Nieuws/Financieel
1648237538
Financieel

Column: hoe herstellen we de Nederlandse economie?

Volgens de economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg moet een nieuw kabinet zo snel mogelijk aan de slag met een meerjarenprogramma om de Nederlandse economie aan te jagen. De economen merken op dat ons land dit jaar de laagste economische groei van de eurozone heeft.

Bovendien signaleren ze dat buitenlandse bedrijven zich minder in Nederland willen vestigen en kiezen voor andere Europese landen die een aantrekkelijker bedrijfsklimaat hebben dan ons land. Vermeend en Van der Ploeg doen aanbevelingen voor een snel herstel van onze economie:

Toekomst

De nieuwe regeringscoalitie zal ongeacht de samenstelling moeten starten met een slim pakket aan maatregelen om het economisch herstel te bevorderen. Daarnaast zijn investeringsprogramma’s nodig waarmee het verdienvermogen van de Nederlandse economie wordt versterkt.

Deze versterking is noodzakelijk omdat we ook in de toekomst moeten zorgen voor groei, banen en welvaart. De kern van deze programma’s zou moeten liggen op de wereld van morgen die gedomineerd wordt door investeringen in innovatieve klimaattechnologie, versnelde digitalisering en de nieuwste technologieën, zoals kunstmatige intelligentie en robottech.

Erfenis

Het nieuwe kabinet krijgt te maken met de gevolgen van de coronacrisis zoals een begrotingstekort en een staatsschuld die is opgelopen van circa 50% bbp naar meer dan 60% bbp. Bovendien erft de nieuwe regeringscoalitie een bedrijfsleven dat gebukt gaat onder een zware schuldenlast en fors moet gaan investeren om perspectief voor de toekomst te hebben.

Tot nu bestaan de overheidsmaatregelen om de coronacrisis te bestrijden vooral uit financiële steun voor bestaande bedrijven, instellingen en zzp’ers waarmee voorkomen moet worden dat er banen verloren gaan. Werkgevers en vakbonden dringen zelfs aan deze steun voorlopig niet te verminderen om zo te voorkomen dat daardoor een kettingreactie op gang wordt gebracht van ontslagrondes.

Omdat dit risico inderdaad bestaat, moet gekozen worden voor een verstandige versobering. Daarbij speelt ook een rol dat in recente studies ervoor wordt gewaarschuwd dat de financiële steunpakketten kunnen leiden tot een toename van zombiebedrijven. Dit zijn kansloze ondernemingen die alleen overleven vanwege de overheidshulp.

Tegelijkertijd zal een toekomstig kabinet in samenwerking met de sociale partners snel aan de slag moeten gaan met het economisch herstel en investeringsprogramma’s voor het toekomstige verdienvermogen van de Nederlandse economie.

Afbouw

Bij de afbouw van de overheidssteun speelt de fiscus een belangrijke rol. Sinds het begin van de steunmaatregelen hebben ongeveer 240.000 ondernemers uitstel van betaling van belastingen aangevraagd. Op dit moment is met dit uitstel een totaalbedrag gemoeid van circa €13 miljard. Voor deze terugbetaling heeft de belastingdienst een regeling getroffen die er op neerkomt dat ondernemers in maximaal drie jaar de coronaschuld aan de fiscus moeten aflossen.

Volgens onderzoek is deze regeling onvoldoende ruim om te voorkomen dat ondernemers gaan omvallen. Daarom wordt van verschillende kanten gepleit voor een kwijtschelding van fiscale coronaschulden, maar dit leidt tot een oneerlijke uitkomst ten opzichte van alle andere ondernemers die hun belastingschulden al wel hebben voldaan.

Mede gezien het nationaal economische belang moet voorkomen worden dat gezonde ondernemingen door deze schulden ten ondergaan. Daarom zou met ingang van 1 januari 2022 een terugbetalingstermijn van maximaal vijf in plaats van drie jaar een redelijke oplossing kunnen zijn. Denkbaar is dat ondernemers een korting krijgen bij een versnelde terugbetaling.

Herstel

Mede met het oog op economische zekerheid en een snel economisch herstel, is het belangrijk dat een nieuwe coalitie aan aantal globale spelregels opstelt waarmee in ieder geval de komende jaren overheidsbezuinigingen en lastenverzwaringen op bedrijven en burgers worden voorkomen.

Tegelijk krijgt deze coalitie te maken met een gemiddelde lage groei van slechts 1 tot 1,5% bbp en de toenemende lasten van onze zorg, sociale uitgaven en vergrijzing. Daarom hebben ambtelijke begrotingsexperts een nieuw kabinet alvast gewaarschuwd dat er geen geld is voor nieuwe extra overheidsuitgaven. Deze zijn alleen mogelijk als er op andere uitgaven voor hetzelfde bedrag wordt bezuinigd. De kans dat er een regeringscoalitie komt die akkoord gaat met de miljarden aan lastenverzwaringen die sommige politieke partijen voorstellen, achten we dan ook nul.

Over onze staatsschuld kunnen we kort zijn. Als we kijken naar de Nederlandse staatsschuld en de heersende internationale opvattingen over een acceptabele omvang van deze schuld, dan hoeven de komende kabinetten zich daarover nog geen zorgen te maken. Wel over de kans dat de Nederlandse economie in de Europese achterhoede terecht komt.

Aanjagen

Verschillende Europese landen hebben al maatregelen getroffen om de economie aan te jagen en deze met het oog op de toekomst te versterken. Daarbij gaat het om overheids- en bedrijfsinvesteringen in de fysieke en digitale infrastructuur, investeringen in het klimaat en nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie en belastingverlagingen en investeringssubsidies voor bedrijven om bedrijfsinvesteringen aan te moedigen.

Tot op heden heeft politiek Den Haag nog geen maatregelenpakket voor de toekomst en versterking van de Nederlandse economie gelanceerd. De nadruk ligt nog steeds op steunregelingen. Pogingen om te komen tot een effectief economisch herstelpakket zijn voorlopig mislukt.

Daardoor loopt ons land een serieus risico een Europese economische achterblijver te worden. Volgens een Europese prognose heeft Nederland dit jaar de laagste groei van de eurozone. Een extra probleem is ook dat belangrijke buitenlandse bedrijven steeds vaker kiezen voor een vestiging in andere Europese landen waar het bedrijfsklimaat aantrekkelijker is dan in Nederland.

Midden- en kleinbedrijf

Het paradepaardje van het kabinet Rutte dat bedoeld is voor onze economische toekomst, het zogenoemde Wopke-Wiebesfonds, is zowel in de Tweede Kamer als door experts buiten de politiek afgeserveerd als een amateuristisch en slecht investeringsplan. Ook de zogenoemde BIK-regeling, een tijdelijke overheidssubsidie van circa €4 miljard voor investerende bedrijven, voldoet niet aan de verwachtingen. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) zal de BIK nauwelijks tot extra banen leiden.

Bij een maatregelenpakket van de overheid moet de nadruk liggen op ons midden- en kleinbedrijf (mkb). Dit is de motor en banenmachine van de Nederlandse economie. Onderzoek wijst uit dat relatief de meeste banen worden gecreëerd door bedrijven met minder dan vijftig werknemers.

Daarnaast zien we ook dat start-ups en scale-ups bij de banencreatie tot de koplopers behoren. Het voordeel van deze bedrijfjes is ook dat ze een belangrijke rol spelen bij innovaties en het gebruik van de nieuwste technologieën, met name in de zogenoemde smart industry.

Eenvoud

Bedrijfsinvesteringen en werkgelegenheid in het mkb worden het best bevorderd met eenvoudige regelingen zonder overheidsbureaucratie. Voorbeelden zijn lagere werkgeverslasten, 100% vervroegde fiscale afschrijving, verruimingen van de mkb-subsidieregelingen voor het stimuleren van nieuwe tech en klimaatinvesteringen en fiscale stimulansen voor slimme start-ups. Ook is het nodig dat het nieuwe kabinet het Nederlandse bedrijfsvestigingsklimaat verbetert.

Willem Vermeend is internetondernemer en deeltijd hoogleraar economie aan de Open Universiteit. Hij was staatssecretaris en minister. Rick van der Ploeg is econoom en oud-staatssecretaris, momenteel hoogleraar aan de Universiteit van Oxford en de VU.

Reageren? Mail naar vragen@dft.nl.