Nieuws/Financieel
1280809
Financieel

Winnen op de beurs

Als je wint op de beurs komt dat omdat je zelf een uitstekende belegger bent met een uitgekiende strategie en keiharde discipline. Als je verliest is het de schuld van de markt, toch? Dit verschijnsel heet ‘Self-Serving bias’ en is een zogenaamde bevooroordeling. In mijn reeks ‘Trading Coaching’ zal ik deze kronkel tussen de oren nader toelichten en illustreren met alledaagse voorbeelden. En wat is het risico voor een belegger die een te grote zelfbedieningstendens toont? Leest u verder.

Attributietheorie

De hiervoor genoemde Self-Serving Bias komt uit de zogenaamde attributietheorie, een theorie uit de sociale psychologie die zich bezighoudt met de wijze waarop mensen hun gedrag en dat van anderen verklaren in termen van oorzaak en gevolg en wat dit dan voor invloed heeft op hun motivatie. We willen dus steeds oorzaken toekennen aan ons gedrag, dat noemen we attribueren, ofwel toekennen of toewijzen. Er zijn twee typen:

Bij externe attributie liggen de oorzaken buiten de invloedsfeer van de betrokken persoon. Mooi voorbeeld is het zakken voor een examen “omdat de verwarming zo hoog stond zodat ik mij niet kon concentreren”.

Bij interne attributie worden oorzaken gezocht die gericht zijn op de betrokken persoon zelf. Zakken voor een examen “omdat ik kennelijk te dom ben voor dit examen” is dan een dapper antwoord.

Nu hebben de mensen de neiging om te attribueren op een wijze die prettig is voor het eigen zelfbeeld. Bij prettige gebeurtenissen geldt met name de interne attributie, bij vervelende of dreigende gebeurtenissen zal vooral extern worden geattribueerd. Deze vertekening of scheeftrekking wordt zelfbedieningstendens genoemd.

Kent u die mensen die eigenlijk altijd extern attribueren als er iets vervelends zich voordoet? Nooit de vinger naar zichzelf wijzen, nooit de hand in eigen boezem steken, irritante lui he?

Self-Serving Bias

Bij een Self-Serving Bias, vrij vertaald een zelfbedieningstendens, is er de neiging om successen toe te schrijven aan interne factoren, dus de oorzaken van succes zoeken bij de persoon zelf, bij de eigen capaciteiten en talenten. Oorzaken van mislukkingen of het falen worden vooral toegeschreven aan de omstandigheden of fouten van anderen. Deze bevooroordeling komt veelvuldig voor. Iedereen kent toch wel de opmerking dat een verloren wedstrijd komt omdat de scheidsrechter niet eerlijk was?

Waarom doen we dat? Het is een middel om ons gevoel van eigenwaarde te onderhouden en op te poetsen. Hoe vaker we onszelf een schouderklopje geven, hoe beter we ons gaan voelen, denken we. De bijbehorende valkuil zal ik straks onthullen. Het is ook een ego-beschermingsmechanisme, want de omgeving of anderen de schuld geven helpt mensen beter om te gaan met persoonlijke mislukkingen. “Nee joh, de schuld ligt niet bij mij..”, herkent u dat?

Ego tripperij

Mensen die hun eigen ego extreem beschermen maken veelal onbewust gebruik van de Self-Serving bias door de omstandigheden zo in te kleden dat dit later als excuus gebruikt kan worden. “Ik zei het toch al” is een ego-tripperij-antwoord van de bovenste plank. Een leerling die te weinig tijd heeft besteed aan zijn huiswerk, maar toch per ongeluk slaagt, zal dit toedichten aan zijn intelligentie. Slaagt hij niet, dan wordt gewezen op het gebrek aan voorbereiding, zodat het niet aan zijn intelligentie kan liggen. Vooral wijzen naar anderen en de omgeving, nooit naar jezelf wijzen, dat is het kenmerk van een hoge zelfbedieningstendens.

Zelfbedieningstendens op het Damrak En dan nu de brandende vraag “Hoe herkennen we de Self-Service Bias bij beleggers en wat zijn de consequenties?”

Welnu, de duidelijkste vorm van zelfbedieningstendens is de zogenaamde verjaardagstalk waarin de beleggingssuccessen breed worden uitgemeten. Wat een grootspraak over de plussen die zijn gescoord. De minnen worden niet genoemd, want dat zijn immers de vergissingen van de markt. Consequentie van een te grote zelfbedieningstendens is het onderschatten en zelfs negeren van risico. Na een aantal successen wordt er ineens voor een groter bedrag belegd. Niet doen, een vaste investering per transactie is de eerste stap in juist risicomanagement. De cognitieve dissonantie gaat opspelen bij zelf-overschatting, positief nieuws dat de investering bevestigt wordt extra benadrukt, negatief nieuws wordt genegeerd.

U begrijpt wat de ultieme consequentie van de omschreven bias is, namelijk de genadeloze klap van de beer die ooit een keer zal komen, en dan is het stil.

Kortom, genieten van de successen mag en doe dat dan ook, maar houd altijd rekening met het feit dat de beer het feestje kan verstoren. Als TA coach kan ik hier aan toevoegen dat een strak exit management zeer wel meehelpt bij het op afstand houden van de beer. Probeer het maar eens.

Disclaimer:

Nico Bakker (www.nicoprbakker.nl) is directeur/eigenaar van BTAC Visuele Analyse en als zelfstandig consultant gelieerd aan BNP Paribas SA (www.bnpparibasmarkets.nl). De informatie in deze publicatie is niet bedoeld als individueel beleggingsadvies of als een individuele aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. Iedere belegging die u overweegt, dient u te toetsen aan uw persoonlijk beleggersprofiel of te bespreken met uw beleggingsadviseur. De waarde van uw beleggingen kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. De standpunten en vooruitzichten van Bakker geven zijn technische mening weer over het betreffende item in zijn hoedanigheid als technisch analist en consultant. Zijn beloning staat/stond/zal niet direct of indirect in relatie (staan) met zijn specifieke aanbevelingen of standpunten in deze publicatie.