Nieuws/Financieel
1495610312
Financieel

Column: niet bezuinigen, maar recessie bestrijden met innovatieve investeringen

Volgens recente cijfers krijgen steeds meer landen dit jaar te maken met economieën die fors gaan krimpen. In Nederland lopen we het risico op een recessie met een krimp van liefst 10%.

Bovendien slaat het noodpakket waarmee werkenden, ondernemers en bedrijven door de overheid worden gefinancierd een groot gat in de schatkist. Op basis van een ruwe inschatting wordt voor 2020 uitgegaan van een begrotingstekort van bijna 12% van het bbp en een staatsschuld die toeneemt van 49% van het bbp (2019) tot ruim 65% in 2021. De werkloosheid gaat richting een half miljoen.

Aanpak krimp

Binnen de Haagse politiek, maar ook daarbuiten wordt al volop gespeculeerd over het beleid van een nieuw kabinet dat straks van start gaat met een fors begrotingstekort, een omvangrijke staatsschuld en een hoge werkloosheid. Daarbij valt op dat de opvattingen over dit beleid sterk verschillen. Zeker als het gaat om de ’beste aanpak’ van de recessie en ook de wens om weer snel tot gezonde overheidsfinanciën te komen. Voorstanders van dit laatste menen dat een nieuwe coalitie er niet aan ontkomt om in ieder geval met bezuinigingen en belastingverhogingen daaraan een bijdrage te leveren.

Bij links zien we vooral voorstanders van een populistische oplossing, waarbij de rekening van de crisis volledig door het bedrijfsleven en hogere inkomens wordt betaald. Ze menen dat door forse belastingverhogingen op vooral multinationals en het zwaarder belasten van hogere inkomens bezuinigingen niet nodig zijn en dat er daardoor zelfs ook nog ruimte ontstaat voor extra overheidsuitgaven voor de zorg en sociale zekerheid. Bij een kabinetsformatie is het gebruikelijk dat deze bewering wordt doorgerekend door het Centraal Planbureau (CPB). Wij durven nu al aan te geven dat deze voorstanders zwaar teleurgesteld zullen zijn over de uitkomst daarvan en dat ze met lege handen staan.

Geen bezuinigingen en extra lasten

Bij de mondiale kredietcrisis 2008/2009 heeft het toenmalige kabinet vooral gekozen voor bezuinigen en belastingverhogingen. Voorstanders van een verlaging van de staatsschuld hadden toen de overhand. Deze aanpak ligt nu niet voor de hand. Ze leidde toen tot onvrede in de samenleving en tot een vertraging van onze economische groei. Volgens tegenstanders van dit beleid had ons land voor de Duitse aanpak moeten kiezen. Doordat Duitsland de gevolgen van de kredietcrisis bestreed met een fors pakket aan overheids- en bedrijfsinvesteringen op het terrein van technologische innovaties en R&D liepen de Duitsers internationaal voorop bij het herstel van de economische groei.

We zien op dit moment geen politiek en maatschappelijk draagvlak voor bezuinigingen en belastingverhogingen. Ze zijn bovendien onwenselijk omdat daardoor de positieve effecten van de huidige noodpakketten voor een deel weer ongedaan worden gemaakt. Daarom is voor Nederland de beste optie het stimuleren van innovatieve investeringen waarmee een duurzame economische groei en werkgelegenheid kan worden bevorderd. Gezien deze goed renderende investeringen en het lage renteniveau is het acceptabel dat onze staatsschuld daardoor verder toeneemt. Steeds meer landen naderen nu al 100% van het bbp. Een verlaging zal overal uitgesmeerd worden en vele jaren vergen.

De recessie bestrijden met investeren

Nederland moet maatregelen treffen om de economie aan te jagen en tevens om ons economische verdienvermogen te vergroten. Niet alleen om de recessie aan te pakken, maar ook om andere redenen. Door de vergrijzing krijgen we te maken met lagere economische groeicijfers. Onze groei wordt bovendien afgeremd doordat onze export klappen krijgt door de internationale trend van anti-vrijhandel en landen die kiezen voor protectie en handelsbelemmeringen. Eerder schreven we dat ook belangrijke bedrijven Nederland dreigen te verlaten.

Voor dit maatregelenpakketten is er een samenwerkingsverband nodig tussen de rijksoverheid, het bedrijfsleven en kennisinstellingen (zoals TNO). Het ligt voor de hand hier een beroep te doen op het poldermodel.

Welke maatregelen? Kijken we naar succesvolle buitenlandse voorbeelden, dan moet ons land veel meer gaan investeren in digitalisering, nieuwe technologieën en onderzoek en ontwikkeling. Met het oog op de opwarming van de aardbol die onze toekomst bedreigt, moeten we deze technologische innovaties vooral inzetten voor een versnelling van de energietransitie.

Het huidige bureaucratisch en lastenverzwarend klimaatbeleid dat niet effectief is, moet de ijskast in. Voor het Nederlandse beleid moeten we zowel op het vlak van technologische trends als het klimaatbeleid aansluiten bij de mondiale landelijke koplopers en de voorhoede binnen het bedrijfsleven

Toekomstige bedrijfstrends

Overal wordt al gespeculeerd over de maatschappelijk en economische wereld na afloop van de coronacrisis. Internationale bedrijven lopen hier voorop en worstelen met de vraag of en hoe zij hun bedrijfsbeleid moeten aanpassen. Daarbij zien we koplopers die al met de toekomst bezig zijn.

Deze bedrijven gaan hun bedrijfs- en productieprocessen versneld digitaliseren. Daarnaast is er sprake van een streven naar minder afhankelijkheid van externe leveranciers. We zien daar ook een opmars van thuiswerken en e-commerce en een toename van het gebruik van slimme robots. Bovendien wordt er fors geïnvesteerd in nieuwe technologieeën, zoals kunstmatige intelligentie, het internet of things, maar ook in onderzoek en ontwikkeling.

Het meest opvallende is de keuze voor duurzaamheid. Bij deze koplopers wordt klimaatneutraliteit een kerndoelstelling; deze bedrijven willen ’klimaatwinnaars’ worden (www.klimaatwinnaars.nl) door zo snel mogelijk een klimaatneutrale bedrijfsvoering te realiseren. Dat doen ze vooral met digitalisering en het gebruik van de nieuwste technologieën. Met deze gouden formule groeien ze uit tot de beste renderende bedrijven. Om misverstanden te voorkomen: deze keuze heeft niets met klimaatactivisme te maken, maar alles met de aanzienlijke bedrijfseconomische voordelen die klimaatwinnaars realiseren

Gouden formule

Met deze formule kunnen we ons economische verdienmodel versterken en de groei stimuleren. De komende decennia worden er alleen al door de EU jaarlijks honderden miljarden geïnvesteerd in een klimaatneutrale Unie in 2050. Daarbij speelt innovatieve tech een belangrijke rol. Ondernemers kunnen daarvoor financiële middelen kunnen krijgen. Het nieuwe kabinet zou bedrijven kunnen aanmoedigen door een simpel systeem van 100%-fiscaal vrije afschrijving in te voeren voor ondernemingen die klimaatneutraal gaan investeren. Een voordeel is ook dat de EU een deel van de kosten betaalt en dat bedrijven hun winst in Nederland moeten laten vallen om van de vrije afschrijving te kunnen profiteren.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecretaris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU. Reageren? Mail naar [email protected].