1534128
Financieel

Column: Onverwachte wolken aan de economische hemel

Het jaar 2018 is begonnen met records op de wereldwijde beurzen en de meeste beursgoeroes gaan uit van een mooi beursjaar. Maar de ervaring leert dat koersen onvoorspelbaar zijn en dat in de beurswereld de glazen bol nog steeds niet is afgeschaft.

Inmiddels zien we in deze wereld twee kampen ontstaan. Beursexperts die menen dat de kans groot is dat de beurzen dit jaar nog verder kunnen stijgen en analisten die vinden dat de koersen nu eigenlijk al te hoog zijn. Ze verwachten een correctie, wellicht nadat centrale banken de rente gaan verhogen, waardoor het beursjaar 2018 minder goed zal worden dan 2017.

Wijs geworden door ervaringen, wagen wij ons niet aan voorspellingen. Veel analisten en beursvoorspellers worden aan het eind van een jaar geconfronteerd met de feiten die laten zien dat ze er alweer naast zaten. Dat geldt overigens ook voor de internationale economische denktanks die onder meer de groei van wereldeconomie en die van de meeste landen voorspellen. Tot voor kort voorspelden deze economische deskundigen dat 2018 een fantastisch jaar zal worden met wereldwijd mooie groeicijfers en ook voor 2019 voorzagen ze vooral signalen die op groen staan.

Groei zwakt af

Deze week werd dit optimisme getemperd. De Wereldbank, OESO en het IMF concluderen nu eensgezind dat de economische groei wereldwijd op zijn top zit en zal afzwakken omdat de productiviteitsgroei in de wereld tekortschiet. Overheden en bedrijven moeten veel meer gaan investeren om welvaartsgroei mogelijk te maken. Deze denktanks wijzen erop dat de huidige hoge groeicijfers voor een deel te danken zijn aan het ruime monetaire beleid in de VS, Europa en Japan. Overheden zijn daardoor in slaap gesust en hebben veel te weinig gedaan om de structuur van hun economie te versterken. Ze moeten nu snel, in samenwerking met het bedrijfsleven, met investeringsprogramma’s deze structuur moderniseren en productiever maken. Daarbij is het gewenst dat we terugkeren naar een normaal monetair beleid en de hogere rentevoeten die daarmee gepaard gaan. Om schade aan de economie te voorkomen moet dit geleidelijk gaan.

Deze rapportages zijn koren op de molen van doemdenkers die een nieuwe economische crisis voorspellen. De geschiedenis leert dat die inderdaad zo maar onverwacht en snel kan toeslaan, maar ook notoire somberaars hebben nog onvoldoende signalen die daarop wijzen. Toch zijn er redenen om rekening te houden met ontwikkelingen die de groei flink kunnen afremmen, waarop we in eerdere columns ook al hebben gewezen. We doelen daarbij op het wisselvalige beleid van Donald Trump, lagere economische prestaties van China, de kans op rentestijgingen en stijgende olieprijzen. Ook de wereldwijde schuldenlast leidt tot zorgen. Deze is opgelopen tot een recordniveau van ruim 230.000 miljard dollar, ongeveer drie keer zoveel als het mondiale bbp. In Europa krijgen we te maken met onzekerheden rond de Brexit, de Italiaanse verkiezingen, de politieke koers van een nieuw kabinet in Duitsland en de effecten van een internationale belastingoorlog.

Reacties

In de financiële wereld zien we op dit moment al de eerste reacties. Deze week steeg de Amerikaanse tienjaarsrente met tien basispunten tot ruim 2,5% en analisten gaan uit van een verdere stijging. Bill Gross, de Amerikaanse superbelegger in obligaties, zei afgelopen woensdag bij Bloomberg TV dat hij inzet op een koersdaling voor Amerikaanse, Britse en Duitse staatsobligaties. Deze daling gaat veelal gepaard met een stijging van de rente en dat pakt slecht uit voor economische groei. In het internationale bedrijfsleven zien we nog geen signalen die wijzen op minder optimisme en lagere groeiverwachtingen, maar als de economische groei inderdaad overal gaat wegzakken, zullen ook daar de negatieve effecten voelbaar worden. Maar gelukkig is dat nu nog niet het geval en staan de meeste signalen op groen. Dit is ook het juiste moment voor landen om snel het advies op te volgen van de internationale denktanks om met investeringsprogramma’s de fundamenten van hun economieën te versterken. Met het oog op het realiseren van de wereldwijde klimaatdoelstellingen van het Klimaatverdrag van Parijs ligt het voor de hand vooral te investeren in duurzame energievoorzieningen, in energiearme productieprocessen, in duurzaam bouwen, in groen elektrisch verkeer/vervoer en innovatieve technologieën waarmee de uitstoot van broeikasgassen (zoals CO2) kan worden teruggedrongen.

Nederland

In Nederland wordt vanwege onze open economie de economische groei sterk beïnvloed door de gang van zaken in de wereldeconomie en ontwikkelingen in andere landen, vooral binnen de EU. Daarom is het van groot belang dat we extra alert zijn bij het verschijnen van kleine wolkjes aan een blauwe economische hemel. Dit vraagt in ieder geval om een versnelling van klimaatinvesteringen die we hierboven hebben genoemd. Daarnaast moet Rutte III haast maken met digitalisering, de inzet van nieuwe technologieën en de digitale simpel taks voor bedrijven die wij vorige week hebben geïntroduceerd. Bovendien is het hard nodig dat onze vastgelopen arbeidsmarkt wordt gemoderniseerd. Het kabinet moet op dit terrein nu zelf aan de slag en niet meer wachten op werkgevers en werknemers. Gezien de enorme mismatch op deze markt en de vacatures die oplopen tot 1 miljoen is het nodig dat Rutte III in ieder geval met een wettelijke regeling komt waarin wordt bepaald dat iedere werknemer recht heeft op regelmatige om-, her- en bijscholingsprogramma’s die gericht zijn op de nieuwe economie (4.0). Deze programma’s zijn bovendien nodig om iedereen te leren werken met nieuwe technologieën, waaronder robots en machine learning.

Lees ook: Willem Vermeend: Elk bedrijf denkt nu aan vertrek naar VS