tussen de VS en de EU-landen in decennia is opgebouwd moedwillig opgeblazen.

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

Willem Vermeend en Rick van der Ploeg

Volgens de wetgeving van de Europese Unie (EU) bepalen de EU-landen zelf welke fiscale regels ze vaststellen voor het belasten van de winsten van ondernemingen. De EU heeft daarover geen zeggenschap. Alle lidstaten hebben van deze fiscale soevereiniteit gebruik gemaakt om eigen winstbelastingen in te voeren die sterk verschillen. Veel landen gebruiken deze belasting ook om buitenlandse ondernemingen naar hun land te lokken, bijvoorbeeld met een laag belastingtarief, maar ook met speciale belastingafspraken ( rulings). Omdat belastingen voor ondernemingen een kostenpost zijn, zoeken ze in de EU naar een vestigingsplaats met de laagste belastingkosten.

Binnen de Europese politiek proberen linkse partijen bij het publiek te scoren met het aanpakken van deze belastingontwijking en beloven ze vele extra miljarden voor de schatkist. Dat willen ze bereiken met ingewikkelde belastingvoorschriften en openbare publicaties van de belastingafdrachten van multinationals. Maar deze lapmiddelen werken niet, leveren niets op en leiden tot een slechter bedrijfsklimaat. De enige effectieve oplossing tegen deze ontwijking is een Europese winstbelasting met een vast minimumtarief voor de gehele EU. Maar die wordt door een ruime meerderheid van de lidstaten afgewezen. Deze politieke keuze heeft lidstaten de ruimte geboden om met lage tarieven en fiscale rulings een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers te scheppen.

Het gevecht om arbeidsplaatsen

Binnen de EU leidt de fiscale soevereiniteit tot belastingconcurrentie die nog zal toenemen, omdat elke lidstaat zoveel mogelijk bedrijven in huis wil hebben vanwege de arbeidsplaatsen die ze scheppen. Daarbij wordt vooral gevochten om bekende Amerikaanse bedrijven als Google, Apple, Starbucks, Amazon en McDonald’s. Ze zijn populair omdat ze miljarden investeren en met hun vestigingen in de EU direct en indirect vele miljoenen banen creëren. De meeste lidstaten hebben er geen moeite mee dat multinationals weinig winstbelasting betalen.

Ze werken er zelfs aan mee en hebben meestal met de VS belastingverdragen gesloten waarin is vastgelegd dat het grootste deel van de winst van deze ondernemingen in de VS mag worden belast. De Amerikanen gaan in hun eigen belastingwetgeving er al vanuit dat ze de wereldwinst van hun bedrijfsleven mogen belasten. De afgelopen decennia is tussen de EU-landen en de VS een gezamenlijk fiscaal bouwwerk opgetuigd dat het bedrijfsleven rechtszekerheid biedt. De EU-landen zijn niet alleen blij met de Amerikaanse investeringen en de banencreatie, maar ook met de afdrachten van deze ondernemingen aan de schatkist, zoals BTW, loonbelasting, accijnzen, sociale premies enz. Daarbij gaat het jaarlijks om vele tientallen miljarden euro’s, waarbij de winstbelasting minder belangrijk is, die gunnen ze graag aan de VS.

Brussel wil meer macht

Afgelopen week opende de Deense Eurocommissaris Margrethe Vestager, belast met mededinging, frontaal de aanval op de nationale belastingpolitiek van de lidstaten. Ze haalde de wereldpers met haar bevel aan de Ierse regering om de Amerikaanse techgigant Apple een extra belastingaanslag op te leggen van 13 miljard euro. Volgens Vestager heeft de Ierse belastingdienst Apple in de periode 2003-2015 te weinig belasting laten betalen. Dit bedrag beschouwt zij als verboden staatssteun van Ierland aan Apple. De Ierse regering heeft woedend gereageerd en gezegd dat de rekensom van Vestager niet klopt en dat Brussel geen zeggenschap heeft over de belastingwetten van EU-landen.

Apple topman Tim Cook schrijft in een open brief aan de Europese Commisie dat Vestager met terugwerkende kracht de Ierse belastingwetgeving aan het vervangen is door haar eigen privé opvattingen over belastingheffing. Internationale fiscale experts merken op dat Vestager, die niet gehinderd wordt door fiscale kennis van zaken, het internationale belastingsysteem op zijn kop zet en het gezamenlijke fiscale bouwwerk tussen de VS en de Eurolanden heeft opgeblazen. Omdat Apple bij de Europese rechter in beroep zal gaan, wordt het internationale bedrijfsleven jarenlang opgezadeld met fiscale onzekerheid en dat leidt tot minder investeringen en minder banen. De Amerikaanse regering heeft laten weten dat deze kamikazeactie van Vestager onacceptabel is en meent dat de lidstaten haar moeten terugfluiten.

Vestager, in Denemarken lid van de partij “Radikale Venstre”, is in het bedrijfsleven berucht om haar vijandige houding jegens Amerikaanse multinationals en heeft in de EU vooral de pik op kleinere lidstaten als Ierland, België, Luxemburg en Nederland die daardoor economische schade lijden. Kijken we naar de feiten dan vallen ons vooral drie zaken op. Als Eurocommissaris lapt ze alle nationale en internationale fiscale regels aan haar laars. Ze meent dat te mogen doen op basis van haar bevoegdheid op het terrein van Europese staatssteunregels. Deze opvatting is juridisch omstreden. Haar voorgangsters als Eurocommissaris, Neelie Kroes, heeft inmiddels ook haar twijfels geuit over het gebruik van staatssteunregels in de Apple-zaak. De eigen rekensom van Vestager dat Apple slechts 0,005 procent winstbelasting betaalt en die ze met veel bombarie heeft gepresenteerd, kan niet kloppen; er wordt ten onrechte geen rekening gehouden met het winstaandeel dat volgens internationale belastingregels onder de Amerikaanse winstbelasting valt.

Een simpel taks

Lidstaten proberen de omstreden aanpak van Vestager te torpederen door hun winstbelasting aan te passen en het tarief te verlagen, zoal het VK en België. In Nederland heeft staatssecretaris Wiebes ( belastingen) er terecht opgewezen dat ons land het risico loopt dat we bedrijven gaan verliezen op het moment dat onze buurlanden de winstbelasting fors gaan verlagen. Daarom is hij voorstander van een tariefsverlaging, zodat ons land kan blijven concurreren. De linkse politieke partijen in Nederland zijn tegenstander van deze race naar de bodem en juist voorstander van hogere belastingen op internationale bedrijven. Een nieuw kabinet zal daarover een besluit moeten nemen. Een verhoging ligt niet voor de hand, omdat de effecten daarvan desastreus zijn; minder ondernemingen, minder werkgelegenheid en per saldo daardoor ook minder geld in de schatkist.

De beste oplossing is de huidige ingewikkelde vennootschapsbelasting te vervangen door een heel eenvoudige winstbelasting, met zo weinig mogelijk aftrekposten en een laag tarief van rond de 15%. Deze simpel taks die zoveel mogelijk digitaal wordt uitgevoerd, kan budgettair neutraal worden gefinancierd door de tariefsverlaging te betalen uit het schrappen van aftrekposten en voor bedrijven de milieu- en energiebelastingen te verhogen.